Merhaba sevgili öğrencim. Ben Türkçe öğretmeninim. Bugün seninle birlikte İsmail Hakkı Talas’ın yazdığı “El ve Tırnaklar” adlı bu güzel şiir etkinliğini inceleyeceğiz. Karşımızdaki metin bir şiir olduğu için boşlukları doldururken sadece anlama değil, **kafiye** (ses benzerliği) ve **hece uyumuna** da dikkat etmemiz gerekiyor.
Bu etkinlik aslında bir “Dinleme Metni” etkinliği, yani normalde öğretmenin bunu okurken senin doldurman beklenir. Ancak biz seninle şiirin akışına, mantığına ve Türkçemizin kurallarına göre en uygun kelimeleri bularak bu bulmacayı birlikte çözeceğiz.
İşte adım adım çözümümüz:
5. ETKİNLİK: Şiirdeki Eksik Kelimeleri Tamamlama
Şiiri kıta kıta (dörtlükler halinde) inceleyerek boşluklara gelmesi gereken en mantıklı kelimeleri bulalım.
1. Kıta Çözümü:
İlk kıtada ellerin tırnaklardan şikayet ettiğini görüyoruz. “El” kelimesi ile kafiyeli bir kelime bulmalıyız.
Tırnaklardan canı yandı,
Açıp aralık iki el:
Şu tırnaklar olmasa,
Parmaklarım ne güzel!
Açıklama: “Tırnaklardan canı yandı” ifadesi bir deyimdir ve şikayeti belirtir. İkinci satırda ellerin konuşmak için açıldığını anlıyoruz, bu yüzden “Açıp” kelimesi gelir. Son satırda ise “el” ile kafiyeli olması için ve anlam bütünlüğü açısından “güzel” kelimesi en uygunudur.
2. Kıta Çözümü:
Burada tırnakların ne kadar hızlı uzadığından ve kirlendiğinden bahsediliyor.
Daha haftası geçmeden,
Uzuyorlar sipsivri.
Yıkansa da iyice,
Yine kalır kirli…
Açıklama: Tırnak kesimi genellikle haftalık bir rutindir, bu yüzden “haftası” kelimesi zamanı belirtir. Temizlikten bahsederken “yıkansa da” ifadesini pekiştirmek için “iyice” kelimesini kullanırız. Son dizede ise kirliliğin devam ettiğini anlatmak için “kalır” fiili cümleyi tamamlar.
3. Kıta Çözümü:
Bu kıtada tırnakların ellerin bu sözlerine verdiği tepkiyi görüyoruz.
Bu sözleri duyunca
Tırnaklar buna üzüldü.
Ellerin bu fikrine,
Şöyle hafifçe güldü:
Açıklama: Duyulan şey ellerin söylediği laflardır, yani “sözleri“. Tırnaklar bu duruma, yani “buna” üzülmüştür. Son dizede ise tırnaklar ellerin bu fikrine tebessüm ederek karşılık veriyor, buraya “hafifçe” veya “sessizce” gelebilir ancak şiirin ritmine “hafifçe” çok güzel uymaktadır.
4. Kıta Çözümü:
Son kıtada tırnaklar kendilerini savunuyor ve önemini anlatıyor.
Vaktinde kesilen tırnak,
Her yıkanan temiz çıkar.
Şu var ki, biz olmasak,
Parmaklar neye yarar?
Açıklama: Tırnak bakımının zamanında yapılması gerektiğini vurgulamak için “Vaktinde” kelimesi kullanılır. Yıkanan şeyin sonucu “temiz” olmaktır. Tırnaklar konuştuğu için kendilerine “biz” derler. Son olarak da tırnakların işlevini sorgulatmak için “Parmaklar neye yarar?” sorusu sorulur.
Özetle Şiirin Tamamlanmış Hali:
- 1. Boşluk: canı
- 2. Boşluk: Açıp
- 3. Boşluk: güzel
- 4. Boşluk: haftası
- 5. Boşluk: iyice
- 6. Boşluk: kalır
- 7. Boşluk: sözleri
- 8. Boşluk: buna
- 9. Boşluk: hafifçe
- 10. Boşluk: Vaktinde
- 11. Boşluk: temiz
- 12. Boşluk: biz
- 13. Boşluk: neye
Şiiri bu şekilde tamamladığında hem anlamlı bir bütün oluştuğunu hem de seslerin kulağa hoş geldiğini fark edeceksin. Başarılar dilerim!