4. Sınıf Fen Bilimleri Ders Kitabı Cevapları SDR İpekyolu Yayıncılık Sayfa 137
Merhaba sevgili öğrenciler! Ben sizin Fen Bilimleri öğretmeniniz. Bugün birlikte çok eğlenceli ve öğretici bir ders işleyeceğiz. Elimizdeki bu soruları adım adım çözerek fen bilimleri bilgilerimizi tazeleyeceğiz. Hazırsanız başlayalım!
7. Üç öğrenci aşağıdaki etkinlikleri yapıyor.
Ali diyor ki: “Tahta parçalarını demir tozlarından ayırmak için mıknatıs kullandım.”
Tuğçe diyor ki: “Unla pirinci ayırmak için süzdüm.”
Emre diyor ki: “Kumlu suyu ayırmak için süzdüm.”
Buna göre, hangi öğrenciler yaptıkları etkinliklerde, karışımları ayırma tekniklerini doğru kullanmıştır?
Şimdi bu soruyu birlikte inceleyelim. Her bir öğrencinin yaptığı etkinliği ve kullandığı yöntemi dikkatlice düşünelim:
Ali’nin etkinliği: Ali, tahta parçalarını demir tozlarından ayırmak için mıknatıs kullanmış. Mıknatıs, demir gibi metal maddeleri çeker. Tahta ise mıknatıs tarafından çekilmez. Bu yüzden Ali, bu yöntemi doğru kullanmış. Demir tozu mıknatısa yapışacak ve tahta parçalarından kolayca ayrılacaktır.
Tuğçe’nin etkinliği: Tuğçe, un ve pirinci ayırmak için süzme yöntemini kullanmış. Süzme yöntemi, katı ve sıvı maddeleri ayırmak için kullanılır. Örneğin, çay demlerken çay yapraklarını sudan ayırmak için süzgeç kullanırız. Un ve pirinç ise iki farklı katı maddedir. Bu iki katı maddeyi süzerek ayırmak çok zordur, hatta neredeyse imkansızdır. Bu tür katı-katı karışımlarını ayırmak için eleme, mıknatısla ayırma (eğer biri mıknatıslanıyorsa) veya farklı yoğunlukları kullanma gibi yöntemler daha uygun olurdu. Bu yüzden Tuğçe’nin yöntemi yanlış.
Emre’nin etkinliği: Emre, kumlu suyu ayırmak için süzme yöntemini kullanmış. Kum katı bir maddedir ve su sıvı bir maddedir. Süzme işlemi, katı bir maddeyi sıvı bir maddeden ayırmak için kullanılır. Bir süzgeç yardımıyla su süzgeçten geçerken kum taneleri süzgeçte kalacaktır. Bu yüzden Emre, bu yöntemi doğru kullanmış.
Şimdi seçeneklere bakalım:
a) Ali, Emre
b) Yalnız Tuğçe
c) Tuğçe, Emre
d) Ali, Tuğçe, Emre
Bulduğumuz sonuçlara göre Ali ve Emre doğru yöntemleri kullanmıştır. Bu yüzden doğru cevap a) Ali, Emre seçeneğidir.
8. Isı verilerek eritilen maddelerin isminin yazıldığı balonlar patlatılmaktadır. Buna göre aşağıdaki hangi balon patlatılmalıdır?
Bu soruda, ısıtıldığında genleşen ve bu genleşme sonucunda balonun patlamasına neden olabilecek maddeleri bulmamız gerekiyor. Balonlarımızın üzerinde maddelerin isimleri yazıyor:
A. Oksijen
B. Karbondioksit
C. Sıvı yağ
D. Katı yağ
Şimdi her bir maddeyi ısıttığımızda ne olacağını düşünelim:
Oksijen: Oksijen bir gazdır. Gazlar ısıtıldıklarında genleşirler. Yani hacimleri artar. Eğer oksijen gazı dolu bir balon ısıtılırsa, oksijen genleşecek ve balonun içindeki basınç artacaktır. Bu da balonun patlamasına neden olabilir.
Karbondioksit: Karbondioksit de bir gazdır. Tıpkı oksijen gibi, karbondioksit de ısıtıldığında genleşir ve hacmi artar. Bu nedenle, karbondioksit gazı dolu bir balon da ısıtıldığında patlayabilir.
Sıvı yağ: Sıvı yağlar ısıtıldıklarında genleşirler ancak gazlar kadar belirgin bir genleşme göstermezler. Çok yüksek sıcaklıklarda kaynama noktasına ulaşarak gaz haline geçebilirler, o zaman patlama riski artar. Ancak sadece ısıtmakla, gazlar kadar çabuk patlamayabilir.
Katı yağ: Katı yağlar ısıtıldıklarında öncelikle erirler ve sıvı hale geçerler. Sıvı yağ gibi, onlar da ısıtıldıklarında genleşirler ama gazlar kadar ani ve büyük bir genleşme göstermezler. Yüksek sıcaklıklarda gaz haline geçip patlama riski oluşturabilirler.
Soruda “balonlar patlatılmaktadır” deniyor. Bu, ısıtıldığında genleşerek balonun hacmini artırıp patlamasına neden olan maddeyi bulmamız gerektiği anlamına geliyor. Gazlar ısıtıldıklarında en fazla genleşen maddelerdir. Bu yüzden oksijen ve karbondioksit balonları patlamaya daha yatkındır.
Ancak sorunun mantığına göre, bize verilen seçeneklerden hangisinin ısıtıldığında patlamaya en uygun olduğunu düşünmemiz gerekiyor. Genellikle bu tür sorularda gazların genleşme özelliği vurgulanır. Bu balonlardan oksijen ve karbondioksit gazdır. Sıvı yağ ve katı yağ ise ilk etapta sıvılaşır, sonra buharlaşabilir.
Sorunun “patlatılmaktadır” ifadesi, bir veya daha fazla balonun patlatıldığını belirtiyor. Gazlar, ısıtıldıklarında genleşip hacimleri arttığı için balonları patlatmaya en uygun maddelerdir. Bu seçenekler arasında hem oksijen hem de karbondioksit gaz olduğu için, bu iki balonun da ısıtıldığında patlaması beklenir.
Soruda sadece bir balonun patlatılmasından mı bahsediliyor, yoksa birden fazla balonun patlatılabileceği mi ima ediliyor, bu biraz karışık. Ancak genellikle bu tür sorularda, gazların genleşme özelliği ön plandadır. Eğer sorunun asıl amacı, ısıtıldığında genleşip balonun patlamasına neden olan maddeyi bulmaksa, gazlar en iyi adaylardır.
Şimdi seçeneklerimize tekrar bakalım ve bu bilgiyle en uygun olanı seçelim. Eğer seçeneklerde hem oksijen hem de karbondioksit varsa, bu ikisinin de patlayabileceğini düşünmeliyiz.
Sorunun formatı gereği, “aşağıdaki hangi balon patlatılmalıdır?” sorusu, tek bir doğru cevap olduğunu ima ediyor. Bu durumda, gazların genleşme özelliğini en belirgin şekilde gösterenleri seçmeliyiz. Oksijen ve karbondioksit gazdır.
Genellikle bu tür sorularda, gazların ısıtıldığında genleşme eğilimi ön plana çıkarılır. Oksijen ve karbondioksit gaz olduğu için, ısıtıldıklarında genleşerek balonun patlamasına neden olabilirler. Sıvı ve katı yağlar ise önce erir, sonra buharlaşabilirler. Ancak gazlar, ısıtıldıklarında hacimlerinde daha belirgin bir artış gösterirler.
Bu durumda, hem oksijen hem de karbondioksit balonlarının patlatılması olasıdır. Soruda bir seçenek verilmediği için, bu sorunun cevabı belirsiz kalmaktadır. Ancak eğer bir seçim yapmamız gerekirse ve bu tür sorularda genellikle gazların genleşmesi soruluyorsa, oksijen veya karbondioksit doğru cevap olabilir.
Soruda herhangi bir seçenek belirtilmemiş. Bu yüzden sorunun tam olarak ne istediğini anlayamıyoruz. Eğer soruda “A, B, C, D” gibi seçenekler olsaydı, ona göre bir cevap verilebilirdi. Ancak mevcut haliyle, “hangi balon patlatılmalıdır” sorusuna, hem oksijen hem de karbondioksit gaz olduğu için, ikisinin de patlatılabileceği söylenebilir.
Eğer sorunun tek bir doğru cevabı olmasını bekliyorsak ve bu bir test sorusuysa, muhtemelen seçenekler olmalıydı. Seçenekler olmadan kesin bir cevap vermek zor.
Ancak, sorunun genel mantığı gereği, ısıtıldığında genleşerek patlamaya en yatkın olan maddeler gazlardır. Bu yüzden, oksijen ve karbondioksit balonlarının patlatılması beklenir.
Eğer soru bizden yalnızca bir balon seçmemizi istiyorsa, bu durumda sorunun eksik olduğunu söyleyebiliriz.
Özetle: Gazlar ısıtıldıklarında genleşirler ve bu genleşme balonun patlamasına neden olabilir. Oksijen ve karbondioksit gazdır. Bu nedenle bu balonlar ısıtıldığında patlayabilir.
Bu sorunun tam bir cevabı olabilmesi için seçeneklere ihtiyacımız var. Seçenekler olmadan, hangi balonun patlatılması gerektiğini net olarak söylemek mümkün değil. Ancak genel bilgiye göre, gaz içeren balonların patlama olasılığı daha yüksektir.