5. Sınıf Sosyal Bilgiler Ders Kitabı Cevapları E Kare Yayınları Sayfa 104

Merhaba sevgili öğrencim, gönderdiğin görseldeki soruları ve metni inceledim. Bu konu, günümüzde çok önemli olan “Gerçek Bilgiye Ulaşma” ve “Medya Okuryazarlığı” ile ilgili. Şimdi gel, bu metindeki soruları bir öğretmeninin sana anlatacağı gibi adım adım birlikte çözelim ve üzerine düşünelim.

Soru 1: İnsanların duyduğu kelimelerin büyük kısmının medya aracılığıyla olduğuna dikkat ediniz. Sizce medyadan duyduğumuz ya da öğrendiğimiz her bilgiyi doğru olarak kabul etmeli miyiz? Neden?

Çözüm:

Bu soru, bize çok önemli bir alışkanlık kazandırmayı hedefliyor: Sorgulama. Haydi, bu sorunun cevabını birlikte düşünelim.

Cevabımız kesinlikle hayır olmalı. Medyadan (televizyon, internet siteleri, sosyal medya, gazeteler vb.) öğrendiğimiz her bilgiyi hemen doğru olarak kabul etmemeliyiz.

Peki ama neden? Gel, adımlar halinde inceleyelim:

Adım 1: Her Kaynak Güvenilir Değildir

Medyada bilgi paylaşan herkes uzman olmayabilir. Bazen insanlar kendi düşüncelerini gerçek bir bilgiymiş gibi sunabilirler. Bazen de amaçları tamamen yanlış bilgi yaymak, yani dezenformasyon yapmak olabilir. Örneğin, sosyal medyada gördüğün “şok diyet” listesi bir doktor tarafından değil, herhangi biri tarafından hazırlanmış olabilir ve sağlığına zarar verebilir.

Adım 2: Bilgiler Taraflı Olabilir

Bazen bir haber, olayın sadece bir yönünü anlatır. Haberi yapan kişinin veya kurumun kendi görüşlerine göre bilgiyi şekillendirmesi mümkündür. Bir olayı tam olarak anlamak için farklı kaynaklardan okuyup konunun bütün yönlerini görmeye çalışmalıyız.

Adım 3: Bilgiler Eksik veya Güncel Olmayabilir

Özellikle internette bir bilgi yıllar önce yazılmış olabilir. Bilim ve teknoloji sürekli geliştiği için eski bir bilgi bugün artık geçerli olmayabilir. Bu yüzden bilginin ne zaman yazıldığına, güncel olup olmadığına dikkat etmeliyiz.

Sonuç olarak; iyi bir “medya okuryazarı” olmak için her zaman şüpheci, araştırmacı ve sorgulayıcı olmalıyız. Bir bilgiyi en az 2-3 farklı ve güvenilir kaynaktan kontrol etmeden doğru kabul etmemeliyiz.

Soru 2: Görüldüğü gibi aranan ifadeyle ilgili 231 bin sonuç var. Bu kadar bilgi yığınının içinde acaba hangi genel ağ adreslerinin verdiği bilgiler doğru ve güvenilirdir? Genel ağdaki bilgiler derli toplu ve kontrolden geçirilmiş midir yoksa doğru olup olmadıkları başka kaynaklardan da sorgulanmalı mıdır? Neden?

Çözüm:

Bu soru da ilk soruyla çok bağlantılı ve bizi internette nasıl daha bilinçli olabileceğimiz konusunda yönlendiriyor. Görseldeki çocuk “Bilim Çocuk Dergisi” diye arama yapmış ve karşısına 231.000 sonuç çıkmış. Bu çok büyük bir rakam!

Adım 1: Arama Motoru Her Şeyi Bilir mi?

Arama motorları (Google, Yandex vb.) sihirli değillerdir. Onlar sadece internetteki milyarlarca sayfanın içinde aradığın kelimelerin geçtiği yerleri bulup sana listeler. Yani bir bilginin ilk sırada çıkması, onun %100 doğru olduğu anlamına gelmez. Sadece arama motorunun algoritmasına göre en alakalı sonuç odur.

Adım 2: Güvenilir Adresleri Nasıl Anlarız?

İşte burada biraz dedektiflik yapmamız gerekiyor. İnternet sitesi adreslerinin (URL) uzantıları bize ipuçları verir:

• .gov: Devlet kurumlarına ait sitelerdir (government). Genellikle en güvenilir kaynaklardır. Görseldeki örnekte “tubitak.gov.tr” adresi, Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu’na aittir ve bilimsel konularda güvenilirdir.
• .edu: Üniversitelere ait sitelerdir (education). Akademik ve bilimsel bilgiler için çok güvenilir kaynaklardır.
• .org: Genellikle kâr amacı gütmeyen kuruluşların, derneklerin, vakıfların siteleridir (organization). Konusuna göre güvenilirlikleri değişebilir, araştırmak gerekir.
• .com: Ticari amaçlı şirket siteleridir (commercial). Birçok haber sitesi veya blog da bu uzantıyı kullanır. Bu sitelerdeki bilgilere daha dikkatli ve şüpheci yaklaşmak gerekir.

Adım 3: Bilgiyi Sorgulamak Neden Önemli?

Genel ağdaki (internetteki) bilgilerin çok büyük bir kısmı kontrol edilmemiştir. Herkes bir blog açıp istediğini yazabilir. Bu yüzden bir bilgiyle karşılaştığımızda kendimize şu soruları sormalıyız:

• Bu bilgiyi kim yazmış? Yazar bu konuda uzman mı?
• Site güvenilir bir kuruma mı ait? (TÜBİTAK, bir üniversite, bir bakanlık gibi)
• Aynı bilgiyi başka güvenilir kaynaklar da doğruluyor mu?

Sonuç olarak; internet bir okyanus gibidir ve içinde hem inciler hem de çöpler bulunur. 231 bin sonuç içinden doğru olanı bulmak bizim sorumluluğumuzdur. Bu yüzden her zaman bilgiyi sorgulamalı, kaynağını kontrol etmeli ve farklı güvenilir kaynaklardan doğrulatmalıyız.