Merhaba sevgili öğrencim! Bugün seninle Fen Bilimleri dersinin çok önemli ve bazen karıştırılan iki kavramı olan Kütle ve Ağırlık konusunu harika bir etkinlikle pekiştireceğiz. Karşımızda bir mantar pano ve üzerinde çeşitli bilgiler yazılı not kağıtları var. Amacımız bu bilgilerin hangisinin kütleye, hangisinin ağırlığa ait olduğunu bulup doğru kutucuğa yerleştirmek.
Hadi gel önce seninle küçük bir hatırlatma yapalım:
Kütle Nedir? Değişmeyen madde miktarıdır. Nereye gidersen git (Ay’a da gitsen, Mars’a da gitsen) kütlen değişmez. Eşit kollu terazi ile ölçülür ve birimi kilogram (kg) veya gramdır (g).
Ağırlık Nedir? Bir cisme etki eden yer çekimi kuvvetidir. Yer çekimi değiştikçe ağırlık da değişir. Dinamometre ile ölçülür ve birimi Newton’dır (N).
Şimdi panodaki notları tek tek inceleyelim ve ait oldukları grubu bulalım:
1. Aynı cisim, Dünya’da ve Ay’da farklı büyüklükte ölçülür.
Bu ifade Ağırlık ile ilgilidir. Çünkü Ay’daki yer çekimi Dünya’dan daha azdır, bu yüzden cisimler orada daha hafif gelir. Kütle olsaydı değişmezdi.
2. Cismin bulunduğu konuma göre değişmez.
Bu ifade Kütle‘nin en temel özelliğidir. Madde miktarı konumla değişmez.
3. Eşit kollu terazi ile ölçülür.
Bu ölçüm aleti Kütle‘yi ölçmek için kullanılır. Pazarda elma alırken kullanılan terazileri düşünebilirsin.
4. Birimi Newton’dır.
Newton (N), kuvvetin birimidir. Ağırlık da bir kuvvet olduğu için bu ifade Ağırlık ile ilgilidir.
5. Poşetteki elmalar 3 kilogram gelmiştir.
Burada “kilogram” birimini görüyoruz. Kilogram, Kütle birimidir.
6. Taş, deniz kenarında 200 N ölçülmüştür.
Burada “N” yani Newton birimini görüyoruz. Newton, Ağırlık birimidir.
7. Deniz seviyesinden yükseklere çıkılsa da değişmez.
Yükseklere çıkıldıkça yer çekimi azalır ama madde miktarı aynı kalır. Değişmeyen şey Kütle‘dir.
8. Dinamometre ile ölçülür.
Dinamometre (yaylı kantar), kuvveti yani Ağırlık‘ı ölçer.
9. Cisimdeki madde miktarıdır.
Bu, doğrudan Kütle‘nin tanımıdır.
10. Birimi gramdır.
Gram (g) veya Kilogram (kg), Kütle birimleridir.
11. Ekvatorda ve kutuplarda ölçüm sonucu farklıdır.
Dünya tam yuvarlak olmadığı için yer çekimi kutuplarda daha fazladır. Yer çekimine bağlı olarak değişen kavram Ağırlık‘tır.
12. Dağ zirvesinden deniz kenarına doğru yaklaştıkça artar.
Deniz kenarı, yerin merkezine dağ zirvesinden daha yakındır. Bu yüzden yer çekimi artar. Yer çekimi artınca da Ağırlık artar.
Şimdi analizimizi tamamladık. Not kağıtlarına yazmamız gereken numaraları aşağıda senin için listeliyorum:
YEŞİL NOT KAĞIDI (KÜTLE)
Bu kutucuğa yazman gereken numaralar:
2, 3, 5, 7, 9, 10
SARI NOT KAĞIDI (AĞIRLIK)
Bu kutucuğa yazman gereken numaralar:
1, 4, 6, 8, 11, 12
Aferin! Konuyu çok güzel analiz ettik. Unutma; “Kütle değişmez, ağırlık yer çekimine göre değişir.” Başarılar dilerim!