Merhaba sevgili öğrencim,
Harika bir deney yapmışsın! Bu deney, gezegenimizin ne kadar hareketli ve güçlü olduğunu gösteren en güzel doğa olaylarından birini anlamamıza yardımcı oluyor. Şimdi gel, bu deneyle ilgili soruları birlikte adım adım çözelim ve yanardağların gizemli dünyasına bir yolculuk yapalım.
***
1. Şişeden çıkan (püsküren) kırmızı sıvı neyi temsil etmektedir?
Bu soruyu cevaplamak için önce yaptığımız deneyi düşünelim. Bir dağ modeli yaptık ve içinden kırmızı bir sıvı fışkırdı. Tıpkı gerçek bir yanardağ gibi, değil mi?
Adım 1: Yaptığımız deney, bir yanardağ patlamasının küçük bir modelidir. Toprakla yaptığımız tepe yanardağı, içindeki şişe ise yanardağın içindeki kanalları temsil ediyor.
Adım 2: Yanardağların içinde, çok çok sıcak ve erimiş kayalardan oluşan bir sıvı bulunur. Bu sıvıya magma denir. Magma, yanardağ patladığında yeryüzüne çıkar. Yeryüzüne çıkan bu ateş gibi sıcak, kırmızı ve akışkan sıvıya ise lav adı verilir.
Sonuç: Bu yüzden bizim deneyimizde şişeden püsküren kırmızı renkli sıvı, gerçek bir yanardağdan çıkan LAV‘ı temsil etmektedir.
***
2. Kırmızı sıvı hangi katmanlardan geçerek yeryüzüne ulaşmaktadır?
Bu soruda deneyden çok, deneyin temsil ettiği gerçek doğa olayını ve resimdeki yanardağ kesitini düşünmeliyiz. Dünya’mızın içi, aynı bir şeftali gibi katmanlardan oluşur.
Adım 1: Resimdeki yanardağ modeline dikkatlice bakalım. En altta, Dünya’nın derinliklerinde kıpkırmızı, ateş gibi bir katman var. İşte o çok sıcak ve akışkan magma burada bulunur. Bu katmanın adı Manto‘dur. Yani lavın yolculuğu buradan başlar.
Adım 2: Magma, Manto katmanından yukarı doğru hareket eder. Üzerinde yaşadığımız, bastığımız sert katmanı delerek kendine bir yol açar. Üzerinde yaşadığımız bu katmanın adı ise Yer Kabuğu‘dur.
Sonuç: Kısacası, kırmızı sıvı (yani magma) yeryüzüne ulaşmak için önce Manto katmanından yola çıkar ve ardından Yer Kabuğu‘nu geçerek yüzeye ulaşır ve lav adını alır.
Umarım bu açıklamalar deneyi daha iyi anlamana yardımcı olmuştur. Fen Bilimleri işte böyle eğlenceli deneylerle doludur! Aklına takılan başka bir şey olursa çekinmeden sorabilirsin.
