Merhaba sevgili 4. sınıf öğrencileri! Ben sizin Fen Bilimleri öğretmeniniz. Bugün birlikte bu harika alıştırmaları çözeceğiz. Hazırsanız başlayalım!
A. Aşağıdaki cümlelerde noktalı yerlere, verilen kelimelerden uygun olanları yazalım. Kelimeler birden fazla yerde kullanılabilir.
şekli, katı, hacmi, sivi, gaz, ısınma, soğuma, mıknatıs, özellikleri, kütle
1. Maddeler katı, sivi ve gaz olarak üç grupta sınıflandırılır.
Açıklama: Sevgili çocuklar, bildiğiniz gibi her şey maddelerden oluşur. Maddeleri üç ana gruba ayırırız: katılar, sıvılar ve gazlar. Örneğin, masamız bir katıdır, su bir sıvıdır, nefes aldığımız hava ise bir gazdır.
2. Katı maddelerin belirli bir şekli ve hacmi vardır.
Açıklama: Katı maddeler dediğimizde aklımıza hemen sert şeyler gelir, değil mi? İşte katı maddelerin hem kendine has bir şekli vardır, hem de ne kadar yer kapladığını gösteren bir hacmi bulunur. Mesela bir legonun şekli bellidir ve ne kadar yer tuttuğunu da biliriz.
3. Bir cismin içerdiği madde miktarı ile ilgili büyüklük kütle olarak tanımlanır.
Açıklama: Bir nesnenin içinde ne kadar madde olduğunu ölçen şeye kütle deriz. Teraziyle ölçtüğümüz şey kütledir. Mesela bir elmanın kütlesi vardır.
4. Demir çivi, toplu iğne mıknatıs tarafından çekilir.
Açıklama: Hatırlayalım, bazı maddeler mıknatıstan etkilenir. Demir gibi, toplu iğne gibi maddeler mıknatıs tarafından çekilir. Ama plastik bir kalem, mıknatıs tarafından çekilmez.
5. Maddeler arasında ısı alışverişi sonucu ısınma ve soğuma olayları görülür.
Açıklama: Maddeler birbirine ısı verir veya alır. Eğer bir madde ısı alırsa ısınır, ısı verirse soğur. Bu, günlük hayatta hep karşılaştığımız bir durum. Mesela elimiz üşüdüğünde sıcak bir şeye dokunduğumuzda elimiz ısınır.
6. Katı maddeler ısı alarak sivi hale geçer.
Açıklama: Katı bir maddeye ısı verdiğimizde ne olur? Mesela buzu ısıtırsak ne olur? Evet, erir ve sıvı hale gelir. İşte bu, katıların ısı alarak sıvılaşmasıdır.
7. Karışımı oluşturan maddeler özelliklerini kaybetmez.
Açıklama: Birkaç maddeyi bir araya getirdiğimizde oluşan karışımdaki her madde kendi özelliğini korur. Mesela su ile tuzu karıştırdığımızda, tuz hala tuzdur, su hala sudur. Sadece birbirlerine karışmış olurlar.
B. Aşağıdaki ifadeleri okuyarak yargılar doğru ise “D” kutucuğunu, yanlış ise “Y” kutucuğunu işaretleyelim.
1. Buz, sıvı bir maddedir.
Y
Açıklama: Sevgili arkadaşlar, buz katı haldedir. Sıvı olan suyun donmuş halidir. Bu yüzden bu ifade yanlıştır.
2. Bakır tozu mıknatıs tarafından çekilir.
D
Açıklama: Bakır, mıknatıstan etkilenen bir metaldir. Bu yüzden bakır tozu da mıknatıs tarafından çekilecektir. Bu ifade doğrudur.
3. Talaş-toplu iğne karışımını mıknatıslı ayırabiliriz.
D
Açıklama: Hatırlayalım, toplu iğneler mıknatıs tarafından çekilir. Talaş ise çekilmez. Bu yüzden mıknatıs kullanarak bu karışımdaki toplu iğneleri kolayca ayırabiliriz. Bu ifade doğrudur.
4. Donma olayı bir hal değişimidir.
D
Açıklama: Donma, bir maddenin sıvı halden katı hale geçmesidir. Bu, bir hal değişimidir. Tıpkı suyun donup buza dönüşmesi gibi. Bu ifade doğrudur.
5. Sıvıların hacmi terazi ile ölçülür.
Y
Açıklama: Sevgili çocuklar, terazi ile biz maddelerin kütlesini ölçeriz. Sıvıların hacmini ise dereceli kaplar gibi özel ölçüm araçlarıyla ölçeriz. Bu yüzden bu ifade yanlıştır.
6. Saf maddeler birden fazla maddenin karıştırılmasıyla elde edilir.
Y
Açıklama: Saf maddeler tek çeşit atom veya molekülden oluşur. Karışımlar ise birden fazla maddenin bir araya gelmesiyle oluşur. Bu ifade yanlıştır.
7. Tuz ve şeker saf maddelerdir.
D
Açıklama: Tuz ve şeker, kimyasal olarak tek cins atom veya molekülden oluştukları için saf maddelerdir. Bu ifade doğrudur.
Umarım bu alıştırmaları hep birlikte keyifle çözmüşsünüzdür! Bir sonraki dersimizde görüşmek üzere!