Merhaba sevgili 4. sınıf öğrencileri! Ben sizin Fen Bilimleri öğretmeniniz. Bugün birlikte bu harika soruları çözeceğiz. Hazırsanız başlayalım!
—
**4. Soru**
Yukarıdaki bilgileri tahtaya yazan öğretmen öğrencilerden tabloyu doldurmasını istiyor. Buna göre tabloyu doğru dolduran bir öğrencinin işaretlemeleri aşağıdakilerden hangisidir?
* Kuvvet uygulanarak cisimlerin şekli değiştirilebilir.
* Kuvvet uygulanarak cisimler yavaşlatılamaz.
* Kuvvet, cisimlerin hareket yönlerini değiştirebilir.
**Çözüm:**
Bu soruda bize verilen bilgilerin doğru mu yanlış mı olduğunu işaretlememiz gerekiyor. Hadi gelin her bir bilgiyi tek tek inceleyelim:
* Kuvvet uygulanarak cisimlerin şekli değiştirilebilir.
* Bu bilgi **doğru**. Örneğin, bir hamuru yoğurduğumuzda şeklini değiştiririz veya bir lastiği çektiğimizde esner. Bunlar hep kuvvetin etkisiyle olur. Bu yüzden bu bilgiye ‘Doğru’ (D) diyeceğiz.
* Kuvvet uygulanarak cisimler yavaşlatılamaz.
* Bu bilgi **yanlış**. Düşünün, koşan bir arkadaşınızı tutmaya çalıştığınızda onu yavaşlatırsınız. Futbol topuna vurduğunuzda topun hızını değiştirebilirsiniz. Yani kuvvet cisimleri yavaşlatabilir. Bu yüzden bu bilgiye ‘Yanlış’ (Y) diyeceğiz.
* Kuvvet, cisimlerin hareket yönlerini değiştirebilir.
* Bu bilgi de **doğru**. Bir topu ileriye doğru attığınızda, o topun yönünü ayağınızla veya sopayla vurarak değiştirebilirsiniz. Bu da kuvvetin yön değiştirme etkisidir. Bu yüzden bu bilgiye ‘Doğru’ (D) diyeceğiz.
Şimdi bu doğru ve yanlışları seçeneklerdeki işaretlemelerle karşılaştıralım:
* İlk bilgi için ‘Doğru’ (D) işareti olmalı.
* İkinci bilgi için ‘Yanlış’ (Y) işareti olmalı.
* Üçüncü bilgi için ‘Doğru’ (D) işareti olmalı.
Bu sıralama (D, Y, D) hangi seçenekte var bakalım:
a)
“`
✓
✓
✓
“`
Bu seçenekte hepsi doğru (D) olarak işaretlenmiş. Yanlış.
b)
“`
✓
✓
✓
“`
Bu seçenekte de hepsi doğru (D) olarak işaretlenmiş. Yanlış.
c)
“`
✓
✓
✓
“`
Bu seçenekte ilk bilgi doğru (D), ikinci bilgi yanlış (Y) ve üçüncü bilgi doğru (D) olarak işaretlenmiş. Aradığımız seçenek bu!
d)
“`
✓
✓
✓
“`
Bu seçenekte ilk iki bilgi doğru (D) olarak işaretlenmiş, ama ikinci bilgi yanlış (Y) olmalıydı. Yanlış.
**Sonuç:** c
—
**5. Soru**
Mıknatıslar N ve S kutuplarından oluşur. Aynı kutuplar birbirini iterken zıt kutuplar birbirini çeker.
Yukarıda verilen bilgiye göre aşağıdaki mıknatıs çiftlerinden hangilerinde itme kuvveti oluşmaz?
I. S N S N
II. N S N S
III. N N S N
a) Yalnız I
b) Yalnız III
c) I ve II
d) I, II ve III
**Çözüm:**
Sevgili arkadaşlarım, bu soruda mıknatısların birbirini itme veya çekme kurallarını hatırlamamız gerekiyor. Kuralımız neydi?
* Aynı kutuplar birbirini iter. (Yani N ile N veya S ile S yan yana gelirse birbirini iterler.)
* Zıt kutuplar birbirini çeker. (Yani N ile S yan yana gelirse birbirlerini çekerler.)
Şimdi bu kuralı mıknatıs çiftlerine uygulayalım:
* **I. Mıknatıs Çifti:** S N S N
* Burada bitişik kutuplara bakıyoruz. İlk mıknatısın S kutbu ile ikinci mıknatısın N kutbu yan yana. Bunlar zıt kutuplar, o yüzden **çeker**.
* İkinci mıknatısın S kutbu ile üçüncü mıknatısın N kutbu yan yana. Bunlar zıt kutuplar, o yüzden **çeker**.
* Üçüncü mıknatısın S kutbu ile dördüncü mıknatısın N kutbu yan yana. Bunlar zıt kutuplar, o yüzden **çeker**.
* Bu çiftte itme kuvveti **oluşmaz**.
* **II. Mıknatıs Çifti:** N S N S
* Burada da bitişik kutuplara bakalım:
* İlk mıknatısın N kutbu ile ikinci mıknatısın S kutbu yan yana. Zıt kutuplar, **çeker**.
* İkinci mıknatısın S kutbu ile üçüncü mıknatısın N kutbu yan yana. Zıt kutuplar, **çeker**.
* Üçüncü mıknatısın N kutbu ile dördüncü mıknatısın S kutbu yan yana. Zıt kutuplar, **çeker**.
* Bu çiftte de itme kuvveti **oluşmaz**.
* **III. Mıknatıs Çifti:** N N S N
* Şimdi buradaki kutuplara bakalım:
* İlk mıknatısın N kutbu ile ikinci mıknatısın N kutbu yan yana. Bunlar **aynı kutuplar**, o yüzden birbirlerini **iterler**.
* İkinci mıknatısın N kutbu ile üçüncü mıknatısın S kutbu yan yana. Bunlar zıt kutuplar, o yüzden **çeker**.
* Üçüncü mıknatısın S kutbu ile dördüncü mıknatısın N kutbu yan yana. Bunlar zıt kutuplar, o yüzden **çeker**.
* Bu çiftte hem itme hem de çekme kuvveti oluşur. Ama soruda “itme kuvveti oluşmaz?” diye soruyor. III. çiftte itme kuvveti oluştuğu için, bu şıkkı eliyoruz.
Soru bizden “itme kuvveti oluşmaz?” diye soruyor. Yani hangi çiftlerde sadece çekme olur veya hiç etkileşim olmaz.
I. ve II. çiftlerdeki tüm bitişik kutuplar zıt olduğu için sadece çekme kuvveti oluşur, yani itme kuvveti oluşmaz.
III. çiftte ise N N kutupları olduğu için itme kuvveti oluşur.
Bu yüzden itme kuvvetinin oluşmadığı çiftler I ve II’dir.
**Sonuç:** c
—
**6. Soru**
Kuvvetle ilgili yukarıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?
* Hareketli bir cismi durdurabilir.
* Duran bir cismi harekete geçirebilir.
* Cisimlerin hareketlerini yavaşlatabilir.
* Sadece esnek cisimlerin şeklini değiştirebilir.
a) (İşaretli kare)
b) (İşaretli üçgen)
c) (İşaretli ok)
d) (İşaretli daire)
**Çözüm:**
Bu soruda bize kuvvetin etkileri hakkında bazı bilgiler verilmiş. Bizden bu bilgilerden hangisinin **yanlış** olduğunu bulmamız isteniyor. Hadi gelin verilen her bir bilgiyi tek tek inceleyelim:
*
Hareketli bir cismi durdurabilir.
* Bu bilgi **doğru**. Mesela bir top kaleye doğru giderken kaleci topu tutarak onu durdurabilir. Bu, kuvvetin bir etkisidir.
*
Duran bir cismi harekete geçirebilir.
* Bu bilgi de **doğru**. Mesela durgun duran bir arabayı iterek harekete geçirebiliriz. Bu da kuvvetin bir etkisidir.
*
Cisimlerin hareketlerini yavaşlatabilir.
* Bu bilgi de **doğru**. Yukarıdaki 4. soruda da bahsettiğimiz gibi, bir hareket halindeki cismi yavaşlatmak için kuvvet uygulayabiliriz. Mesela bisiklet sürerken fren yaparak yavaşlarız.
*
Sadece esnek cisimlerin şeklini değiştirebilir.
* Bu bilgi **yanlış**. Kuvvet sadece esnek cisimlerin değil, aynı zamanda sert cisimlerin de şeklini değiştirebilir. Örneğin, bir çamur topuna kuvvet uygulayarak şeklini değiştirebiliriz. Bir metal parçasını döverek şeklini değiştirebiliriz. Hatta bir bardağı yere düşürdüğümüzde kırılabilir, yani şekli değişebilir. Bu yüzden “sadece” kelimesi bu bilgiyi yanlış yapıyor.
Şimdi yanlış olan bilgiyi bulduğumuza göre, seçeneklerdeki işaretlere bakalım:
* a) (Kare işareti) Bu, “Hareketli bir cismi durdurabilir.” bilgisini temsil ediyor. Bu doğru.
* b) (Üçgen işareti) Bu, “Duran bir cismi harekete geçirebilir.” bilgisini temsil ediyor. Bu doğru.
* c) (Ok işareti) Bu, “Cisimlerin hareketlerini yavaşlatabilir.” bilgisini temsil ediyor. Bu doğru.
* d) (Daire işareti) Bu, “Sadece esnek cisimlerin şeklini değiştirebilir.” bilgisini temsil ediyor. Bu bilgi yanlıştır.
Soruda “yanlış olanı” sorduğu için doğru cevap daire işaretinin olduğu seçenektir.
**Sonuç:** d
Umarım bu çözümlerimiz ve açıklamalarımız hepiniz için anlaşılır olmuştur. Fen Bilimleri dersi çok eğlenceli, değil mi? Bir sonraki dersimizde görüşmek üzere, hoşça kalın!