Merhaba sevgili 4. sınıf öğrencileri! Ben sizin Fen Bilimleri öğretmeninizim. Bugün birlikte harika bir üniteyi, “Aydınlatma ve Ses Teknolojileri”ni tekrar edeceğiz. Hazırsanız, bu eğlenceli alıştırmalara başlayalım!
A. Aşağıda verilen ifadeleri soldan başlayarak okuyalım. Okuduğumuz ifadenin doğru (D) mu yoksa yanlış (Y) mı olduğuna karar verelim. Verdiğimiz kararı gösteren yol boyunca ilerleyelim. Sonuçta hangi çıkıştan çıkmamız gerektiğini işaretleyelim.
Bu soruda yapmamız gereken şey, verilen her bir ifadeyi okuyup doğru mu yanlış mı olduğuna karar vermek. Verdiğimiz her doğru veya yanlış kararı, okları takip ederek bizi bir sonraki adıma götürecek. En sonunda da hangi çıkışa ulaştığımızı bulacağız.
1. İfade: Meşale geçmişte kullanılan bir aydınlatma aracıdır.
Sevgili çocuklar, biliyorsunuz ki eskiden elektrik yoktu. İnsanlar geceleri etrafı aydınlatmak için meşaleler kullanırlardı. Bu ifade doğru, değil mi? O zaman bu ifadeden ‘D’ (Doğru) yolunu takip edeceğiz.
Adım 1: 1. ifadeyi okuduk ve doğru olduğunu anladık. Bu yüzden ‘D’ oku ile ilerliyoruz.
Adım 2: ‘D’ okunu takip ettiğimizde karşımıza 2. ifade çıkıyor.
2. İfade: İlk insanlar çevrelerini aydınlatmak için ateşi kullanıyorlardı.
Hatırlayalım, insanlar ilk zamanlarda hem ısınmak hem de etraflarını aydınlatmak için ateşi kullanmışlar. Bu ifade de doğru. O zaman buradan da ‘D’ yolunu izleyeceğiz.
Adım 3: 2. ifadeyi okuduk ve doğru olduğunu belirledik. ‘D’ oku ile ilerliyoruz.
Adım 4: ‘D’ okunu takip edince 4. ifadeye ulaşıyoruz.
4. İfade: Gaz lambaları günümüzde kullanılan bir aydınlatma aracıdır.
Gaz lambaları geçmişte çok yaygındı ama şimdi şehirlerde pek kullanılmıyor. Artık daha modern aydınlatma araçları var. Bu yüzden bu ifade yanlış. Yanlış olduğu için ‘Y’ yolunu takip etmeliyiz.
Adım 5: 4. ifadeyi okuduk ve yanlış olduğunu anladık. ‘Y’ oku ile ilerliyoruz.
Adım 6: ‘Y’ okunu takip ettiğimizde 2. çıkışa ulaşıyoruz.
Sonuç: Bu ifadeleri takip ederek 2. çıkışa ulaştık.
Şimdi diğer ifadeleri de aynı şekilde inceleyelim:
1. İfade: Meşale geçmişte kullanılan bir aydınlatma aracıdır. (D)
Adım 1: 1. ifade doğru olduğu için ‘D’ yolunu izliyoruz.
Adım 2: ‘D’ yolundan 2. ifadeye geliyoruz.
2. İfade: İlk insanlar çevrelerini aydınlatmak için ateşi kullanıyorlardı. (D)
Adım 3: 2. ifade doğru olduğu için ‘D’ yolunu izliyoruz.
Adım 4: ‘D’ yolundan 4. ifadeye geliyoruz.
4. İfade: Gaz lambaları günümüzde kullanılan bir aydınlatma aracıdır. (Y)
Adım 5: 4. ifade yanlış olduğu için ‘Y’ yolunu izliyoruz.
Adım 6: ‘Y’ yolundan 2. çıkışa ulaşıyoruz.
Sonuç: 2. çıkış
Bir de şuradan devam edelim:
1. İfade: Meşale geçmişte kullanılan bir aydınlatma aracıdır. (D)
Adım 1: 1. ifade doğru olduğu için ‘D’ yolunu izliyoruz.
Adım 2: ‘D’ yolundan 2. ifadeye geliyoruz.
2. İfade: İlk insanlar çevrelerini aydınlatmak için ateşi kullanıyorlardı. (Y)
Adım 3: Eğer 2. ifadeyi yanlış kabul edersek ‘Y’ yolunu izleriz. Ama ilk insanlar ateşi kullanmışlardır, bu yüzden bu ifade doğru. O yüzden ‘D’ yolunu izlemeye devam ediyoruz. Ancak soruda “doğru mu yanlış mı olduğuna karar verelim” denmiş, bu yüzden bu adımdan sonraki seçeneklere bakalım.
Adım 4: Eğer 2. ifadeyi yanlış kabul etseydik (ki doğru), ‘Y’ yolundan 3. ifadeye giderdik. 3. ifade: “Işık, çevre kirliliğine neden olur.” Bu ifade de doğru değil, bazı ışık türleri çevreye zarar verebilir ama ışığın kendisi doğrudan kirliliğe neden olmaz. Bu yüzden bu yol bizi bir sonuca götürmüyor.
O yüzden en baştan tekrar başlayalım ve tüm yolları inceleyelim.
Yol 1:
1. Meşale geçmişte kullanılan bir aydınlatma aracıdır. (D)
Adım 1: 1. ifade doğru, bu yüzden ‘D’ ile 2. ifadeye gidiyoruz.
2. İlk insanlar çevrelerini aydınlatmak için ateşi kullanıyorlardı. (D)
Adım 2: 2. ifade doğru, bu yüzden ‘D’ ile 4. ifadeye gidiyoruz.
4. Gaz lambaları günümüzde kullanılan bir aydınlatma aracıdır. (Y)
Adım 3: 4. ifade yanlış, bu yüzden ‘Y’ ile 2. çıkışa gidiyoruz.
Sonuç: 2. çıkış
Yol 2:
1. Meşale geçmişte kullanılan bir aydınlatma aracıdır. (D)
Adım 1: 1. ifade doğru, bu yüzden ‘D’ ile 2. ifadeye gidiyoruz.
2. İlk insanlar çevrelerini aydınlatmak için ateşi kullanıyorlardı. (Y)
Adım 2: Eğer 2. ifadeyi yanlış kabul edersek ‘Y’ ile 3. ifadeye gidiyoruz. (Ancak biliyoruz ki bu ifade doğru.)
3. Işık, çevre kirliliğine neden olur. (D)
Adım 3: 3. ifade doğru, bu yüzden ‘D’ ile 6. ifadeye gidiyoruz.
6. Işık kirliliği göz sağlığına zarar verir. (D)
Adım 4: 6. ifade doğru, bu yüzden ‘D’ ile 5. çıkışa gidiyoruz.
Sonuç: 5. çıkış
Yol 3:
1. Meşale geçmişte kullanılan bir aydınlatma aracıdır. (Y)
Adım 1: Eğer 1. ifadeyi yanlış kabul edersek ‘Y’ ile 3. ifadeye gidiyoruz. (Ancak biliyoruz ki bu ifade doğru.)
3. Işık, çevre kirliliğine neden olur. (D)
Adım 2: 3. ifade doğru, bu yüzden ‘D’ ile 6. ifadeye gidiyoruz.
6. Işık kirliliği göz sağlığına zarar verir. (D)
Adım 3: 6. ifade doğru, bu yüzden ‘D’ ile 5. çıkışa gidiyoruz.
Sonuç: 5. çıkış
Yol 4:
1. Meşale geçmişte kullanılan bir aydınlatma aracıdır. (D)
Adım 1: 1. ifade doğru, bu yüzden ‘D’ ile 2. ifadeye gidiyoruz.
2. İlk insanlar çevrelerini aydınlatmak için ateşi kullanıyorlardı. (D)
Adım 2: 2. ifade doğru, bu yüzden ‘D’ ile 4. ifadeye gidiyoruz.
4. Gaz lambaları günümüzde kullanılan bir aydınlatma aracıdır. (D)
Adım 3: Eğer 4. ifadeyi doğru kabul edersek ‘D’ ile 1. çıkışa gidiyoruz. (Ancak gaz lambaları artık pek kullanılmıyor, bu yüzden bu ifade yanlış.)
Sonuç: 1. çıkış
Yol 5:
1. Meşale geçmişte kullanılan bir aydınlatma aracıdır. (D)
Adım 1: 1. ifade doğru, bu yüzden ‘D’ ile 2. ifadeye gidiyoruz.
2. İlk insanlar çevrelerini aydınlatmak için ateşi kullanıyorlardı. (D)
Adım 2: 2. ifade doğru, bu yüzden ‘D’ ile 4. ifadeye gidiyoruz.
4. Gaz lambaları günümüzde kullanılan bir aydınlatma aracıdır. (Y)
Adım 3: 4. ifade yanlış, bu yüzden ‘Y’ ile 2. çıkışa gidiyoruz.
Sonuç: 2. çıkış
Şimdi diğer dalları da inceleyelim:
5. İfade: Uygun aydınlatma için çok sayıda aydınlatma aracı kullanılmalıdır. (Y)
Adım 1: Bu ifadeyi yanlış kabul ediyoruz. Çünkü her yere çok fazla ışık vermek göz sağlığımıza zarar verebilir ve enerji israfı olur. Bu yüzden ‘Y’ yolunu izliyoruz.
Adım 2: ‘Y’ yolu bizi 4. çıkışa götürüyor.
Sonuç: 4. çıkış
6. İfade: Işık kirliliği göz sağlığına zarar verir. (D)
Adım 1: Bu ifade doğrudur. Fazla ve yanlış yerlere verilen ışık gözlerimize zarar verebilir. Bu yüzden ‘D’ yolunu izliyoruz.
Adım 2: ‘D’ yolu bizi 5. çıkışa götürüyor.
Sonuç: 5. çıkış
7. İfade: Göz sağlığı için ortamlar uygun aydınlatılmalıdır. (D)
Adım 1: Bu ifade doğrudur. Gözlerimizin sağlığı için ışığın yeterli olması, çok parlak veya çok loş olmaması gerekir. Bu yüzden ‘D’ yolunu izliyoruz.
Adım 2: ‘D’ yolu bizi 7. çıkışa götürüyor.
Sonuç: 7. çıkış
Şimdi tüm bu bilgileri birleştirerek hangi çıkışlara ulaştığımızı netleştirelim.
1. İfade: Meşale geçmişte kullanılan bir aydınlatma aracıdır. (D)
2. İfade: İlk insanlar çevrelerini aydınlatmak için ateşi kullanıyorlardı. (D)
4. İfade: Gaz lambaları günümüzde kullanılan bir aydınlatma aracıdır. (Y)
Sonuç: D -> D -> Y = 2. çıkış
1. İfade: Meşale geçmişte kullanılan bir aydınlatma aracıdır. (D)
2. İfade: İlk insanlar çevrelerini aydınlatmak için ateşi kullanıyorlardı. (Y)
3. İfade: Işık, çevre kirliliğine neden olur. (D)
6. İfade: Işık kirliliği göz sağlığına zarar verir. (D)
Sonuç: D -> Y -> D -> D = 5. çıkış
5. İfade: Uygun aydınlatma için çok sayıda aydınlatma aracı kullanılmalıdır. (Y)
Sonuç: Y = 4. çıkış
7. İfade: Göz sağlığı için ortamlar uygun aydınlatılmalıdır. (D)
Sonuç: D = 7. çıkış
B. Aşağıdaki cümlelerde noktalı yerlere, verilen kelimeler ve kelime gruplarından uygun olanları yazalım.
Verilen kelimeler:
- ses şiddeti
- ses
- aydınlatma
- gök cisimleri
- ampul
- ışık
- teknoloji
- tasarruflu
1. Çevremizde farklı ses kaynakları tarafından oluşturulmuş birçok ………………………. duyarız.
Çözüm: Etrafımızdaki çeşitli varlıklardan çıkan seslere genel olarak ‘ses’ deriz. Bu nedenle buraya ‘ses’ kelimesi gelmelidir.
Sonuç: ses
2. Mum, kandil, meşale geçmişte kullanılan ………………………. araçlarıdır.
Çözüm: Mum, kandil ve meşale gibi araçlar, eskiden etrafımızı aydınlatmak için kullanılırdı. Bu yüzden buraya ‘aydınlatma’ kelimesi uygun olacaktır.
Sonuç: aydınlatma
3. Thomas Edison ilk ………………………. geliştirerek aydınlatmada devrim yapmıştır.
Çözüm: Thomas Edison’un icat ettiği ve aydınlatma alanında büyük bir değişiklik yaratan şey, elektrik ampulüdür. Bu yüzden buraya ‘ampul’ kelimesi gelmelidir.
Sonuç: ampul
4. Gereğinden fazla ………………………. ortamlar ………………………. kirliliğine neden olur.
Çözüm: Çok fazla ve gereksiz yere yakılan ışıklar, hem enerji israfına yol açar hem de ‘ışık’ kirliliğine sebep olur. Bu nedenle ilk boşluğa ‘aydınlatma’ (veya ışık), ikinci boşluğa ise ‘ışık’ (veya ışık) kelimesi gelebilir. Ancak soruda kelime grupları da verilmiş, bu durumda ‘ışık kirliliği’ bir bütün olarak düşünülür. İlk boşluğa ‘aydınlatma’ daha uygun, çünkü gereğinden fazla aydınlatma yapıldığında ışık kirliliği oluşur.
Sonuç: aydınlatma, ışık
5. Sesleri duyabilmemizi sağlayan özellik ……………………….
Çözüm: Bir sesin ne kadar yüksek veya alçak olduğunu belirten özelliğe ‘ses şiddeti’ denir. Bu nedenle buraya ‘ses şiddeti’ kelime grubu gelmelidir.
Sonuç: ses şiddeti
6. Işık kirliliği ………………………. gözlemlenmesini zorlaştırır.
Çözüm: Işık kirliliği, gökyüzündeki yıldızları ve diğer ………………………. net görmemizi engeller. Bu nedenle buraya ‘gök cisimleri’ kelime grubu gelmelidir.
Sonuç: gök cisimleri
7. Aydınlatma araçlarının ………………………. kullanımı aile ve ülke ekonomisine katkı sağlar.
Çözüm: Aydınlatma araçlarını gereksiz yere yakmayıp, sadece ihtiyaç duyduğumuzda ve verimli bir şekilde kullandığımızda hem elektrik faturasını azaltırız hem de ülke ekonomisine katkı sağlamış oluruz. Bu duruma ‘tasarruflu’ kullanım denir. Bu yüzden buraya ‘tasarruflu’ kelimesi gelmelidir.
Sonuç: tasarruflu
Umarım bu alıştırmalar aklınızdaki soruları yanıtlamıştır. Fen Bilimleri dersi gerçekten çok eğlenceli, değil mi? Bir sonraki dersimizde görüşmek üzere, hoşça kalın!