Merhaba sevgili öğrencim,
Fen Bilimleri dersimize hoş geldin! Bugün seninle birlikte kütle ve ağırlık arasındaki o ilginç ve önemli farkı pekiştireceğiz. Önündeki görseldeki tabloyu adım adım, keyifli bir şekilde dolduralım. Unutma, Fen Bilimleri mantığını anladığında bir bulmaca çözmek gibidir!
Haydi, PEKİŞTİRME İSTASYONU-1’deki soruyu birlikte analiz edelim ve çözelim.
Soru: Bir cismin kütle ve ağırlığı; Dünya’nın A, B, C ve D olarak adlandırılan konumlarında ölçülüyor (Ölçüm yapılan konumların deniz seviyesinde olduğu kabul edilmektedir.). Buna göre cismin farklı konumlardaki kütle ve ağırlık durumunu belirleyelim ve tablodaki ilgili alanlara örnekteki gibi yazalım.
Önce şu iki altın kuralı aklımıza kazıyalım:
- Kütle: Bir cismin sahip olduğu değişmeyen madde miktarıdır. Yani bir cismi Dünya’nın neresine götürürsen götür, hatta Ay’a bile götürsen kütlesi asla değişmez.
- Ağırlık: Cisme etki eden yer çekimi kuvvetidir. Bu kuvvet, cismin bulunduğu yere göre değişir. Dünya’mız kutuplardan birazcık basık, Ekvator’dan ise şişkindir. Bu yüzden kutuplarda (A ve C noktaları) yer çekimi daha fazladır ve cisimler daha ağır gelir. Ekvator’da (B ve D noktaları) ise yer çekimi daha azdır ve cisimler daha hafif gelir.
Şimdi bu bilgilerle tablomuzu doldurmaya başlayabiliriz!
1. Cismin Konumundaki Değişiklik: A’dan D’ye götürülürse
Adım 1 (Kütle): Kütle için ne demiştik? Asla değişmez! O yüzden bu kısma hemen Değişmez yazıyoruz. Zaten örnekte de bu şekilde verilmiş.
Adım 2 (Ağırlık): A noktası Kuzey Kutbu, yani yer çekiminin çok olduğu bir yer. D noktası ise Ekvator, yani yer çekiminin az olduğu bir yer. Çok çekim olan bir yerden az çekim olan bir yere gidersek, cismin ağırlığı ne olur? Tabii ki Azalır.
Sonuç:
- Kütlesi: Değişmez
- Ağırlığı: Azalır
2. Cismin Konumundaki Değişiklik: B’den C’ye götürülürse
Adım 1 (Kütle): Kuralımız yine aynı! Cismin yeri değişse de madde miktarı değişmez. O halde kütlesi Değişmez.
Adım 2 (Ağırlık): B noktası Ekvator’da (yer çekimi az), C noktası ise Güney Kutbu’nda (yer çekimi çok). Bu sefer az olan bir yerden çok olan bir yere gidiyoruz. O zaman cismin ağırlığı ne olur? Elbette Artar!
Sonuç:
- Kütlesi: Değişmez
- Ağırlığı: Artar
3. Cismin Konumundaki Değişiklik: B’den A’ya götürülürse
Adım 1 (Kütle): Artık bunu çok iyi biliyorsun! Kütle, konumdan etkilenmez ve Değişmez.
Adım 2 (Ağırlık): B noktası Ekvator’da (yer çekimi az), A noktası ise Kuzey Kutbu’nda (yer çekimi çok). Tıpkı bir önceki sorudaki gibi, az çekimden çok çekime doğru bir yolculuk var. Bu yüzden ağırlık yine Artar.
Sonuç:
- Kütlesi: Değişmez
- Ağırlığı: Artar
4. Cismin Konumundaki Değişiklik: D’den B’ye götürülürse
Adım 1 (Kütle): Son sorumuzda da kuralımız şaşmıyor. Kütle her zaman sabit kalır ve Değişmez.
Adım 2 (Ağırlık): Bu soruya dikkat! D noktası da Ekvator üzerinde, B noktası da. Yani ikisi de yer çekiminin az olduğu, merkeze eşit uzaklıktaki yerler. Bir noktadan aynı özellikteki başka bir noktaya gittiğimiz için yer çekimi kuvvetinde bir değişiklik olur mu? Hayır! Bu nedenle ağırlık da Değişmez.
Sonuç:
- Kütlesi: Değişmez
- Ağırlığı: Değişmez
Harika bir iş çıkardın! Gördüğün gibi, temel kuralları bildiğimizde sorular ne kadar da kolaylaşıyor. Bu konuyu çok iyi anladığına eminim. Bir sonraki dersimizde görüşmek üzere