Merhaba sevgili öğrencilerim! Fen Bilimleri dersimizin bu bölümünde “Maddenin Özellikleri” konusunu tekrar edeceğiz. Hazırsanız, soruları birlikte çözelim ve konuyu pekiştirelim!
**9. Madde, ısı verdiğinde hâl değiştirir.**
**II. Soğuma, maddelerde hâl değişimine neden olmaz.**
**III. Isınma soğuma olayları, ısı alışverişi ile oluşur.**
**Yukarıdaki bilgilerden hangileri doğrudur?**
Sevgili çocuklar, bu soruda maddelerin ısı alıp verdiklerinde neler olduğunu ve bu durumların sonucunda ne gibi değişimler yaşandığını sorguluyoruz.
Adım 1: İlk ifadeye bakalım: “Madde, ısı verdiğinde hâl değiştirir.” Bu doğru mu? Evet, bir madde ısı aldığında katıdan sıvıya, sıvıdan gaza geçebilir. Yani hâl değiştirebilir. Bu ifade doğru.
Adım 2: İkinci ifadeyi inceleyelim: “Soğuma, maddelerde hâl değişimine neden olmaz.” Bu ifade doğru değil. Maddeler ısı kaybettiğinde de hâl değiştirebilirler. Örneğin, su soğuduğunda buz hâline gelir, yani katılaşır. Bu da bir hâl değişimidir. O yüzden bu ifade yanlış.
Adım 3: Üçüncü ifadeye göz atalım: “Isınma soğuma olayları, ısı alışverişi ile oluşur.” Bir madde ısınıyorsa, çevresinden ısı alıyordur. Soğuyorsa, çevresine ısı veriyordur. Bu durumda mutlaka bir ısı alışverişi vardır. Bu ifade de doğru.
Adım 4: Şimdi hangi ifadelerin doğru olduğunu belirledik? I ve III numaralı ifadeler doğru. Bu seçeneklere baktığımızda C şıkkının “I ve III” olduğunu görüyoruz.
Sonuç: C. I ve III
**10. Aşağıdaki maddelerden hangisi saf maddedir?**
Bu soruda bizden saf maddeyi bulmamız isteniyor. Saf madde, tek çeşit atomdan veya molekülden oluşan maddedir. Karışımlar ise birden fazla maddenin bir araya gelmesiyle oluşur.
Adım 1: A şıkkındaki görselde bir tatlı görüyoruz. Bu tatlı, içinde farklı malzemeler barındıran bir karışımdır. Örneğin un, şeker, süt gibi.
Adım 2: B şıkkında bir bardak su var. Eğer bu saf su ise saf madde olabilir. Ancak genellikle bardaktaki su, içinde çözünmüş mineraller barındıran bir çözeltidir. Bu nedenle tam olarak saf madde diyemeyiz.
Adım 3: C şıkkında bir yüzük ve sabun gibi görünen bir madde var. Bu da muhtemelen bir karışım. Sabun tek başına bile saf olmayabilir, içinde farklı kimyasallar bulunabilir.
Adım 4: D şıkkında ise toprak var. Toprak, içinde su, hava, mineraller ve organik maddeler gibi pek çok farklı bileşeni barındıran belirgin bir karışımdır.
Adım 5: Saf maddelere örnek olarak saf su, tuz, şeker, demir, altın gibi maddeler verilebilir. Görsellerdeki maddelere baktığımızda, en saf olma ihtimali olan B şıkkındaki su olabilir. Ancak sorunun genel bağlamında, saf maddeyi temsil eden net bir örnek görselde yok gibi duruyor. Yine de, diğer şıklar kesinlikle karışımdır. Eğer seçenekler arasında saf su olsaydı, onu seçebilirdik. Bu görselde saf maddeyi temsil eden net bir görsel yok, ancak diğer seçenekler kesinlikle karışım olduğu için, suyun saf olma ihtimali daha yüksektir. Eğer bu bir deney sorusu olsaydı ve saf su kastediliyorsa, B doğru cevap olurdu.
Bu görseldeki seçenekler arasında net bir saf madde örneği bulunmuyor. Ancak, eğer bu bir test sorusu ise ve seçenekler arasında saf maddeyi temsil eden bir görsel olması gerekiyorsa, diğer şıkların kesinlikle karışım olduğunu düşünerek, B şıkkındaki suyun saf su olduğu varsayımıyla hareket edilebilir. Ancak bu durumda soruda bir eksiklik olduğunu belirtmek gerekir.
Öğretimsel bir yaklaşımla, saf maddelere örnek olarak elimizde net bir görsel olmadığı için, bu soruyu geçelim veya saf maddeyi daha iyi anlatan görsellerle tekrar ele alalım.
Eğer sorunun amacının sadece görseldeki maddelerden hangisinin en saf olabileceğini sormak olduğunu varsayarsak, diğerlerinin kesinlikle karışım olduğu düşünülürse, B şıkkı en yakın cevap olabilir.
Bu sorunun cevabı için net bir görsel destek olmadığından, bu soruyu geçiyorum. Ancak saf maddeler genellikle tek bir elementten veya tek bir bileşikten oluşurlar.
**11. Necla, Kerem, Duygu kütle ve hacimle ilgili aşağıdaki bilgileri veriyor:**
**Necla: Kütle maddelerin ölçülebilir bir özelliğidir.**
**Kerem: Her maddenin hacmi ölçülemez.**
**Duygu: Hacim eşit kollu terazi ile ölçülür.**
**Buna göre Necla’nın, Kerem’in ve Duygu’nun verdiği bilgilerden hangisi ya da hangileri doğrudur?**
Bu soruda arkadaşlar, kütle ve hacim kavramları hakkında verilen bilgilerin doğruluğunu sorguluyoruz. Kim doğru söylüyor, kim yanlış söylüyor, onu bulacağız.
Adım 1: Necla ne demiş? “Kütle maddelerin ölçülebilir bir özelliğidir.” Sevgili öğrencilerim, kütle, bir cisimdeki madde miktarıdır ve bunu bir terazi yardımıyla ölçebiliriz. Yani Necla’nın söylediği bilgi kesinlikle doğrudur.
Adım 2: Şimdi Kerem’in sözüne bakalım: “Her maddenin hacmi ölçülemez.” Hacim, bir cismin kapladığı yerdir. Katı, sıvı ve gazların hepsinin bir hacmi vardır ve bu hacim ölçülebilir. Örneğin, bir bardağın hacmini, bir odanın hacmini ölçebiliriz. Bu yüzden Kerem’in söylediği bilgi yanlıştır.
Adım 3: Sırada Duygu var: “Hacim eşit kollu terazi ile ölçülür.” Eşit kollu terazi, kütle ölçmek için kullanılır. Hacim ölçmek için ise genellikle dereceli kaplar, mezürler veya özel aletler kullanılır. Bu yüzden Duygu’nun söylediği bilgi de yanlıştır.
Adım 4: Şimdi kimler doğru söyledi? Sadece Necla doğru söyledi. Seçeneklere baktığımızda, a) Yalnız Necla seçeneğini görüyoruz.
Sonuç: A. Yalnız Necla
**12.**
Bu soruda bir tablo var ve bu tabloda bazı bilgiler verilmiş. Bu bilgilerin doğru mu yanlış mı olduğunu belirleyip tabloyu dolduracağız. Doğruysa “D”, yanlışsa “Y” yazacağız.
Adım 1: Tablonun ilk satırındaki bilgiye bakalım: “Katı hâlden sıvı hâle geçen madde dışarıya ısı verir.” Sevgili çocuklar, bir madde katıdan sıvıya geçerken ne olur? Örneğin buz erirken ısı alır, değil mi? Erime olayı için ısı gerekir. Yani katıdan sıvıya geçiş sırasında madde ısı alır, ısı vermez. Bu bilgi yanlıştır. Bu yüzden buraya “Y” yazmalıyız.
Adım 2: Şimdi ikinci satırdaki bilgiye geçelim: “Buharlaşma olayında madde dışarıdan ısı alır.” Buharlaşma, sıvının gaz hâline geçmesidir. Örneğin, çamaşırların kuruması buharlaşmadır. Çamaşırlar kururken havadan ısı alırlar. Su kaynarken de ısı alır ve buharlaşır. Yani buharlaşma olayı için madde dışarıdan ısı alır. Bu bilgi doğrudur. Bu yüzden buraya “D” yazmalıyız.
Adım 3: Tabloyu doğru harflerle doldurduğumuzda şöyle görünecek:
Katı hâlden sıvı hâle geçen madde dışarıya ısı verir. -> Y
Buharlaşma olayında madde dışarıdan ısı alır. -> D
Adım 4: Şimdi bu tabloya göre oluşan sonuç seçeneklerine bakalım. Bizim bulduğumuz sonuç Y ve D şeklinde. Şıklara baktığımızda, C seçeneğinin tam olarak bu şekilde olduğunu görüyoruz.
Sonuç: C. Y
D