Merhaba sevgili 5. sınıf öğrencilerim! Ben Fen Bilimleri öğretmeniniz. Gönderdiğiniz görseldeki etkinlikleri ve soruları çok beğendim. Gelin şimdi bu sayfayı hep birlikte, adım adım inceleyelim ve çözelim. Gökyüzündeki komşumuz Ay’ın sırlarını keşfetmeye hazır mısınız?
ETKİNLİK İSTASYONU – Ay’ın Evrelerinin Süresi
Soru: Ay’ın mevcut görünen evresinin ne kadar zamanda değişeceğini düşünelim. Aynı evrenin tekrar ne kadar zaman sonra görüneceğine ilişkin fikirlerimizi aşağıdaki alana yazarak arkadaşlarımızla tartışalım. Tartışma süresince arkadaşlarımızı etkin bir şekilde dinleyip onların fikirlerini ifade etmelerini destekleyelim.
Çözüm ve Açıklama:
Harika bir düşünme sorusu! Bu soruyu cevaplamak için önce Ay’ın hareketini hatırlamamız gerekiyor. Unutmayın, Ay kendi etrafında ve aynı zamanda Dünya’mızın etrafında döner. Bu dönüşünü yaklaşık 29,5 günde tamamlar. Biz bu süreye “1 ay” diyoruz. Bu süre boyunca Ay’ın Güneş’ten aldığı ışık miktarı ve bizim onu gördüğümüz açı sürekli değişir. İşte bu yüzden Ay’ın farklı evrelerini görürüz.
Boşluğa şöyle bir cevap yazabiliriz:
Ay’ın her ana evresi (Yeni Ay, İlk Dördün, Dolunay, Son Dördün) arasında yaklaşık bir hafta, yani 7 gün vardır. Örneğin, bugün gökyüzünde İlk Dördün evresini görüyorsak, yaklaşık bir hafta sonra Dolunay’ı görürüz. Gördüğümüz herhangi bir evrenin birebir aynısını tekrar görebilmemiz için ise Ay’ın Dünya etrafındaki bir tam turunu tamamlaması gerekir. Bu süre de yaklaşık 29,5 gündür. Yani bugün Dolunay varsa, bir sonraki Dolunay yaklaşık bir ay sonra olacaktır.
KÖPRÜ İSTASYONU
Bilgi: Bir yıl, 12 aydan oluşur ve her ay, Ay’ın evreleri gözlemlenir.
Açıklama:
Bu bilgi, bize Ay’ın evrelerinin ne kadar düzenli bir döngü olduğunu hatırlatıyor. Takvimlerimizdeki “ay” kavramının da aslında Ay’ın bu döngüsünden geldiğini bilmek çok ilginç, değil mi? Her ay gökyüzünde bu muhteşem gösteriyi izleyebiliriz.
PEKİŞTİRME İSTASYONU-2
Soru: Aşağıda Ay’ın evrelerini gösterebileceğimiz bir şekil verilmiştir. Dünya’dan bakıldığında Ay’ın karanlık görünen kısımlarını örnekteki gibi tarayarak evreleri gösterelim.
Çözüm ve Açıklama:
Bu etkinlik en sevdiğim kısımlardan biri! Haydi, Güneş’ten gelen ışıkların Ay’ı nasıl aydınlattığını ve bizim onu Dünya’dan nasıl gördüğümüzü çizelim. Unutmayın, Güneş solda olduğu için, Ay’ın her zaman sol tarafı aydınlık, sağ tarafı ise karanlıktır. Ama biz Dünya’dan baktığımızda bu aydınlık kısmın ne kadarını gördüğümüz önemlidir.
Şekildeki çemberleri saat yönünün tersine doğru, yani sağ alttan başlayarak numaralandıralım ve dolduralım.
- 1. Konum (Dünya ile Güneş arasında):
Bu evrenin adı Yeni Ay‘dır. Ay’ın Güneş tarafından aydınlatılan yüzü bize dönük değildir. Bu yüzden Dünya’dan baktığımızda Ay’ı göremeyiz. Bu çemberin tamamını karalamalıyız.
- 2. Konum (Yeni Ay’dan sonraki):
Bu evrenin adı Hilal‘dir. Artık Ay’ın aydınlık yüzünün çok küçük bir kısmını görmeye başlarız. Bu, ters “C” harfi gibi incecik bir ışıktır. Çemberin sağ tarafının büyük bir kısmını karalayıp, solda ince bir aydınlık bırakmalıyız.
- 3. Konum (En üstteki):
Bu evrenin adı İlk Dördün‘dür. Ay’ın sol yarısı aydınlık, sağ yarısı karanlık görünür. “D” harfine benzer. Bu çemberin sağ yarısını tamamen karalamalıyız.
- 4. Konum (İlk Dördün’den sonraki):
Bu evrenin adı Şişkin Ay‘dır. Ay’ın yarıdan fazlası aydınlık görünür. Dolunay’a çok yaklaşmıştır. Çemberin sağ tarafında küçük bir karanlık kısım kalacak şekilde karalama yapmalıyız.
- 5. Konum (Dünya’nın arkasında):
Bu evrenin adı Dolunay‘dır. Bu sefer Ay’ın Güneş tarafından aydınlatılan yüzünün tamamı Dünya’ya dönüktür. Gökyüzünde parlak bir top gibi görürüz. Bu çemberi hiç karalamamalıyız, tamamen aydınlık kalmalı.
- 6. Konum (Dolunay’dan sonraki):
Bu evrenin adı yine Şişkin Ay‘dır. Artık Ay küçülmeye başlar. Aydınlık kısmı azalır. Çemberin sol tarafında küçük bir karanlık kısım olacak şekilde karalama yapmalıyız.
- 7. Konum (En alttaki):
Bu evre Son Dördün‘dür. Zaten örnek olarak bu çizilmiş! Ay’ın sağ yarısı aydınlık, sol yarısı karanlık görünür. Ters “D” harfine benzer. Bu çemberin sol yarısını tamamen karalamalıyız.
- 8. Konum (Son Dördün’den sonraki):
Bu evrenin adı yine Hilal‘dir. Ay artık iyice küçülmüş, Yeni Ay evresine yaklaşmıştır. Gökyüzünde “C” harfi gibi görünür. Çemberin sol tarafının büyük bir kısmını karalayıp, sağda ince bir aydınlık bırakmalıyız.
Umarım bu açıklamalarla Ay’ın evrelerini daha iyi anlamışsınızdır. Gökyüzünü gözlemlemeyi sakın unutmayın! Başka sorularınız olursa her zaman buradayım.