Merhaba sevgili öğrencilerim! Bugün sizlerle birlikte harika bir konuyu, “Nüfus ve Yerleşme”yi işleyeceğiz. Önce hazırlık çalışmasıyla başlayalım, sonra da haritadaki bilgilerden yola çıkarak sorularımızı cevaplayacağız. Hazırsanız, ilk soruya geçelim!
**Hazırlık Çalışması**
Ülkemizde nüfus neden yere eşit dağılmamış olabilir? Düşüncelerinizi arkadaşlarınızla paylaşınız.
Arkadaşlar, şimdi bu soruyu düşünelim. Ülkemizde her yerde aynı sayıda insan yaşamaz, değil mi? Bazı yerler çok kalabalıkken, bazı yerler daha sakindir. Bunun birkaç sebebi olabilir.
* **Doğal Coğrafi Şartlar:** Bazı yerlerde dağlar, tepeler, engebeli araziler vardır. Bu tür yerlere yerleşmek ve tarım yapmak daha zordur. Bu yüzden oralarda nüfus daha az olabilir. Düz ve verimli araziler ise yerleşme için daha uygundur.
* **İklim Koşulları:** Bazı bölgeler çok soğuk, bazıları ise çok sıcak ve kuraktır. İnsanlar genellikle yaşamaya daha elverişli, ılıman iklimleri tercih ederler.
* **Ekonomik Faaliyetler:** Sanayinin geliştiği, iş imkanlarının bol olduğu şehirler daha çok göç alır ve bu yüzden nüfusları artar. Madenciliğin yapıldığı yerler veya tarımın yoğun olduğu verimli ovalar da nüfusun yoğunlaşmasına neden olabilir.
* **Tarihi ve Kültürel Faktörler:** Bazı şehirler tarihi öneme sahiptir, turizm açısından gelişmiştir. Bu tür yerler de insanların ilgisini çekebilir.
Bu gibi sebeplerden dolayı ülkemizde nüfus yeryüzüne eşit olarak dağılmamıştır.
Şimdi metni okuyalım ve haritaya bakalım.
Sınırları belli bir alan içinde yaşayan insan sayısına nüfus denir. Örneğin; Atatürk Mahallesi’nin nüfusu, Üsküdar ilçesinin nüfusu, İstanbul ilinin nüfusu, Türkiye’nin nüfusu gibi. Bir toplumsal grubun ya da da kalabalık bir nüfus topluluğunun, yaşamak ve ekonomik etkinliklerini sürdürebilmek için belli bir yeri seçmelerine ise yerleşme adı verilir. İnsanlar yaşamlarını sürdürmek amacıyla genellikle iş imkânlarının bulunduğu alanlara yerleşir. Ülkemizde farklı büyüklükte (köy, kasaba, ilçe ve il) birçok yerleşim yeri bulunur.
Türkiye’nin illerinin nüfus miktarı haritası aşağıda verilmiştir. İnceleyiniz.
Harita üzerinde farklı büyüklükteki yuvarlaklar görüyorsunuz. Bu yuvarlaklar, illerin nüfus yoğunluğunu gösteriyor. Küçük yuvarlaklar az nüfuslu illeri, büyük yuvarlaklar ise çok nüfuslu illeri temsil ediyor. Renkler de yine nüfus yoğunluğunu belirtiyor. Haritanın altındaki lejant (açıklama kutucuğu) bize hangi büyüklükteki yuvarlağın hangi nüfus aralığını ifade ettiğini gösteriyor.
Şimdi “Düşünelim Tartışalım” bölümündeki sorulara geçebiliriz.
**Düşünelim Tartışalım**
Aşağıdaki soruları haritaya göre cevaplayınız. Cevaplarınızı arkadaşlarınızla paylaşınız.
* Nüfusu fazla olan iller hangileridir? Sizce bu durumun sebebi nelerdir?
Bu soruya cevap vermek için haritadaki en büyük yuvarlakları ve en koyu renkli alanları bulmamız gerekiyor. Haritaya dikkatlice baktığımızda, özellikle Batı ve Güney Marmara, Ege, Akdeniz ve İç Anadolu’nun bazı bölgelerinde büyük yuvarlaklar görüyoruz.
* **Nüfusu fazla olan iller (haritadan görüldüğü kadarıyla örnekler):** İstanbul, Ankara, İzmir, Bursa, Adana, Antalya, Konya gibi büyük şehirlerimizin olduğu iller.
* **Bu durumun sebepleri:** Bu illerin nüfusunun fazla olmasının birkaç nedeni var:
* **Sanayi ve Ticaret:** İstanbul, İzmir, Bursa gibi iller ülkemizin en önemli sanayi ve ticaret merkezlerindendir. Bu da insanlara iş imkanları sunar.
* **Ulaşım Kolaylığı:** Bu iller genellikle ulaşım ağlarının gelişmiş olduğu yerlerdir. Kara, demir ve hava yolları ile ulaşımın kolay olması, insanların bu bölgelere gelmesini kolaylaştırır.
* **Tarım ve Turizm:** Adana, Konya gibi illerde verimli tarım alanları bulunurken, Antalya, İzmir gibi iller turizm açısından çok gelişmiştir. Bu da farklı iş kolları ve dolayısıyla nüfus yoğunluğu yaratır.
* **Yükseköğretim ve Sağlık Hizmetleri:** Büyük şehirlerde üniversiteler ve gelişmiş sağlık kuruluşları bulunur. Bu da öğrencileri ve tedavi olmak isteyen insanları bu bölgelere çeker.
* Nüfusu az olan iller hangileridir? Sizce bu durumun sebebi nelerdir?
Şimdi de haritadaki en küçük yuvarlakları ve en açık renkli alanları bulalım. Genellikle Doğu Anadolu, Güneydoğu Anadolu’nun bazı bölgeleri ve Karadeniz’in iç kesimlerinde daha küçük yuvarlaklar ve açık renkler görüyoruz.
* **Nüfusu az olan iller (haritadan görüldüğü kadarıyla örnekler):** Tunceli, Bayburt, Ardahan, Kilis, Gümüşhane gibi iller.
* **Bu durumun sebepleri:** Bu illerin nüfusunun az olmasının da çeşitli sebepleri vardır:
* **Zorlu Coğrafi Koşullar:** Bu bölgelerin birçoğunda dağlık ve engebeli arazi yapısı hakimdir. Bu durum tarım yapmayı ve yerleşmeyi zorlaştırır.
* **İklim Koşulları:** Özellikle Doğu Anadolu’da kışlar çok sert ve uzun geçer. Bu da yaşamı zorlaştırabilir.
* **Ekonomik Gelişmişlik:** Sanayi ve ticaretin daha az gelişmiş olması, iş imkanlarının sınırlı olması göçlere neden olabilir.
* **Ulaşım Zorlukları:** Bazı bölgelerde ulaşım ağı yeterince gelişmemiş olabilir.
Umarım bu açıklamalar soruları daha iyi anlamanıza yardımcı olmuştur. Unutmayın, bir yerin nüfusunun az veya çok olmasının mutlaka bir sebebi vardır ve bu sebepler genellikle coğrafi, ekonomik veya sosyal faktörlere dayanır.