Merhaba sevgili öğrencilerim! Bugün Sosyal Bilgiler dersinde öğrendiklerimizi pekiştireceğimiz harika bir çalışma yapacağız. Hazırsanız hemen başlayalım!
—
**A. Aşağıda verilen cümlelerdeki sözcük ve sözcük gruplarından uygun olanlar ile tamamlayınız.**
Bu soruda, verilen cümleleri, yukarıdaki kutucuklarda yer alan kelimelerden uygun olanıyla doldurmamız isteniyor. Tıpkı bir yapboz gibi, her kelimenin ait olduğu bir yer var. Hadi bulalım!
* **1. Sınırsız ……………………………… yoktur.**
* Burada, hiçbir şeyin sınırsız olmadığını anlatmak istiyoruz. Kutucuklara baktığımızda **egemenlik** kelimesi bu cümleye çok uyuyor. Bir devletin egemenliği sınırsız olamaz, kendi sınırları içinde bağımsızdır ama uluslararası kurallara da uymak zorundadır.
* **Sonuç:** Sınırsız **egemenlik** yoktur.
* **2. Öğrencilerin katıldıkları gruplarda ……………………………… üstlenmeleri gerekir.**
* Öğrenciler bir gruba katıldıklarında, o grubun işleyişi için bazı sorumluluklar alırlar. Bu sorumluluklara genel olarak ne denir? Kutucuklara bakınca **sorumluluk** kelimesi bu cümleye cuk oturuyor.
* **Sonuç:** Öğrencilerin katıldıkları gruplarda **sorumluluk** üstlenmeleri gerekir.
* **3. Sınıf hentbol takımındaki bir öğrencinin özürsüz olarak maça çıkmaması ………………………….. bir davranıştır.**
* Bir öğrenci, özürlü değilken bir takım etkinliğine katılmıyorsa, bu nasıl bir davranıştır? Arkadaşlarını düşünmeyen, kurallara uymayan bir davranış. Kutucuklarda **sorumsuzca** kelimesi bu durumu en iyi anlatan kelime.
* **Sonuç:** Sınıf hentbol takımındaki bir öğrencinin özürsüz olarak maça çıkmaması **sorumsuzca** bir davranıştır.
* **4. Çocuk Haklarına Dair Sözleşme ……………………………… tarafından kabul ve ilan edilmiştir.**
* Bu cümle, Çocuk Haklarına Dair Sözleşme’nin kimler tarafından kabul edildiğini soruyor. Bu sözleşme, tüm dünyadaki çocukların haklarını korumak için yapılmıştır. Bu yüzden pek çok ülkenin kabul ettiği uluslararası bir sözleşmedir. Kutucuklarda **Birleşmiş Milletler** kelimesi bu cümleye en uygun düşen ifadedir.
* **Sonuç:** Çocuk Haklarına Dair Sözleşme **Birleşmiş Milletler** tarafından kabul ve ilan edilmiştir.
* **5. Her çocuğun ……………………………… alma hakkı vardır.**
* Her çocuğun temel ihtiyaçlarından biri nedir? Kutucuklara baktığımızda, hem **eğitim** hem de **çalışma** kelimeleri bir çocuğun hakkıyla ilgili olabilir. Ancak burada “alma hakkı” denince, her çocuğun sahip olması gereken temel bir ihtiyaç akla geliyor. Çocuklar, temel ihtiyaçlarını karşılama ve kendilerini geliştirme hakkına sahiptir. Bu bağlamda, **eğitim** bu cümleye daha uygun düşüyor. Çocukların eğitim alma hakkı vardır.
* **Sonuç:** Her çocuğun **eğitim** alma hakkı vardır.
* **6. TBMM’nin açılışıyla birlikte ………………………….. millete geçmiştir.**
* Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin açılmasıyla birlikte ülkemizde önemli bir değişim yaşanmıştır. Bu değişim, halkın yönetime katılmasıyla ilgili bir durumdur. Kutucuklara baktığımızda, **egemenlik** kelimesi burada devreye giriyor. Egemenlik millete geçmiştir.
* **Sonuç:** TBMM’nin açılışıyla birlikte **egemenlik** millete geçmiştir.
* **7. Mustafa Kemal Türk milletinin bağımsızlığını nasıl kazandığını nasıl ………………………….. adlı eserinde anlatmıştır.**
* Mustafa Kemal Atatürk, Türk milletinin bağımsızlık mücadelesini anlatan önemli bir eser kaleme almıştır. Bu eserin adı nedir? Kutucuklarda bu bilgiye doğrudan karşılık gelen bir kelime yok gibi görünüyor. Ancak, cümlenin devamında “adlı eserinde anlatmıştır” deniyor. Bu, bir kitabın adını soruyor. Eğer kutucuklarda doğrudan eser adı yoksa, belki de soruyu soran kişi, “nutuk” kelimesini işaret etmek istemiştir. Mustafa Kemal’in en bilinen eseri Nutuk’tur ve bağımsızlık mücadelesini anlatır.
* **Sonuç:** Mustafa Kemal Türk milletinin bağımsızlığını nasıl kazandığını nasıl **Nutuk** adlı eserinde anlatmıştır.
* **8. Öğrenciler okullarında ………………………….. etkinliklere katılarak başkalarıyla iletişim kurma ve kendilerini ifade edebilme becerileri kazanırlar.**
* Okullarda yapılan hangi tür etkinlikler, öğrencilerin hem başkalarıyla daha iyi iletişim kurmasını sağlar hem de kendilerini daha iyi ifade etmelerine yardımcı olur? Kutucuklara baktığımızda **çalışma** kelimesi burada en uygun olanı. Okulda yapılan grup çalışmaları, projeler gibi etkinlikler bu becerileri geliştirir.
* **Sonuç:** Öğrenciler okullarında **çalışma** etkinliklere katılarak başkalarıyla iletişim kurma ve kendilerini ifade edebilme becerileri kazanırlar.
—
**B. Aşağıdaki ifadelerden doğru olanların başına “D”, yanlış olanlara “Y” yazınız.**
Bu bölümde, verilen her bir cümlenin doğru mu yoksa yanlış mı olduğunu belirleyip, parantezin içine “D” (Doğru) ya da “Y” (Yanlış) yazacağız. Hadi dikkatlice okuyalım!
* **( ) 1. Çocuk Hakları Sözleşmesi’ne göre 16 yaşından küçük her insan çocuk sayılır.**
* Çocuk Hakları Sözleşmesi’ne göre, 18 yaşından küçük herkes çocuk olarak kabul edilir. Bu nedenle 16 yaşından küçük demek doğru değildir.
* **Sonuç:** (Y)
* **( ) 2. Türkiye Cumhuriyeti, millî egemenlik ilkesine dayanan bir devlettir.**
* Türkiye Cumhuriyeti’nin temelinde halkın egemenliği yatar. Yani egemenlik millete aittir. Bu ifade doğrudur.
* **Sonuç:** (D)
* **( ) 3. Derslere zamanında girmek okuldaki sorumluluklarımızdan biridir.**
* Okula karşı sorumluluklarımızdan biri de derslere zamanında katılmaktır. Bu ifade doğrudur.
* **Sonuç:** (D)
* **( ) 4. Çocuklar fikirleri sorulmadıkça ailedeki karar süreçlerine katılmamalıdır.**
* Çocukların da fikirlerinin alınması ve ailedeki karar süreçlerine katılabilmesi bir haktır. Onların fikirleri sorulmadıkça katılmamaları gerektiği ifadesi yanlıştır.
* **Sonuç:** (Y)
* **( ) 5. Türkiye, Çocuk Haklarına Dair Sözleşme’yi imzalayan devletlerden biridir.**
* Evet, Türkiye Cumhuriyeti Çocuk Haklarına Dair Sözleşme’yi onaylamış ve imzalamıştır. Bu ifade doğrudur.
* **Sonuç:** (D)
* **( ) 6. Okulda düzenlenen törenlere katılmak sorumluluklarımızdan biridir.**
* Okulda düzenlenen törenlere katılmak, hem okul kültürüne katkıda bulunmak hem de bir topluluk olmanın gereği olarak bir sorumluluktur. Bu ifade doğrudur.
* **Sonuç:** (D)
—
**C. Aşağıda verilen haklar ve sorumlulukları ilgili başlıkların altına yazınız.**
Bu son bölümümüzde, yukarıdaki renkli kutucuklarda verilen hak ve sorumlulukları, aşağıdaki tabloda yer alan “Haklar” ve “Sorumluluklar” başlıklarının altına doğru bir şekilde yerleştireceğiz.
Kutucuklarda yer alan ifadeler şunlardır:
* eğitim görmek
* eğlenmek
* ders çalışmak
* tutumluluk olmak
* çevreyi temiz tutmak
* temiz bir çevrede yaşamak
* başkalarına karşı saygılı olmak
* düşünceyi ifade etmek
Şimdi bu ifadeleri haklar ve sorumluluklar olarak ayıralım:
**Adım 1:** Hangi ifadelerin bizim sahip olduğumuz haklar olduğunu düşünelim. Haklar, bizim sahip olduğumuz, başkaları tarafından bize sağlanması beklenen şeylerdir.
* **eğitim görmek:** Bu, her çocuğun sahip olduğu bir haktır.
* **eğlenmek:** Bu da çocukların en doğal haklarından biridir.
* **temiz bir çevrede yaşamak:** Temiz bir çevrede yaşamak da hepimizin hakkıdır.
* **düşünceyi ifade etmek:** Kendi düşüncelerimizi özgürce söyleyebilmek bir haktır.
**Adım 2:** Şimdi de hangi ifadelerin bizim yerine getirmemiz gereken sorumluluklar olduğunu düşünelim. Sorumluluklar, bizim yapmamız gereken, yerine getirmemiz beklenen görevlerdir.
* **ders çalışmak:** Bu, öğrencilik görevi olarak bir sorumluluktur.
* **tutumluluk olmak:** Kaynakları israf etmeden kullanmak bir sorumluluktur.
* **çevreyi temiz tutmak:** Çevremizi temiz tutmak hepimizin ortak sorumluluğudur.
* **başkalarına karşı saygılı olmak:** İnsanlara karşı saygılı davranmak bir toplumsal sorumluluktur.
İşte bu kadar! Şimdi bu ayırdıklarımızı tabloya yerleştirelim.
| Haklar | Sorumluluklar |
| :————————- | :—————————- |
| eğitim görmek | ders çalışmak |
| eğlenmek | tutumluluk olmak |
| temiz bir çevrede yaşamak | çevreyi temiz tutmak |
| düşünceyi ifade etmek | başkalarına karşı saygılı olmak |
Harika bir çalışma oldu, değil mi? Hepinizi tebrik ediyorum!