Merhaba sevgili öğrencilerim! Ben 5. Sınıf Fen Bilimleri öğretmeniniz. Gönderdiğiniz bu güzel etkinliği şimdi birlikte, adım adım çözeceğiz. Bu etkinlik sayesinde “Güneş, Dünya ve Ay” ünitesindeki bilgilerimizi pekiştirmiş olacağız. Haydi bakalım, kalemler hazırsa başlayalım!
A. Aşağıdaki cümlelerde boş bırakılan yerleri kutuların içindeki uygun kelimelerle tamamlayalım.
1. Dünya’nın etrafında dolanan ……………………. doğal bir uydudur.
Adım 1: Bu soruda Dünya’mızın yörüngesinde dolanan, yani onun etrafında dönen doğal uydusunun ne olduğu soruluyor. Gezegenlerin etrafında dolanan gök cisimlerine uydu dendiğini hatırlayalım.
Adım 2: Dünya’mızın bir tane doğal uydusu vardır ve o da her gece gökyüzünde gördüğümüz Ay‘dır. Bu yüzden doğru kelime “Ay” olmalı.
Sonuç:Ay
2. Ay, Dünya’dan daha ……………………. bir gök cismidir.
Adım 1: Bu cümlede Ay ile Dünya’nın boyutlarını karşılaştırmamız isteniyor. Acaba Ay mı daha büyük, Dünya mı?
Adım 2: Derslerimizde öğrendiğimiz gibi, Ay, Dünya’mızdan çok daha küçük bir gök cismidir. Bu nedenle boşluğa “küçük” kelimesi gelmelidir.
Sonuç:küçük
3. Ay’a gök taşlarının sıklıkla düşmesi, Ay’ın atmosferinin çok ……………………. olmasından kaynaklanır.
Adım 1: Ay’ın yüzeyine neden bu kadar çok gök taşı (meteor) çarptığını düşünelim. Dünya’mızı koruyan bir atmosferi olduğunu biliyoruz. Peki ya Ay’ın atmosferi nasıl?
Adım 2: Ay’ın atmosferi o kadar ince ve yok denecek kadar azdır ki, gelen gök taşlarını yakarak yok edemez. Bu yüzden gök taşları doğrudan Ay yüzeyine çarpar. Cevabımız “ince” olmalı.
Sonuç:ince
4. Gök taşlarının Ay yüzeyinde oluşturduğu çukurlara ……………………. adı verilir.
Adım 1: Bir önceki soruda gök taşlarının Ay’a çarptığını söylemiştik. Bu çarpmalar sonucunda Ay’ın yüzeyinde devasa çukurlar oluşur.
Adım 2: Bu çukurlara verdiğimiz özel bir isim var. Bu isim krater‘dir. Ay’ın yüzeyine baktığımızda gördüğümüz o yuvarlak şekillerin hepsi birer kraterdir.
Sonuç:krater
5. Ay’da ……………………. gibi hava olayları gerçekleşmez.
Adım 1: Hava olaylarının (rüzgâr, yağmur, kar vb.) gerçekleşmesi için bir atmosfere ihtiyaç vardır. Ay’ın atmosferinin çok ince olduğunu az önce öğrenmiştik.
Adım 2: Atmosfer olmadığı için Ay’da bulutlar oluşmaz ve dolayısıyla yağmur gibi hava olayları da görülmez. Kutudaki kelimelerden en uygunu “yağmur” kelimesidir.
Sonuç:yağmur
6. Ay’ın şekli bir ……………………. benzer.
Adım 1: Ay, Güneş ve Dünya gibi büyük gök cisimlerinin geometrik şeklini hatırlayalım.
Adım 2: Tıpkı bir top gibi, Ay’ın şekli de küreye benzer. Bu yüzden boşluğa “küreye” kelimesini yazıyoruz.
Sonuç:küreye
7. Ay’ın yüzeyinin oluşumunda gece ile gündüz arasındaki ……………………. farkı etkili olmuştur.
Adım 1: Ay yüzeyindeki kayaların parçalanmasının bir sebebi de gece ve gündüz arasında yaşanan büyük bir değişimdir.
Adım 2: Ay’da atmosfer olmadığı için gündüzleri yüzey çok ısınır, geceleri ise aşırı soğur. Bu büyük sıcaklık farkı, kayaların çatlayıp parçalanmasına neden olur.
Sonuç:sıcaklık
8. Dünya’ya en ……………………. gök cismi ışık üretemez.
Adım 1: Bu soruda bize en yakın olan ve kendi ışığını üretmeyen bir gök cismi soruluyor. Yıldızlar kendi ışığını üretir ama gezegenler ve uydular üretemez.
Adım 2: Bize en yakın gök cismi uydumuz olan Ay’dır ve Ay, Güneş’ten aldığı ışığı yansıtır, kendi ışığını üretmez. Bu yüzden cevap “yakın” olmalı.
Sonuç:yakın
9. Ay, dönme ve ……………………. hareketi yapan bir gök cismidir.
Adım 1: Gök cisimlerinin yaptığı iki temel hareket vardır. Biri kendi etrafında yaptıkları hareket, diğeri ise başka bir gök cisminin etrafında yaptıkları harekettir.
Adım 2: Ay kendi ekseni etrafında dönme hareketi yapar. Aynı zamanda Dünya’nın etrafında da dolanma hareketi yapar. Cümlede “dönme” zaten verilmiş, o zaman boşluğa “dolanma” gelmelidir.
Sonuç:dolanma
10. Bir ……………………. olan Güneş, katmanlardan oluşur.
Adım 1: Güneş’in ne tür bir gök cismi olduğunu bulmamız gerekiyor. Güneş, etrafına ısı ve ışık yayan dev bir gök cismidir.
Adım 2: Kendi enerjisini üreten ve etrafına ısı ve ışık yayan gök cisimlerine yıldız denir. Güneş de bizim yıldızımızdır. Bu yüzden cevap “yıldız” olmalı.
Sonuç:yıldız
11. Dolunay evresinden iki hafta sonra görülen evre ……………………. evresidir.
Adım 1: Ay’ın evrelerinin yaklaşık 4 haftada tamamlandığını hatırlayalım. Dolunay, Ay’ın tamamen aydınlık göründüğü evredir.
Adım 2: Dolunaydan bir hafta sonra “son dördün” evresi görülür. İki hafta (yani 14 gün) sonra ise Ay, Dünya ile Güneş arasına girer ve biz Ay’ın karanlık yüzünü görürüz. Bu evreye yeni ay denir.
Sonuç:yeni ay
12. Ay’ın yeni ay ile ilk dördün arasındaki ara evresi ……………………. evresidir.
Adım 1: Yeni ay evresinde Ay’ı hiç göremeyiz. İlk dördün evresinde ise Ay’ın sağ tarafı “D” harfi şeklinde aydınlık görünür. Bu ikisinin arasında Ay nasıl görünür?
Adım 2: Yeni aydan sonra Ay, ince bir “C” harfi gibi görünmeye başlar. Bu ince ve aydınlık görünüme hilal adını veririz.
Sonuç:hilal
13. Ay, dönme hareketini Güneş etrafındaki dolanma hareketinden daha ……………………. sürede tamamlar.
Adım 1: Bu soruda Ay’ın iki hareketinin süresini karşılaştırmamız isteniyor. Ay’ın kendi etrafında dönmesi ve Güneş’in etrafında dolanması.
Adım 2: Ay’ın kendi etrafında dönmesi yaklaşık 27 gün sürer. Ay, Dünya ile birlikte Güneş etrafında dolanır ve bu hareket 365 gün 6 saat (yani 1 yıl) sürer. Gördüğünüz gibi dönme hareketi, dolanma hareketinden çok daha kısa sürer.
Sonuç:kısa
14. Ay’ın evrelerinin oluşma sebebi ……………………. etrafındaki dolanma hareketidir.
Adım 1: Ay’ın neden her gece farklı şekillerde (dolunay, hilal, yarım ay gibi) göründüğünü düşünelim. Bu durum, Ay’ın hareketiyle ilgilidir.
Adım 2: Ay’ın evreleri, Ay’ın Dünya etrafında dolanması sırasında Güneş’e göre konumunun sürekli değişmesi sonucu oluşur. Biz de bu yüzden Ay’ın aydınlık yüzünün farklı kısımlarını görürüz.
Sonuç:Dünya
15. Güneş’in yapısı ……………………. oluşur.
Adım 1: Güneş’in neyden yapıldığını hatırlayalım. Güneş katı bir gezegen veya uydu gibi midir?
Adım 2: Hayır, Güneş dev bir ateş topu gibidir ve yapısı çok sıcak gazlardan oluşur. Bu gazlar hidrojen ve helyumdur. Bu nedenle doğru kelime “gazlardan” olacaktır.
Sonuç:gazlardan
İşte bu kadar! Bütün boşlukları doğru kelimelerle doldurduk. Umarım hepsi anlaşılmıştır. Harikasınız! Başarılar dilerim.