Harika bir çalışma sayfası, sevgili öğrencilerim! Fen Bilimleri dersimizin en keyifli konularından biri olan “Ses ve Özellikleri” ile ilgili bu soruları birlikte adım adım çözelim. Eminim hepsini kolayca anlayacaksınız.
3. Soru: Görseli inceleyiniz. Görseldeki ses kaynaklarını yazınız.
Merhaba çocuklar, bu soruda bizden resimde gördüğümüz ve ses çıkarabilecek varlıkları, yani ses kaynaklarını bulmamız isteniyor. Ses kaynağı, titreşerek ses üreten her şeydir. Haydi resme dikkatlice bakalım ve ses çıkarabilecek neleri görüyoruz, listeleyelim:
- Şarkı söyleyen veya konuşan kız çocuğu
- Evi boyarken konuşan veya ses çıkaran kadın ve erkek çocuk
- Çatının üzerindeki yuvada duran ve gagasıyla “tak tak” diye ses çıkaran leylek
- Evin önünde duran ve “hav hav” diye havlayabilecek olan köpek
- Yine evin önünde duran ve “miyav” diyebilecek olan kedi
Gördüğünüz gibi, resimdeki canlı varlıkların hepsi birer doğal ses kaynağıdır!
4. Soru: Çanakkale Zaferi’ni okulumuzun gösteri salonunda coşkuyla kutladık. Koro, Çanakkale türküsünü söyledi. Salondaki en arka koltukta oturmama rağmen türküyü çok rahat duyabildim. Bunun nedeni sizce nedir?
Bu çok güzel bir gözlem sorusu! Sesin nasıl yayıldığını hatırlayalım. Ses, bir kaynaktan çıkar ve dalgalar halinde etrafa yayılır. Tıpkı suya bir taş attığımızda oluşan halkalar gibi… Bu halkalar, taşa yakın yerlerde daha belirgin ve güçlüyken, uzaklaştıkça gücünü kaybeder.
Soruda da aslında aynı durum var. Ses kaynağımız kim? Tabii ki türküyü söyleyen koro!
Sen en arka sırada olmasan da koroya yeterince yakın bir mesafedeymişsin. Bu yüzden sesin şiddeti, yani gücü, sana ulaşana kadar çok azalmamış. Kısacası, ses kaynağına olan uzaklığın, sesi rahatça duyabileceğin kadar az olduğu için türküyü net bir şekilde duyabilmişsin. Eğer en arka sırada olsaydın, belki biraz daha zorlanabilirdin.
5. Soru: Görevli Fikret Bey, koridorun başından sonuna kadar elindeki zili çalarak yürüdü. Başta zilin sesini çok iyi duyuyorduk ancak daha sonra zilin sesini duymakta zorlandık. Bunun nedeni sizce nedir?
Bu soru, bir önceki sorunun tam tersi bir durumu anlatıyor ve konuyu pekiştirmemizi sağlıyor. Harika!
Adım 1: Fikret Bey koridorun başında, yani bize yakınken zili çalmaya başlıyor. Ses kaynağı (zil) bize yakın olduğu için sesin şiddeti yüksektir ve biz zili çok net duyarız.
Adım 2: Fikret Bey koridorun sonuna doğru yürüyor, yani bizden uzaklaşıyor. Ses kaynağı ile aramızdaki mesafe arttıkça, ses dalgaları bize ulaşana kadar gücünü kaybeder. Sesin şiddeti azalır.
Sonuç: Zilin sesini başta çok iyi duyup sonra duymakta zorlanmamızın nedeni, ses kaynağının (zilin) bizden giderek uzaklaşmasıdır. Unutmayın, bir ses kaynağından uzaklaştıkça duyduğumuz sesin şiddeti azalır.
6. Soru: Annem, ağabeyimin çalar saatini uyanır uyanmaz göremeyeceği bir yere bırakmıştır. Ağabeyim, çalar saatin yerini sizce nasıl bulmuştur?
Ne kadar zekice bir soru! Burada duyu organlarımızın nasıl birlikte çalıştığını görüyoruz. Ağabeyinin saati bulmak için gözlerini kullanamadığını anlıyoruz, çünkü annesi saati göremeyeceği bir yere koymuş.
Peki, ağabeyin hangi duyu organını kullanmış olabilir? Tabii ki kulaklarını!
Çalar saat, alarmı çaldığında etrafa ses yayan bir ses kaynağıdır. Ağabeyin, saatin alarm sesini takip etmiştir. Sesin hangi yönden ve ne kadar şiddetli geldiğini dinleyerek, yani sesin geldiği yöne doğru ilerleyerek çalar saatin yerini kolayca bulmuştur. Bu durum, sesin yer tespiti için ne kadar önemli olduğunu bize gösterir.
7. Soru: Leyla ile Bora, ses şiddeti ile uzaklık arasındaki ilişkiyi uygulama yaparak anlatmak istiyorlar. Ancak ne yapacaklarına karar veremediler. Onlara yardımcı olacak bir etkinlik tasarlayınız.
Leyla ile Bora’ya yardım etmek harika bir fikir! Onlar için hem eğlenceli hem de öğretici bir etkinlik tasarlayalım. Bu etkinliğin adı “Sesimi Duyuyor musun?” olsun.
Gerekli Malzemeler:
- Ses çıkaran bir nesne (küçük bir zil, çıngırak veya müzik çalan bir telefon olabilir)
- Geniş ve sessiz bir alan (okul bahçesi veya boş bir koridor gibi)
Etkinliğin Yapılışı:
Adım 1: Leyla, gözlerini bir bezle kapatarak veya sadece arkasını dönerek sabit bir noktada beklesin.
Adım 2: Bora, elindeki ses kaynağını (mesela zili) alıp Leyla’nın hemen arkasında (yaklaşık 1 adım uzakta) çalsın. Leyla’dan sesin ne kadar güçlü olduğunu söylemesini istesin (Örneğin: “Çok güçlü”, “Normal”, “Zayıf”).
Adım 3: Bora, bu sefer Leyla’dan 5 büyük adım uzaklaşsın ve zili tekrar çalsın. Leyla’dan yine sesin şiddetini tarif etmesini istesin.
Adım 4: Son olarak Bora, Leyla’dan 15-20 adım kadar uzaklaşsın ve zili son bir kez daha çalsın. Leyla’nın sesi nasıl duyduğunu sorsun.
Sonuç:
Bu etkinliğin sonunda Leyla, Bora ona en yakınken sesi çok güçlü, biraz uzaklaşınca daha zayıf, en uzaktayken ise çok zayıf duyduğunu fark edecektir. Böylece, bir ses kaynağı ile aramızdaki mesafe arttıkça, duyduğumuz sesin şiddetinin azaldığını kendi kendilerine deneyerek öğrenmiş olurlar. Ne kadar eğlenceli, değil mi?