Merhaba sevgili 4. sınıf öğrencileri! Ben sizin Fen Bilimleri öğretmeninizim. Bugün bu harika etkinlikte kütle ölçümünü öğreneceğiz. Hazırsanız başlayalım!
**2.1. Kütle Nedir? Nasıl Ölçülür?**
Maddenin kütlesi, onu oluşturan taneciklerin miktarıdır. Yani bir şey ne kadar çok tanecikten oluşuyorsa, kütlesi de o kadar fazladır. Maddelerin kütlesini ölçmek için çeşitli yöntemler kullanırız. Bu etkinlikte, bir eşit kollu terazi kullanarak farklı maddelerin kütlesini nasıl ölçeceğimizi öğreneceğiz.
**ETKİNLİK**
**Madde Miktarını Ölçelim**
Bu etkinliği yapmak için şu malzemelere ihtiyacımız olacak:
* Eşit kollu terazi
* Tartım takımı (çeşitli ağırlıklar)
* Taş parçaları
* Silgi
* Beherglas (içi boş bir cam kap)
* Su
**Etkinlik Basamakları**
Şimdi hep birlikte bu adımları takip ederek kütleyi ölçelim:
* Öncelikle sınıfta 3-4 kişilik gruplar oluşturalım. Grup arkadaşlarımızla görevleri aramızda paylaşalım.
*
Eşit kollu terazinin bir kefesine taş parçası koyalım. Terazinin dengede gelinceye kadar diğer kefeye tartım takımındaki kütlelerden koyalım. Kefeye koyduğumuz kütlelerin toplamını bularak ölçüm sonucunu defterimize kaydedelim. Aynı işlemleri silgi için de yapalım.
Burada yaptığımız şey aslında şöyle:
1. Bir kefeye bilmediğimiz bir şey (taş gibi) koyduk.
2. Diğer kefeye de bildiğimiz ağırlıkları (tartım takımındaki kütleler) koyarak teraziyi dengelemeye çalıştık.
3. Teraziyi dengelediğimizde, koyduğumuz bildiğimiz ağırlıkların toplamı, bilmediğimiz şeyin kütlesine eşit olmuş oldu.
Bu, tıpkı markette manavın elindeki tartıya benziyor. Manav bir kefeye meyveyi koyar, diğer kefeye de ağırlıkları koyarak meyvenin kaç gram olduğunu bulur.
*
Şimdi boş bir beherglas’ı terazinin bir kefesine koyarak tartım takımındaki kütleler ile dengeye getirmeye çalışalım. Ölçüm sonucunu defterimize kaydedelim.
Bu adımda da yine bildiğimiz bir nesnenin (beherglas’ın) kütlesini ölçüyoruz.
Daha sonra beherglas’ın içine bir miktar su koyup beherglas ve suyu birlikte tekrar tartalım. Bulduğumuz değeri defterimize kaydedelim.
Bu adımda ise hem beherglas’ın hem de içindeki suyun toplam kütlesini bulmuş oluyoruz.
**Sorular**
Şimdi etkinliğimizle ilgili soruları cevaplayalım:
* Eşit kollu terazi ile yaptığımız ölçümlerde bulduğumuz değerler neyi gösterir?
Bu sorunun cevabı çok basit aslında! Eşit kollu terazi ile bir cismin kefesine koyduğumuz bilinen ağırlıkların toplamı, o cismin kütlesini gösterir. Yani ne kadar madde olduğunu anlamamızı sağlar.
* Beherglas’ın içindeki suyun miktarını nasıl bulabiliriz?
Bu soruyu cevaplamak için biraz düşünelim:
Adım 1: Önce boş beherglas’ın kütlesini ölçtük, değil mi?
Adım 2: Sonra içine su doldurduğumuz beherglas’ın kütlesini ölçtük.
Şimdi aklımıza bir fikir gelmeli! Eğer su dolu beherglas’ın kütlesinden, boş beherglas’ın kütlesini çıkarırsak, geriye sadece suyun kütlesi kalır!
Yani şöyle bir işlem yapmalıyız:
(Su dolu beherglas’ın kütlesi) – (Boş beherglas’ın kütlesi) = Suyun Kütlesi
Böylece beherglas’ın içindeki suyun ne kadar ağır olduğunu, yani kütlesini bulmuş oluruz.
Umarım bu etkinlik ve açıklamalar kütle kavramını daha iyi anlamanıza yardımcı olmuştur. Başka etkinliklerde görüşmek üzere!