Merhaba sevgili öğrencim, bugün seninle bu sayfadaki Türkçe etkinliklerini birlikte inceleyeceğiz. Görselde hem anlama ve yorumlama becerimizi ölçecek sorular hem de kelime dağarcığımızı geliştirecek zıt anlamlı kelimeler çalışması var. Hadi gel, soruları tek tek ele alalım ve en doğru cevapları bulalım.
SORU 1: “Ödevini yapamamak” sözünden ne anlıyorsunuz?
Bu soruda kelimenin taşıdığı gizli anlama dikkat etmemiz gerekiyor. “Yapamamak” kelimesi, bir şeyi yapmayı istemek ama elinde olmayan sebeplerle bunu başaramamak demektir. Yani burada bir isteksizlik değil, bir engel vardır.
Cevap önerisi: Ödevini yapamamak; kişinin ödevini yapmayı istemesi fakat hastalık, kitabını unutma, konuyu anlamama veya zamanın yetmemesi gibi elinde olmayan bir engel yüzünden ödevini tamamlayamaması anlamına gelir.
SORU 2: “Ödevini yapmamak” ile “ödevini yapamamak” arasında ne fark var?
Burada Türkçemizin ne kadar zengin olduğunu görüyoruz. İki kelime birbirine çok benziyor ama aradaki tek bir harf (yeterlilik fiilinin olumsuzu olan -a sesi) anlamı tamamen değiştiriyor. Gel bu farkı netleştirelim:
- Ödevini yapmamak: Bu bir tercihtir. Kişi ödevini yapabilir, vakti ve imkanı vardır ama canı istemediği için veya tembellik ettiği için yapmamıştır. Kasıtlı bir durumdur.
- Ödevini yapamamak: Bu bir çaresizliktir. Kişi yapmak ister ama bir sorun (hastalık, elektrik kesintisi vb.) ona engel olur. Kasıtlı değildir.
Cevap önerisi: “Ödevini yapmamak” kişinin kendi isteğiyle, bilerek ödevini hazırlamamasıdır. “Ödevini yapamamak” ise kişinin elinde olmayan bir engel (hastalık, imkansızlık gibi) yüzünden ödevi tamamlayamaması durumudur.
SORU 3: Sağlık kuralları özgürlüğümüzü nasıl sınırlıyor?
Bu soru biraz hayat bilgisi dersiyle de ilgili. Özgürlük her istediğimizi yapmak olsa da, sağlığımız için bazen kendimizi durdurmamız gerekir. Örneğin, canımız çok fazla şeker yemek isteyebilir (bu bir özgürlük isteğidir), ama dişlerimiz çürümesin diye yemeyiz (bu sağlık kuralıdır).
Cevap önerisi: Sağlığımızı korumak için bazen canımızın istediği her şeyi yiyip içemeyiz veya istediğimiz saatte uyuyamayız. Örneğin; hasta olmamak için soğukta ince giyinme özgürlüğümüzü kısıtlayıp kalın giyinmek zorunda kalırız. Yani sağlık kuralları, bizi korumak amacıyla bazı isteklerimizi yapmamıza engel olur.
SORU 4: Alışverişte her istediğimizi alabiliyor muyuz? Özgürlüğümüzü ne sınırlıyor?
Markete veya oyuncakçıya girdiğimizde her şeyi almak isteyebiliriz ama bizi durduran çok önemli bir faktör vardır. Bu faktör “bütçe”mizdir.
Cevap önerisi: Hayır, alışverişte her istediğimizi alamayız. Bizi sınırlayan şey paramızın miktarı (bütçemiz) ve ihtiyaçlarımızın önceliğidir. Paramız sınırlı olduğu için her gördüğümüzü alma özgürlüğüne sahip değiliz, isteklerimiz yerine ihtiyaçlarımızı seçmek zorunda kalırız.
3. ETKİNLİK: Aşağıdaki kelimelerin karşıt anlamlarını bulup karşısına yazınız.
Şimdi geldik kelime avına! Burada bizden istenen “zıt (karşıt) anlamlı” kelimelerdir. Yani anlamca birbirinin tam tersi olan kelimeleri bulacağız.
- fayda: Bu kelimenin zıttı, bir şeyin bize kötü etki etmesi demektir.
Karşıt anlamı: zarar - iyi: İstenilen niteliklere sahip olanın tersi.
Karşıt anlamı: kötü - yok: Bulunmayan anlamındadır. Tersi ise mevcut olandır.
Karşıt anlamı: var - kolay: Zahmetsizce yapılanın tersi, güç olan.
Karşıt anlamı: zor - soru: Bir şeyi öğrenmek için yöneltilen lafın tersi, ona verilen karşılıktır.
Karşıt anlamı: cevap - ağlamak: Üzülünce gözyaşı dökmenin tersi, mutlu olunca yapılan eylemdir.
Karşıt anlamı: gülmek - acı: Tadı kötü olan (biber gibi) şeyin tersi, şekerli olandır.
Karşıt anlamı: tatlı - evet: Onaylama kelimesinin tersi, reddetme kelimesidir.
Karşıt anlamı: hayır - pahalı: Fiyatı yüksek olanın tersi, fiyatı düşük olandır.
Karşıt anlamı: ucuz
Etkinliklerimizi başarıyla tamamladık. Özellikle “yapmamak” ve “yapamamak” arasındaki o ince farkı günlük hayatında kullanırken artık daha dikkatli olacağını düşünüyorum. Başarılar dilerim!