Merhaba sevgili öğrencilerim,
Bugün Fen Bilimleri dersimizde çok önemli ve günlük hayatta sıkça karıştırdığımız iki kavramı, **kütle** ve **ağırlığı** öğreneceğiz. Kitabımızdaki bu güzel başlangıç etkinliğini gelin birlikte adım adım çözelim ve bu iki kavram arasındaki farkı net bir şekilde anlayalım.
HAZIRLIK İSTASYONU
Soru: “İki kilogram erik aldım.” cümlesinde kütleden mi yoksa ağırlıktan mı bahsedilmektedir? Fikirlerimizi yazalım.
Çözüm:
Bu soru, günlük hayatta kullandığımız bir ifadenin bilimsel olarak ne anlama geldiğini düşünmemizi istiyor. “Kilo” kelimesi aklımızı biraz karıştırabilir ama aslında cevap çok basit. Gelin birlikte inceleyelim.
Adım 1: Kütle Nedir?
Öncelikle kütlenin ne olduğunu hatırlayalım. Kütle, bir maddenin sahip olduğu değişmeyen madde miktarıdır. Yani bir cismin içinde ne kadar “şey” olduğunu gösterir. Kütleyi eşit kollu terazi ile ölçeriz ve birimi kilogram (kg) veya gram (g)‘dır. Unutmayın, bir cismin kütlesi Dünya’da da, Ay’da da, uzayın boşluğunda da hep aynıdır, çünkü içindeki madde miktarı değişmez.
Adım 2: Ağırlık Nedir?
Ağırlık ise bir kuvvettir. Gezegenlerin cisimlere uyguladığı kütle çekim kuvvetine ağırlık deriz. Ağırlık, cismin bulunduğu yere göre değişir. Örneğin Ay’ın çekim kuvveti Dünya’dan daha az olduğu için, Ay’daki ağırlığımız Dünya’dakinden daha azdır. Ağırlığı dinamometre ile ölçeriz ve birimi Newton (N)‘dur.
Adım 3: Cümleyi Değerlendirelim
Şimdi cümlemize geri dönelim: “İki kilogram erik aldım.” Cümlede geçen birim nedir? Evet, kilogram! Az önce öğrendiğimiz gibi, kilogram kütlenin birimidir. Pazarcı amcanın kullandığı terazi de (resimdeki gibi eşit kollu terazi) aslında eriklerin madde miktarını, yani kütlesini ölçer.
Sonuç:
Bu cümlede bahsedilen kavram KÜTLE‘dir. Çünkü kilogram, bir ağırlık birimi değil, bir kütle birimidir.
MERAK İSTASYONU
Soru: Kütle ve ağırlık ile ilgili merak ettiklerimizi yazalım.
Çözüm:
Bu harika bir soru! Bilim, merakla başlar. Kütle ve ağırlık konusu gerçekten de akla birçok soru getirir. Öğretmeniniz olarak benim aklıma gelen ve sizin de merak edebileceğiniz bazı soruları aşağıya yazıyorum. Belki bu sorular sizin de aklınıza yeni sorular getirir!
- Uzayda astronotlar neden uçar? Uzayda kütleleri yok mudur?
- Dünya’da 60 kilogram gelen bir kişi, Jüpiter’e gitse kütlesi ve ağırlığı ne olur?
- Evimizdeki banyoda tartıldığımız baskül, bizim kütlemizi mi yoksa ağırlığımızı mı ölçüyor?
- Bir filin kütlesi mi daha büyüktür, yoksa bir tırın mı? Peki ağırlıkları?
- Hiç ağırlığı olmayan ama kütlesi olan bir şey olabilir mi?
Bu soruların cevaplarını ünitemiz boyunca birlikte araştırıp öğreneceğiz. Merak etmeye ve soru sormaya devam edin çocuklar!
