5. Sınıf Sosyal Bilgiler Ders Kitabı Cevapları Meb Yayınları 2. Kitap Sayfa 30
Merhaba sevgili öğrencilerim!
Bugünkü dersimizde, Sosyal Bilgiler kitabımızdaki “Siz Olsaydınız Ne Yapardınız?” etkinliğini birlikte yapacağız. Bu etkinlikte amacımız, karşımıza çıkan toplumsal sorunlar karşısında etkin bir vatandaş olarak nasıl davranmamız gerektiğini anlamak. Unutmayın, etkin vatandaş demek; çevresindeki sorunlara duyarlı olan, haklarını ve sorumluluklarını bilen ve toplumun iyiliği için harekete geçen kişi demektir.
Haydi şimdi kartlardaki durumları tek tek inceleyelim ve birer etkin vatandaş olarak neler yapabileceğimizi konuşalım.
Soru 1: Yaşadığınız ilde bir salgın hastalık ortaya çıkmıştır. İl genelinde karantina uygulanmasına karar verilmiştir. Ailenizin bazı üyeleri karantinaya uyma konusunda kararsız kalmışlardır.
Çözüm:
Bu çok önemli ve hepimizin yaşayarak öğrendiği bir durum, değil mi? Bakalım böyle bir durumda ne yapmalıyız.
Adım 1: Sorunu Anlayalım
Buradaki asıl sorun, bir salgın hastalık varken aile üyelerimizden bazılarının toplum sağlığı için konulmuş bir kural olan karantinaya uymak istememesi. Bu durum hem kendi sağlıklarını hem de tüm toplumun sağlığını tehlikeye atabilir.
Adım 2: Etkin Bir Vatandaş Ne Yapar?
Etkin bir vatandaş, sorumluluklarının farkındadır. Bu yüzden:
- Öncelikle aile büyükleriyle saygılı bir şekilde konuşur. Onları kırmadan, karantina kurallarına uymanın neden önemli olduğunu anlatır.
- Bu kuralların sadece kendimiz için değil, sevdiğimiz diğer insanlar (arkadaşlarımız, komşularımız, yaşlılar) için de olduğunu hatırlatır.
- Doktorların ve bilim insanlarının uyarılarını onlarla paylaşır. Güvenilir kaynaklardan edindiği bilgileri göstererek onları ikna etmeye çalışır.
- Kurallara uymamanın başkalarının hastalanmasına sebep olabileceğini, bunun da bir kul hakkı olduğunu nazikçe ifade eder.
Adım 3: Etkin Olmayan Bir Vatandaş Ne Yapar?
Etkin olmayan, yani duyarsız bir vatandaş ise “Bana ne?”, “Bir kereden bir şey olmaz.” gibi düşünerek durumu görmezden gelebilir. Ailesini uyarma sorumluluğunu hissetmez. Bu davranış, sorunun daha da büyümesine neden olur.
Sonuç: Etkin bir vatandaş, toplumsal kurallara uyar ve çevresindekileri de bu konuda bilinçlendirir. Çünkü bilir ki, toplum sağlığı bireylerin duyarlılığı ile korunur.
Soru 2: Sosyal medyada görülen bir şaka, çocuklar ve gençler arasında yayılmaya başlamıştır. Ancak yapılan bu şaka gençlerin fiziki yaralanmalar yaşamasına, hatta hayati tehlikenin ortaya çıkmasına sebep olabilmektedir.
Çözüm:
Sosyal medya hayatımızın bir parçası ama onu doğru kullanmak çok önemli.
Adım 1: Sorunu Anlayalım
Buradaki sorun, eğlence veya şaka gibi görünen bir davranışın aslında insanlara zarar vermesi ve tehlikeli olmasıdır. Sosyal medyada hızla yayılması ise tehlikeyi daha da büyütmektedir.
Adım 2: Etkin Bir Vatandaş (ve Dijital Vatandaş) Ne Yapar?
Böyle bir durumda sorumluluk sahibi bir dijital vatandaş olarak:
- Bu tehlikeli şaka videosunu veya içeriğini kesinlikle paylaşmaz.
- Arkadaşlarını bu “şaka”nın ne kadar tehlikeli olduğu konusunda uyarır.
- Gördüğü bu zararlı içeriği, bulunduğu sosyal medya platformuna “Zararlı ve Tehlikeli İçerik” olarak şikâyet eder (raporlar).
- Eğer durum çok ciddiyse, konuyu ailesine veya güvendiği bir öğretmeni olan rehber öğretmenine anlatarak yardım ister.
Adım 3: Etkin Olmayan Bir Vatandaş Ne Yapar?
Duyarsız bir kişi, videoyu komik bulup arkadaşlarıyla paylaşabilir, tehlikesini düşünmeden kendisi de denemeye kalkabilir veya durumu hiç umursamadan geçip gidebilir. Bu davranışlar, zararın yayılmasına neden olur.
Sonuç: Etkin bir vatandaş, dijital ortamda da sorumluluklarının bilincindedir. Zararlı içeriklerin yayılmasını engellemek için çaba gösterir ve çevresini bilinçlendirir. Unutmayın, her şaka komik değildir!
Soru 3: Yaşadığınız çevrede okuma yazma bilmeyen büyükleriniz bulunmaktadır. Bireysel çabalarınız, bu kişilerin okuma yazma bilmesine yeterli olmamıştır.
Çözüm:
Toplumda birbirimize yardım etmek en önemli görevlerimizden biridir.
Adım 1: Sorunu Anlayalım
Sorun, çevremizdeki bazı yetişkinlerin okuma yazma bilmemesi ve onlara yardım etme konusundaki bireysel çabalarımızın yetersiz kalmasıdır.
Adım 2: Etkin Bir Vatandaş Ne Yapar?
Tek başımıza çözemediğimiz sorunlar için kurumlardan yardım isteyebiliriz:
- Öncelikle, okuma yazma bilmeyen büyüklerimizi asla utandırmaz, onlara saygıyla yaklaşırız.
- Ailemizle konuşarak, belediyelerin veya Halk Eğitim Merkezlerinin yetişkinler için açtığı ücretsiz okuma yazma kursları olup olmadığını araştırırız.
- Bu bilgiyi öğrendikten sonra, ihtiyacı olan komşularımıza veya büyüklerimize bu kurslar hakkında bilgi verir, onlara kayıt olmaları için yardımcı olmayı teklif edebiliriz.
- Okul idaresi veya öğretmenlerimizle konuşarak, okulda bu konuda bir sosyal sorumluluk projesi başlatılmasını önerebiliriz.
Adım 3: Etkin Olmayan Bir Vatandaş Ne Yapar?
Duyarsız bir kişi, bu durumu görmezden gelir, “Bu benim sorunum değil.” diye düşünür veya daha kötüsü okuma yazma bilmeyen kişilerle dalga geçebilir.
Sonuç: Etkin bir vatandaş, çevresindeki insanların sorunlarına çözüm bulmak için araştırma yapar ve onları doğru kurum ve kuruluşlara yönlendirir. Yardımlaşmak toplumu güçlendirir.
Soru 4: Mahallenizde marketler zincirinin bir şubesi bulunmaktadır. Bu markette bazı ürünlerin raf fiyatları ile ödeme noktasında ortaya çıkan fiyatlar farklılık göstermektedir. Bu durumun marketin diğer şubelerinde de yaşandığını haberlerden öğrenmişsinizdir.
Çözüm:
Bu bir tüketici hakkı ihlalidir ve etkin bir vatandaş olarak haklarımızı bilmeli ve korumalıyız.
Adım 1: Sorunu Anlayalım
Sorun, marketin müşterileri yanıltmasıdır. Ürünün raftaki fiyatı (etiket fiyatı) ile kasadaki fiyatı farklıdır ve bu yasalara aykırıdır. Tüketici olarak aldatılıyoruz.
Adım 2: Etkin Bir Vatandaş Ne Yapar?
Haklarını bilen bir tüketici ve vatandaş olarak:
- Kasada durumu fark ettiğinde, kasiyere nazikçe raftaki fiyatın farklı olduğunu söyler. Yasalara göre düşük olan fiyatın geçerli olduğunu belirtir.
- Sorun çözülmezse, marketin yöneticisiyle konuşmayı talep eder.
- Hakkını savunmak için alışveriş fişini ve mümkünse ürünün raftaki fiyatının fotoğrafını kanıt olarak saklar.
- Bu durum sürekli tekrarlanıyorsa, ailesiyle birlikte Tüketici Hakem Heyetine veya Ticaret Bakanlığına şikâyet dilekçesi yazar. ALO 175 Tüketici Danışma Hattı’nı aramaları gerektiğini ailesine söyler.
Adım 3: Etkin Olmayan Bir Vatandaş Ne Yapar?
Duyarsız bir tüketici, aradaki küçük fiyat farkını önemsemez, “Uğraşmaya değmez.” diye düşünür ve hakkını aramaz. Bu da marketin aynı hatayı yapmaya devam etmesine neden olur.
Sonuç: Etkin bir vatandaş, bir tüketici olarak haklarını bilir ve bir haksızlıkla karşılaştığında yasal yollara başvurarak hakkını arar. Bu davranış, diğer tüketicilerin de haklarını korur.
Soru 5: Yaşadığımız şehir son yıllarda çok göç aldı ve hızla büyüdü. Yerleşme alanlarının genişlemesi sebebiyle sanayi tesisleri yerleşim alanlarının içinde kaldı. Tesislerden kaynaklanan hava ve ses kirliliği, sağlık sorunlarının artmasına sebep olmaya başladı.
Çözüm:
Çevre sorunları hepimizin sağlığını doğrudan etkiler. Bu konuda duyarlı olmalıyız.
Adım 1: Sorunu Anlayalım
Temel sorun, sanayi tesislerinin (fabrikaların) yerleşim yerlerine çok yakın olması nedeniyle ortaya çıkan hava ve ses kirliliğidir. Bu kirlilik, insanların sağlığını olumsuz etkilemektedir.
Adım 2: Etkin Bir Vatandaş Ne Yapar?
Bu büyük bir sorun olduğu için bireysel çabalar yetmeyebilir, bu yüzden organize hareket etmek gerekir:
- Bu konuyu ailesiyle ve komşularıyla konuşarak ortak bir bilinç oluşturur.
- Büyükleriyle birlikte, durumun incelenmesi ve çözüm bulunması için belediyeye veya Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığına hitaben bir dilekçe yazılmasına öncülük edebilir.
- Okulda çevre kulübü gibi gruplarla birlikte, bu konuda bir farkındalık kampanyası (afiş hazırlama, bilgilendirme yazıları yazma vb.) düzenleyebilir.
- CİMER (Cumhurbaşkanlığı İletişim Merkezi) üzerinden durumun bildirilmesi için ailesine bilgi verebilir.
Adım 3: Etkin Olmayan Bir Vatandaş Ne Yapar?
Duyarsız bir kişi, kirlilikten şikâyet eder ama hiçbir şey yapmaz. “Devlet düşünsün.” diyerek sorumluluk almaktan kaçınır.
Sonuç: Etkin bir vatandaş, yaşadığı çevrenin sorunlarına karşı duyarlıdır. Çözüm için yasal haklarını kullanarak ilgili kurumlara başvurur ve kamuoyu oluşturmak için çaba gösterir. Temiz bir çevrede yaşamak hepimizin hakkıdır.
Soru 6: Çevrenizdeki yol kenarlarına belediye ve trafik ekiplerince bisiklet yolları yapılmıştır. Ancak park edecek yer bulamayan komşularınız araçlarını bisiklet yollarına park etmektedir. Bu durum bisiklet sürücülerinin kaza yapma ihtimalini artırmaktadır.
Çözüm:
Toplumda yaşarken başkalarının haklarına saygı göstermek çok önemlidir.
Adım 1: Sorunu Anlayalım
Sorun, sürücülerin bisikletlilere ayrılmış olan yolu hatalı park yaparak işgal etmesidir. Bu durum, hem bir kural ihlalidir hem de bisiklet sürücülerinin güvenliğini tehlikeye atmaktadır.
Adım 2: Etkin Bir Vatandaş Ne Yapar?
Bu tür bir saygısızlık ve kural ihlali karşısında:
- Eğer park eden kişi komşusuysa ve ailesiyle arası iyiyse, ailesi aracılığıyla komşusuna bu durumun bisikletliler için ne kadar tehlikeli olduğunu nazikçe hatırlatmasını sağlayabilir.
- Belediyenin ilgili birimlerine (örneğin Zabıta) veya Trafik Polisi’ne durumun bildirilmesi için ailesiyle konuşur.
- Bisiklet yollarına park edilmemesi gerektiğine dair uyarıcı levhaların artırılması için belediyeye bir talep dilekçesi yazılmasına yardımcı olabilir.
- Arkadaşlarıyla birlikte, “Bisiklet Yoluna Park Etme, Hayatıma Engel Olma” gibi sloganlar içeren afişler hazırlayıp okul panosuna asarak bir farkındalık oluşturabilir.
Adım 3: Etkin Olmayan Bir Vatandaş Ne Yapar?
Duyarsız bir kişi, arabaların arasından tehlikeli bir şekilde bisikletini sürmeye devam eder, durumu kanıksar veya “Burası Türkiye, normal böyle şeyler.” diyerek umursamaz.
Sonuç: Etkin bir vatandaş, kamusal alanların doğru kullanılması için çaba gösterir. Başkalarının haklarına saygı gösterilmediğinde, yasal ve doğru iletişim yollarını kullanarak uyarıda bulunur ve çözüm arar. Kurallara uymak, birlikte güven içinde yaşamamızı sağlar.
Gördüğünüz gibi çocuklar, her birimiz yaşadığımız toplumun bir parçasıyız ve sorunlar karşısında “Bana ne!” demek yerine, “Ben ne yapabilirim?” diye düşünmeliyiz. İşte o zaman daha güzel ve daha yaşanılır bir çevreye sahip oluruz. Harikasınız!