Merhaba sevgili 4. sınıf öğrencileri! Bugün sizinle birlikte sosyal bilgiler dersinde öğrendiğimiz bir konuyu pekiştireceğiz. Karşımızda bir metin ve bu metinle ilgili birkaç soru var. Gelin bu soruları adım adım çözelim ve hep birlikte öğrenelim.
Ülkemizin coğrafi özelliklerini tanımamızda şiirlerin ve türkülerin yanı sıra efsanelerin de önemli katkıları vardır. Aşağıda bunlardan biri olan Süphan Dağı (Görsel 3.5) efsanesi’ni görüyorsunuz.
Süphan Dağı
Efsaneler kaynağı Van Gölü’müzün kuzeybatısında bulunan, 4434 metrelik yüksekliği ve heybetli duruşuyla yurdumuzun yüce dağları arasında yer alan Süphan Dağımızın çok eskiye dayanan bir hikâyesi vardır.
Çevre halkının anlattığına göre bu dağımız adını şu olaydan almıştır:
Nuh peygamberin teknesine aldığı insanlar ve hayvanlar, tufan suları üzerinde günlerce yol aldıktan sonra bir tepeye çarparlar. Hz. Nuh, teknesinin sular altında kalmış olan bu tepeye çarpması üzerine bir an tereddüt eder. Ardından “Allah’ın her türlü kusurdan uzak olduğunu kabul ederim.” anlamındaki “Süphanallah” sözünü söyler.
Nuh Aleyhisselâm ve teknesindekiler, suların alçalması ile birlikte geri çekilirler. O günden sonra teknenin çarptığı tepe, Hz. Nuh’un söylediği “Süphanallah” sözünden dolayı “Süphan” adıyla anılır.
Halkın anlattığına göre teknenin bazı parçaları hâlâ dağın tepesinde durmakta-dır.(1)
Görsel 3.5: Süphan Dağı’ndan bir görünüm
Efsanede anlatılan olayın geçtiği yerin coğrafi özellikleriyle ilgili olarak hangi çıkarımlarda bulunabilirsiniz?
Bu soruda bizden, Süphan Dağı efsanesinde anlatılan olayın geçtiği yerin coğrafi özellikleriyle ilgili neler düşünebileceğimizi istiyor. Metni dikkatlice okuduğumuzda, efsanenin bir tufan sırasında geçtiğini anlıyoruz. Tufan demek, çok büyük bir sel veya su baskını demek. Bu da bize o bölgenin geçmişte su altında kaldığını gösteriyor. Ayrıca, efsanede “tepe” kelimesi geçiyor. Bu da o bölgede yüksek yerlerin, yani dağların olduğunu düşündürüyor.
Çıkarımlarımız şunlar olabilir:
- Efsanenin geçtiği yer, geçmişte büyük bir su baskını veya sel yaşamıştır.
- Bölgede yüksek yerler, yani dağlar bulunmaktadır.
- Van Gölü’nün yakınlarında böyle bir efsanenin olması, bölgenin coğrafi yapısıyla ilgili ipuçları veriyor.
Ülkemizin farklı yerlerinin coğrafi özelliklerini anlatan edebî ürünlere başka hangi örnekleri verebilirsiniz?
Bu soruda ise bizden, ülkemizdeki başka coğrafi özelliklerimizi anlatan hikayeler, şiirler veya türküler bulmamızı istiyor. Bu biraz da sizin hayal gücünüze ve bildiklerinize bağlı. Mesela, Karadeniz’in yaylaları, Akdeniz’in denizi, Ege’nin zeytinlikleri veya Doğu Anadolu’nun sert iklimi gibi pek çok konuda anlatılmış güzel eserler vardır.
Örnekler şunlar olabilir:
- Karadeniz’in hırçın dalgalarını anlatan türküler.
- Ege Bölgesi’nin zeytin ağaçlarını ve bereketini anlatan şiirler.
- Doğu Anadolu’nun soğuk ve karlı dağlarını anlatan hikayeler.
- Anadolu’nun çeşitli yerlerindeki efsaneler (örneğin, Erciyes Dağı, Ağrı Dağı gibi).
Yapınız
Sınıfınızda gruplar oluşturarak her grubun yaşadığınız yerin coğrafi özelliklerini anlatan bir şiir, hikâye, destan veya efsane seçmesini sağlayınız. Grubunuzun seçtiği edebî ürünle ilgili kapsamlı bir araştırma yapınız. Çalışmanızı tamamladıktan sonra edindiğiniz bilgileri grup sözcüleriniz aracılığıyla arkadaşlarınıza sununuz.
Bu kısım ise bir etkinlik. Sınıfınızla birlikte yapacağınız bir çalışma. Burada önemli olan, yaşadığınız yerin coğrafi özelliklerini öğrenmek ve bunu bir hikaye, şiir veya efsane ile anlatmak. Belki de yaşadığınız yerde de Süphan Dağı gibi anlatılan özel bir yer vardır, kim bilir?
Umarım bu açıklamalar soruları daha iyi anlamanıza yardımcı olmuştur. Hepinize iyi çalışmalar dilerim!