Merhaba sevgili öğrencilerim! Fen Bilimleri dersimizin bu bölümünde maddelerin özelliklerini ve hallerini konuşacağız. Hazırsanız, size gönderdiğim soruları birlikte adım adım çözelim. Unutmayın, her soru bir keşif yolculuğu gibidir!
**4. Aşağıdaki maddelerden hangisi cisim değildir?**
Sevgili çocuklar, bir cisim dediğimizde aklımıza ne gelmeli? Cisim, belirli bir şekli ve hacmi olan, dokunabildiğimiz, görebildiğimiz şeylerdir. Yani, madde olup, bir kabın içine konulduğunda şekil değiştirmeyen, kendi şeklini koruyan varlıklardır.
Şimdi seçeneklere tek tek bakalım:
* **A) Kaşık:** Bir kaşık, tahtadan veya metalden yapılmış olabilir. Kendi şekli vardır ve bu şekli korur. Yani bir cisimdir.
* **B) Tencere:** Tencere de metalden yapılmış, kendi şekli olan ve bu şeklini koruyan bir nesnedir. Bu da bir cisimdir.
* **C) Vazo:** Vazo, genellikle camdan yapılır. Kendi şekli vardır ve içine konulan sıvının şeklini almaz, kendi şeklini korur. Bu da bir cisimdir.
* **D) Kum:** Kum, küçük taneciklerden oluşur. Eğer bir kaba koyarsak, kabın şeklini alır. Yani kumun belirli bir şekli yoktur, bulunduğu kabın şeklini alır. Bu yüzden kum bir madde olsa da, kendi başına bir cisim sayılmaz.
Bu durumda, kendi başına belirli bir şekli olmayan ve bulunduğu kabın şeklini alan kum, bir cisim değildir.
Sonuç: D
—
**5. Azra, Esra ve Can ellerindeki kaplarda bulunan maddelerle ilgili aşağıdaki bilgileri veriyor:**
* **Azra:** Birden çok saf maddeden oluşmaktadır.
* **Esra:** Katı maddelerin şekil almasıyla oluşmuştur.
* **Can:** Kendinden başka madde içermemektedir.
Buna göre Azra’nın, Esra’nın ve Can’ın kaplarındaki maddeler aşağıdakilerden hangisindeki gibi olabilir?
Bu soruda bize verilen ipuçlarına göre Azra, Esra ve Can’ın kaplarındaki maddeleri bulmamız gerekiyor. Hadi ipuçlarını tek tek inceleyelim:
* **Azra:** “Birden çok saf maddeden oluşmaktadır.” Bu ne demek? Yani Azra’nın kabındaki madde bir karışım. Birden fazla farklı madde bir araya gelmiş.
* **Esra:** “Katı maddelerin şekil almasıyla oluşmuştur.” Bu biraz kafa karıştırıcı gibi görünebilir ama aslında basit. Katı bir maddeyi bir kalıba döktüğümüzde, o kalıbın şeklini alır değil mi? Yani katı bir madde, aldığı şekil sayesinde bir yapı oluşturmuş.
* **Can:** “Kendinden başka madde içermemektedir.” Bu da demek oluyor ki Can’ın kabındaki madde saf bir madde. Tek başına bulunan bir madde.
Şimdi seçeneklere bu bilgileri uygulayarak doğru cevabı bulalım:
Seçenekler:
a)
Azra: Şeker
Esra: Demir tel
Can: Çorba
b)
Azra: Kolonya
Esra: Çay bardağı
Can: Tuz
c)
Azra: Demir tel
Esra: Toprak
Can: Su
d)
Azra: Ayran
Esra: Taş
Can: Kolonya
Şimdi her seçeneği inceleyelim:
* **Seçenek A:**
* Azra: Şeker saf bir maddedir. Ama Azra “birden çok saf maddeden oluşmaktadır” diyor. Bu yüzden A seçeneği olamaz.
* **Seçenek B:**
* Azra: Kolonya, alkol, su ve parfüm gibi maddelerin karışımıdır. Yani birden çok saf maddeden oluşur. Bu Azra’nın tanımına uyuyor.
* Esra: Çay bardağı, camdan yapılmış bir cisimdir. Esra “katı maddelerin şekil almasıyla oluşmuştur” diyor. Çay bardağı katı bir maddedir ve kendi şeklini korur. Esra’nın tanımı buraya tam uymuyor. Esra’nın tanımı daha çok bir nesnenin oluşumuyla ilgili.
* Can: Tuz saf bir maddedir. Bu Can’ın tanımına uyuyor.
* Ancak Esra’nın tanımı tam uymadığı için B seçeneğini eleyelim.
* **Seçenek C:**
* Azra: Demir tel saf bir maddedir. Azra “birden çok saf maddeden oluşmaktadır” diyor. Bu yüzden C seçeneği olamaz.
* **Seçenek D:**
* Azra: Ayran, süt, su ve yoğurt gibi maddelerin karışımıdır. Yani birden çok saf maddeden oluşur. Bu Azra’nın tanımına uyuyor.
* Esra: Taş, katı bir maddedir ve kendi şeklini korur. Esra “katı maddelerin şekil almasıyla oluşmuştur” diyor. Taş da katı bir madde olduğu için, örneğin bir kalıba dökülerek veya doğal yollarla şekil almış bir katı madde olarak düşünülebilir. Bu tanıma uyuyor.
* Can: Kolonya, daha önce de belirttiğimiz gibi birden çok saf maddeden oluşur. Can ise “kendinden başka madde içermemektedir” yani saf bir madde olmalı. Bu yüzden D seçeneği olamaz.
Tekrar seçeneklere bakarak Esra’nın tanımını daha dikkatli inceleyelim. “Katı maddelerin şekil almasıyla oluşmuştur.” Bu ifade, örneğin bir heykeltıraşın kili şekillendirerek bir heykel yapması gibi düşünülebilir. Veya toprak bir nesnenin oluşumu.
Şimdi seçenekleri tekrar değerlendirelim, özellikle Esra’nın tanımına odaklanarak:
* **Seçenek A:** Şeker saf, Demir tel saf, Çorba karışımdır. Azra’nın tanımı uymaz.
* **Seçenek B:** Kolonya karışımdır (Azra uyar). Çay bardağı camdan yapılmış bir cisimdir, katı bir maddedir. Esra’nın tanımı tam olarak uymuyor. Tuz saf maddedir (Can uyar).
* **Seçenek C:** Demir tel saf maddedir. Azra’nın tanımı uymaz.
* **Seçenek D:** Ayran karışımdır (Azra uyar). Taş katı bir maddedir ve doğal yollarla veya işlenerek şekil almış bir katı olarak düşünülebilir. Bu Esra’nın tanımına uyuyor. Kolonya ise karışımdır, Can saf olmalı. Bu yüzden D seçeneği de olmaz.
Sanırım sorunun seçeneklerinde bir hata olabilir veya benim anladığım şekilde değil de farklı bir şekilde yorumlanması gerekiyor. Ancak verilen bilgilere göre en mantıklı seçenekleri tekrar gözden geçirelim.
Önce doğru kabul edilen cevabı ele alıp, neden öyle olduğunu anlamaya çalışalım. Eğer cevap C olsaydı:
* Azra: Demir tel (saf madde, Azra karışım dedi) –> C seçeneği olamaz.
Eğer cevap D olsaydı:
* Azra: Ayran (karışım, Azra uyar)
* Esra: Taş (katı madde, şekil almış olabilir, Esra uyar)
* Can: Kolonya (karışım, Can saf dedi) –> D seçeneği olamaz.
Şimdi tekrar seçeneklere bakalım ve en uygun eşleştirmeyi yapmaya çalışalım. Soruda Esra’nın tanımı biraz muğlak. “Katı maddelerin şekil almasıyla oluşmuştur.” Bu ifade, bir nesnenin yapısını anlatıyor olabilir.
Tekrar deneyelim:
* **Azra:** Birden çok saf maddeden oluşmaktadır. (Karışım olmalı)
* **Esra:** Katı maddelerin şekil almasıyla oluşmuştur. (Katı bir nesne olmalı, belki doğal olarak şekillenmiş veya işlenmiş)
* **Can:** Kendinden başka madde içermemektedir. (Saf madde olmalı)
Şimdi seçeneklere bu bilgilerle tekrar bakalım:
* **A) Şeker (saf), Demir tel (saf), Çorba (karışım):** Azra’nın tanımına uymaz.
* **B) Kolonya (karışım), Çay bardağı (cisim, katı), Tuz (saf):** Azra uyar, Can uyar. Esra için çay bardağı katı bir cisimdir, kendi şeklini korur. Esra’nın tanımı “katı maddelerin şekil almasıyla oluşmuştur” şeklinde. Çay bardağı da katı bir madde (cam) ve şekil almış bir nesnedir. Bu tanıma uyuyor gibi.
* **C) Demir tel (saf), Toprak (karışım olabilir veya saf minerallerden oluşur), Su (saf):** Azra’nın tanımına uymaz.
* **D) Ayran (karışım), Taş (katı, şekil almış), Kolonya (karışım):** Can’ın tanımına uymaz.
Bu durumda, en uygun seçenek B gibi görünüyor.
* Azra: Kolonya (karışım)
* Esra: Çay bardağı (katı bir maddeden yapılmış, şekil almış bir nesne)
* Can: Tuz (saf madde)
Sonuç: B
—
**6. X gaz, Y sıvı, Z ise katı hâlde bulunan saf maddelerdir. Buna göre bu maddelerden,**
I. Belirli bir hacmi olan fakat belirli bir şekli olmayan hangisidir?
II. Belirli bir şekli ve hacmi olan fakat sıkıştırılamayan hangisidir?
Yukarıdaki soruların cevapları hangi seçenekte doğru verilmiştir?
Sevgili öğrencilerim, bu soruda maddelerin hallerine göre özelliklerini hatırlamamız gerekiyor. Maddeler katı, sıvı ve gaz olmak üzere üç halde bulunurlar ve her halin kendine özgü özellikleri vardır.
* Katı maddeler: Belirli bir şekilleri ve belirli bir hacimleri vardır. Sıkıştırılamazlar.
* Sıvı maddeler: Belirli bir hacimleri vardır ama belirli bir şekilleri yoktur. Bulundukları kabın şeklini alırlar. Sıkıştırılamazlar (çok az sıkıştırılabilirler ama genellikle sıkıştırılamaz kabul edilirler).
* Gaz maddeler: Belirli bir hacimleri ve belirli bir şekilleri yoktur. Bulundukları kabın tamamını doldururlar. Kolayca sıkıştırılabilirler.
Şimdi bize verilen bilgileri ve soruları bu özelliklere göre inceleyelim:
* Verilenler:
* X: Gaz
* Y: Sıvı
* Z: Katı
* Soru I: Belirli bir hacmi olan fakat belirli bir şekli olmayan hangisidir?
* Bu özellikler sıvı maddelere aittir. Sıvıların belirli bir hacmi vardır ama kabın şeklini alırlar, yani belirli bir şekilleri yoktur.
* Bizim sorumuzda Y maddesi sıvı olarak verilmiş.
* Bu yüzden I. sorunun cevabı Y‘dir.
* Soru II: Belirli bir şekli ve hacmi olan fakat sıkıştırılamayan hangisidir?
* Bu özellikler katı maddelere aittir. Katıların hem belirli bir şekli hem de belirli bir hacmi vardır ve sıkıştırılamazlar.
* Bizim sorumuzda Z maddesi katı olarak verilmiş.
* Bu yüzden II. sorunun cevabı Z‘dir.
Şimdi bu cevapları seçeneklerde bulalım:
I. Y
II. Z
Seçenekler:
a)
I: X
II: Y
b)
I: Z
II: X
c)
I: Y
II: Z
d)
I: Z
II: Y
Bulduğumuz cevaplar I. Y ve II. Z’dir. Bu eşleşme C seçeneğinde yer almaktadır.
Sonuç: C
Umarım bu çözümlerimiz anlaşılır olmuştur. Başka sorularınız olursa çekinmeden sorun! Başarılar dilerim!