Merhaba sevgili 4. sınıf öğrencim! Ben senin Fen Bilimleri öğretmeninim. Bugün elimize geçen bu harika çalışma kağıdındaki soruları birlikte çözeceğiz. Hazırsan ilk soruyla başlayalım!
—
**Sorular**
**1.** Hareketli cisimlere uygulanan kuvvet, cismin hızını değiştirebilir mi?
Bu sorunun cevabını metinden bularak açıklayınız.
**Çözüm:**
Evet, hareketli cisimlere uygulanan kuvvet, cismin hızını değiştirebilir. Metinde şöyle bir ifade geçiyor: “Hareketli cisimlere uygulanan kuvvet, onlarda sadece hız değişikliğine neden olmaz.” Bu cümle bize kuvvetin cisimlerin hızını değiştirebileceğini açıkça söylüyor. Örneğin, topa ayağımızla vurduğumuzda topun hızını değiştirebiliyoruz, daha hızlı veya daha yavaş gitmesini sağlayabiliyoruz.
—
**2.** Hareket eden bir miskete, hareket yönünden farklı bir yönde kuvvet uygularsak ne olur?
Bu sorunun cevabını metinden bularak açıklayınız.
**Çözüm:**
Sevgili öğrencim, metni dikkatlice okuduğumuzda bu sorunun cevabını da kolayca bulabiliriz. Metinde şöyle deniyor: “Hareket eden miskete hareket yönünden farklı bir yönde kuvvet uygularsak, misket yön değiştirir.” Düşünsene, yuvarlanan bir topu kenardan ittiğinde ne olur? Yönü değişir, değil mi? İşte misket de aynı şekilde davranır.
—
**3.** Kuvvetin cisimlerin şeklini değiştirme etkisini gözlemlemek için aşağıdaki malzemelerden hangilerini kullanabiliriz?
Seçenekleri işaretleyiniz.
* Plastik eldiven
* Un
* Beyaz tutkal
* Bakır tel
* Leğen
**Çözüm:**
Bu soruda bize kuvvetin cisimlerin şeklini nasıl değiştirdiğini anlamak için hangi malzemeleri kullanabileceğimizi soruyor. Metinde “Etkinlik” kısmında bir sürü malzeme sayılmış. Bu malzemelerle bir deney yapacağız ve kuvvetin cisimlerin şeklini nasıl etkilediğini göreceğiz.
Şimdi bu malzemelere tek tek bakalım:
* **Plastik eldiven:** Eldiveni eline geçirdiğinde onun şeklini değiştiriyorsun, değil mi? Üzerine baskı uyguladığında esniyor, büzülüyor. Bu yüzden plastik eldiven kullanabiliriz.
* **Un:** Unu bir kaba koyup üzerine bastırırsan, unun şekli değişir. Elinle şekil verebilirsin. Demek ki un da bu deney için uygun.
* **Beyaz tutkal:** Tutkalı bir zemine döktüğünde ve parmağınla veya bir aletle üzerine bastırdığında şeklini değiştirebilirsin. Üzerine bastırdıkça yayılır, şekil alır. Bu yüzden beyaz tutkalı da kullanabiliriz.
* **Bakır tel:** Bakır tel, eğer inceyse onu eğip bükerek şeklini değiştirebilirsin. Üzerine kuvvet uyguladığında eğilir, kıvrılır. Bu da şekil değiştiren bir malzeme.
* **Leğen:** Leğen zaten sert bir cisim. Üzerine kuvvet uyguladığında şeklinin hemen değişmesi pek mümkün değil. Belki çok çok güçlü bir kuvvetle ezebilirsin ama günlük hayatta elimizle veya parmaklarımızla uyguladığımız kuvvetle leğenin şeklini değiştiremeyiz. Bu yüzden leğen bu deney için uygun bir malzeme değil.
Yani, kuvvetin cisimlerin şeklini değiştirme etkisini gözlemlemek için kullanabileceğimiz malzemeler:
* Plastik eldiven
* Un
* Beyaz tutkal
* Bakır tel
—
**4.** Plastik eldivene, hamura ve tele kuvvet uyguladığımızda cisimlerin şekli değişti mi? Açıklayınız.
**Çözüm:**
Bu sorunun cevabı, az önceki deneyimizde ne gözlemlediğimize bağlı. Eğer o etkinliği dikkatlice yaptıysak, plastik eldivene, hamura (eğer hamur kullandıysak) ve tele kuvvet uyguladığımızda, evet, bu cisimlerin şekli değiştiğini görmüş olmalıyız.
* **Plastik eldiven:** Eldiveni eline geçirdiğinde esner, parmaklarının şeklini alır. Üzerine bastırdığında büzülür, şekli değişir.
* **Hamur:** Hamuru yoğurduğumuzda, şekil verdiğimizde onun şeklini istediğimiz gibi değiştirebiliriz. Kuvvet uygulayarak hamuru yassılaştırabilir, yuvarlak yapabilir veya istediğimiz bir şekle sokabiliriz.
* **Tel:** Eğer tel kullandıysak, onu bükerek, eğerek şeklini değiştirebiliriz. Bir tel parçasını elimizle bastırıp eğdiğimizde artık eski düz halinden farklı bir şekle girer.
Yani özetle, bu cisimlere kuvvet uyguladığımızda şekilleri değişmiştir.
—
**5.** Cisimlerin şeklini değiştirmek için onlara ne tür kuvvetler uyguladık?
**Çözüm:**
Bu soruda da az önceki deneyimizde uyguladığımız kuvvet türlerini düşünmemiz gerekiyor. Biz bu cisimlere ne yaptık?
* Eldiveni elimizle çekiştirdik, üzerine baskı uyguladık.
* Hamuru elimizle yoğurduk, bastırdık, şekil verdik.
* Teli elimizle bükerek, çekerek, bastırarak şeklini değiştirdik.
Bu yaptığımız hareketlerin hepsinde aslında **itme** ve **çekme** kuvvetlerini kullandık. Elimizle hamuru iterek şeklini değiştirdik. Eldiveni çekiştirerek esnettik. Teli bükmek için de hem itme hem de çekme kuvvetlerini farklı yönlerde kullandık.
Yani cisimlerin şeklini değiştirmek için onlara genellikle **itme** ve **çekme** kuvvetleri uyguladık.
Umarım bu çözümler sana yardımcı olmuştur. Fen Bilimleri dersi gerçekten çok eğlenceli, değil mi? Bir sonraki dersimizde görüşmek üzere, kendine iyi bak!