Merhaba sevgili 4. sınıf öğrencileri! Ben Fen Bilimleri öğretmeniniz. Bugün sizlerle birlikte “Maddenin Özellikleri” ünitesinden “Katıların Hacimlerini Ölçelim” konusunu öğreneceğiz. Hazırsanız, başlayalım!
Öncelikle bu etkinlik için gerekli malzemelerimize bir göz atalım.
* Su
* Dereceli silindir (2 adet)
* Silgi
* Taş parçası
* Keçeli kalem
Şimdi de bu malzemelerle neler yapacağımıza bakalım. Bu kısım “Etkinlik Basamakları” olarak adlandırılmış.
* İlk olarak, arkadaşlarımızla 2-3 kişilik çalışma grupları oluşturalım. Birlikte çalışmak hem daha eğlenceli hem de daha öğretici olacaktır.
* Adım 1: Dereceli silindirlerden birinin içine 100 mL su koyalım. Sonra, su seviyesini keçeli kalemle işaretleyelim. Bu, başlangıç seviyemizi gösteren bir işaret olacak.
* Adım 2: Şimdi, içi su dolu olan bu dereceli silindirin içine bir silgi atalım. Silgiyi attıktan sonra su seviyesinin ne kadar yükseldiğini gözlemleyelim. Yükselen bu yeni su seviyesini de yine keçeli kalemle işaretleyelim. Bu seviyeyi de defterimize yazalım.
* Adım 3: Aynı işlemi, yani silgiyi attıktan sonraki su seviyesini ölçme işlemini, taş parçasıyla da tekrarlayalım. Taş parçasını da silgi gibi dereceli silindirin içindeki suya attıktan sonra su seviyesinin ne kadar yükseldiğini gözlemleyelim ve defterimize kaydedelim.
* Adım 4: Bu ölçüm sonuçlarını defterimize kaydedelim.
Şimdi de bu etkinlikle ilgili bazı sorularımız var, onlara bakalım.
**Sorular**
* Dereceli silindirlerdeki su seviyeleri yükseldi mi? Yükseldiyse neden?
Evet, dereceli silindirlerdeki su seviyeleri yükseldi. Bunun nedeni, attığımız silgi ve taş parçası gibi katı cisimlerin, içinde bulundukları suyun kapladığı alanı azaltmasıdır. Katı cisimler suya atıldığında, kendi hacmi kadar bir yer kaplar ve bu da suyun yükselmesine neden olur. Yani, suyun yükselmesi, katı cismin hacmini gösterir.
* Dereceli silindirde işaretlediğimiz değerler arasındaki fark bize neyi verir?
Dereceli silindirde işaretlediğimiz değerler arasındaki fark, suya attığımız katı cismin hacmini verir. Örneğin, silgiyi attıktan sonraki su seviyesi ile başlangıçtaki su seviyesi arasındaki fark, silginin hacmini gösterir. Aynı şekilde, taş parçasını attıktan sonraki su seviyesi ile başlangıçtaki su seviyesi arasındaki fark da taş parçasının hacmini gösterir.
Şimdi de yandaki görselleri inceleyelim. Bu görseller, katı cisimlerin hacminin dereceli kaplarla nasıl ölçüldüğünü daha iyi anlamamıza yardımcı olacak.
Yandaki şekillerde, katı bir cismin dereceli kap ile hacminin ölçümü görülmektedir. İçinde sıvı bulunan dereceli kaplara katı bir cisim atıldığında, atılan cismin hacmi kadar su yükselir. Suyun bu şekilde değişen miktarı, bize katı maddenin hacmini verir. Bu yöntem, özellikle düzgün şekli olmayan, küçük boyutlu ve su içinde çözünmeyen katı cisimlerin hacmini bulmak için çok kullanışlıdır. Günlük hayatta, geometrik şekli tam olarak belli olmayan katı cisimlerin hacmini de bu yöntemle, yani boyuları ölçerek belli matematiksel hesaplamalarla yapabiliriz.
Görseldeki şekillere bakalım:
*
Şekil 1‘de dereceli silindirde başlangıçta 30 mL su var.
*
Şekil 2‘de ise dereceli silindire bir cisim atılmış ve su seviyesi 50 mL‘ye yükselmiş.
Şimdi bu bilgilere göre hesaplamalar yapalım:
Taşın hacmi = Su seviyesindeki değişim
Taşın hacmi = Son su seviyesi – İlk su seviyesi
Taşın hacmi = 50 mL – 30 mL
Taşın hacmi = 20 mL
Sonuç:
Taşın hacmi = 20 mL
Umarım bu açıklamalar konuyu daha iyi anlamanıza yardımcı olmuştur. Bir sonraki dersimizde görüşmek üzere!