Merhaba sevgili 4. sınıf öğrencileri! Ben sizin Sosyal Bilgiler öğretmeniniz. Bugün elimize geçen bu harika görseldeki soruları birlikte çözeceğiz. Hazırsanız başlayalım!
İnsanların temel ihtiyaçlarını giderdikten sonra isteklerini karşılamaya çalışma-
ları son derece doğal bir durumdur. Ancak istekler çok çeşitlidir ve bunların tama-
mının karşılanması çoğu zaman mümkün olamamaktadır. Bu nedenle karşılanması
halinde elde edilecek fayda göz önünde bulundurularak istekler sıraya konulmalıdır.
Daha sonra bütçe durumu göz önünde bulundurularak isteklerin giderilmesine çalı-
şılmalıdır.
İhtiyaç ve istekler giderilirken bütçe durumunun yanı sıra fayda-maliyet dengesi
de gözetilmelidir. Fayda, alınacak mal veya hizmetlerin ihtiyaçları karşılama özell-
iğidir. Elde edilecek fayda için harcanan paraya ise maliyet denir.
Yapılan harcama, giderilmek istenen ihtiyacı veya isteği karşılamışsa fayda-ma-
liyet dengesi sağlanabilmiş demektir. Bununla birlikte bir malın faydası kişiden kişi-
ye göre değişebilir. Örneğin yaşadığı yerde buz pateni salonu olmayan birinin kendi-
sine bir paten satın aldığını düşünelim. Bu durumda o kişi patenini kullanma imkânı
bulamayacak ve parasını boşa harcamış olacaktır. Başka bir ifadeyle fayda-maliyet
dengesini sağlayamayacaktır.
Yapınız
Aşağıda insanların istek ve ihtiyaçlarıyla ilgili bazı cümleler verilmiştir. Cüm-
leleri okuyunuz ve doğru olduğunu düşündüklerinizin başına “D”, yanlış olduğu-
nu düşündüklerinizin başına ise “Y” yazınız.
Çalışmanızın sonunda maddeleri yanlış ya da doğru olarak değerlendirme-
nizin nedenlerini açıklayınız.
Sizinle aynı fikirde olmayan arkadaşlarınızla konuyu tartışınız.
( ) 1. İsteklerimiz ihtiyaçlarımızdan daha önemlidir.
( ) 2. İhtiyaçlar kişilere göre değişiklik gösterebilir.
( ) 3. Kitap okumak, gezmek, eğlenmek isteklerimizden bazılarıdır.
( ) 4. İsteklerimizi karşılayamazsak yaşayamayız.
( ) 5. Ayakkabımız yırtıldığında yeni bir ayakkabı almak istektir.
( ) 6. İsteklerin önem sırası kişiye göre değişebilir.
( ) 7. İhtiyaçlarımız bir kez karşılandıktan sonra bir daha ortaya çıkmaz.
( ) 8. İhtiyaçlarımızı karşılayamazsak acı, üzüntü ve kaygı duyarız.
( ) 9. Saatiimiz varken yeni bir saat almayı düşünmek istektir.
( ) 10. İhtiyaçlarımızın şiddeti her zaman aynıdır.
( ) 11. Sarı renkli MP3 çalar’a sahip bir öğrenci aynı tipte beyaz renkli yeni
bir MP3 çalar aldığında fayda-maliyet dengesini sağlamamış olur.
125
Şimdi bu maddeleri tek tek inceleyelim ve doğru mu yanlış mı olduğuna karar verelim.
1. İsteklerimiz ihtiyaçlarımızdan daha önemlidir.
Bu madde Yanlış (Y). Çünkü insanlar hayatta kalmak için öncelikle temel ihtiyaçlarını karşılamak zorundadır. Yemek, su, barınma gibi ihtiyaçlar isteklerden önce gelir.
2. İhtiyaçlar kişilere göre değişiklik gösterebilir.
Bu madde Doğru (D). Çünkü herkesin ihtiyacı aynı olmayabilir. Örneğin, birinin sürekli ilaç alması bir ihtiyaçken, diğerinin böyle bir ihtiyacı olmayabilir.
3. Kitap okumak, gezmek, eğlenmek isteklerimizden bazılarıdır.
Bu madde Doğru (D). Çünkü bunlar hayatta kalmak için zorunlu olmayan ama yaşamımızı güzelleştiren şeylerdir.
4. İsteklerimizi karşılayamazsak yaşayamayız.
Bu madde Yanlış (Y). Çünkü istekler karşılanmasa da hayatımız devam eder. İhtiyaçlarımızı karşılayamazsak yaşayamayız.
5. Ayakkabımız yırtıldığında yeni bir ayakkabı almak istektir.
Bu madde Yanlış (Y). Ayakkabımız yırtıldığında yeni bir ayakkabı almak bir ihtiyaçtır çünkü o ayakkabıya basmak, yürümek için ihtiyacımız vardır.
6. İsteklerin önem sırası kişiye göre değişebilir.
Bu madde Doğru (D). Çünkü herkesin zevkleri ve öncelikleri farklıdır. Birine göre çok önemli bir istek, diğerine göre daha az önemli olabilir.
7. İhtiyaçlarımız bir kez karşılandıktan sonra bir daha ortaya çıkmaz.
Bu madde Yanlış (Y). Bazı ihtiyaçlarımız tekrar tekrar ortaya çıkar. Örneğin, acıktığımızda yemek yeriz ama bir süre sonra tekrar acıkırız.
8. İhtiyaçlarımızı karşılayamazsak acı, üzüntü ve kaygı duyarız.
Bu madde Doğru (D). Çünkü temel ihtiyaçlarımızı karşılayamadığımızda kendimizi kötü hissedebiliriz.
9. Saatiimiz varken yeni bir saat almayı düşünmek istektir.
Bu madde Doğru (D). Zaten bir saate sahip olduğumuz için yeni bir saat almak bir ihtiyaç değil, bir istektir.
10. İhtiyaçlarımızın şiddeti her zaman aynıdır.
Bu madde Yanlış (Y). Çünkü bazen bir ihtiyacımızın şiddeti daha fazla olabilir. Örneğin, çok susadığımızda su ihtiyacımız daha şiddetli olur.
11. Sarı renkli MP3 çalar’a sahip bir öğrenci aynı tipte beyaz renkli yeni
bir MP3 çalar aldığında fayda-maliyet dengesini sağlamamış olur.
Bu madde Doğru (D). Çünkü öğrencinin zaten bir MP3 çaları var ve sarı renkli olan işini görüyor. Aynı tipte beyaz bir tane daha almak, fayda-maliyet dengesini sağlamaz, yani gereksiz bir harcama olur.
Umarım bu açıklamalarımız soruları anlamanıza yardımcı olmuştur. Aklınıza takılan bir şey olursa çekinmeden sorun!