Merhaba sevgili öğrencilerim!
Ben Fen Bilimleri öğretmeniniz. Gönderdiğiniz bu güzel soruları sizin için tek tek, tane tane açıklayarak çözeceğim. Hazırsanız, haydi başlayalım!
***
1. Soru: I. Magellan, II. Birûnî, III. Kepler. Yukarıda verilenlerden hangileri Dünya’nın şeklinin küreye benzediğini söylemiştir?
Haydi bu soruyu birlikte düşünelim. Geçmişte yaşamış çok değerli bilim insanları ve kaşifler, Dünya’mızın şekli hakkında fikirler yürütmüşler.
Adım 1: Önce verilen isimlerin kimler olduğunu ve ne yaptıklarını hatırlayalım.
- I. Magellan: Kendisi bir kaşifti. Gemisiyle sürekli aynı yöne giderek Dünya’nın etrafında tam bir tur attı ve başladığı yere geri döndü. Bu yolculuk, Dünya’nın yuvarlak olduğunun en büyük kanıtlarından biri oldu.
- II. Birûnî: Çok eski zamanlarda yaşamış Müslüman bir bilgindi. Yaptığı matematiksel hesaplamalarla Dünya’nın yuvarlak olduğunu ve hatta çevresinin ne kadar olduğunu bulmaya çalıştı. Yani o da Dünya’nın küre şeklinde olduğunu söylemiştir.
- III. Kepler: Kepler de bir gök bilimcidir ama o daha çok gezegenlerin Güneş etrafındaki hareketleriyle ilgilenmiştir. Dünya’nın şeklinden çok, yörüngesi üzerine çalışmıştır.
Adım 2: Soru bizden Dünya’nın şeklinin küreye benzediğini söyleyenleri bulmamızı istiyor. Yukarıdaki bilgilere göre hem Magellan (yolculuğuyla kanıtlayarak) hem de Birûnî (hesaplamalarıyla söyleyerek) bu fikri savunmuştur.
Bu yüzden doğru cevabımız A) I ve II seçeneğidir.
***
2. Soru: Dünya’nın uzaydan çekilmiş fotoğraflarında mavi görünen katman aşağıdakilerden hangisidir?
Bu soruyu cevaplamak için Dünya’mızın o güzel uzay fotoğraflarını gözümüzün önüne getirelim. Gezegenimize “Mavi Bilye” de denir, peki neden?
Adım 1: Dünya’mızın katmanlarını düşünelim.
- Kara katmanı: Üzerinde yaşadığımız dağlar, ovalar, topraklar. Genellikle kahverengi, yeşil veya beyaz (karlarla kaplıysa) görünür.
- Hava katmanı (Atmosfer): Dünya’yı saran gaz tabakasıdır. Aslında renksizdir ama gökyüzünün mavi görünmesini sağlar. Ancak uzaydan bakıldığında gezegene asıl mavi rengi veren o değildir.
- Su katmanı: Okyanuslar, denizler, göller ve nehirlerdir. Dünya yüzeyinin çok büyük bir kısmı sularla kaplıdır.
Adım 2: Uzaydan bakıldığında Dünya’nın büyük bir bölümünü kaplayan okyanuslar ve denizler, gezegenimize o harika mavi rengi verir.
Yani doğru cevap, okyanusları ve denizleri oluşturan A) Su katmanı olacaktır.
***
3. Soru: Dünya’nın K, L ve M katmanları hakkında şu bilgiler veriliyor:
- K katmanı, Dünya’nın etrafını sarar.
- Taş, toprak, kaya gibi maddeler L katmanını oluşturur.
- Balıklar, M katmanında yaşar.
Buna göre aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
Bu soru bir bulmaca gibi! Verilen ipuçlarını kullanarak K, L ve M katmanlarının ne olduğunu bulalım önce.
Adım 1: İpuçlarını değerlendirelim ve katmanları tanıyalım.
- “K katmanı, Dünya’nın etrafını sarar.” diyor. Dünya’mızı bir battaniye gibi saran katman hangisiydi? Tabii ki Hava Katmanı (Atmosfer). Demek ki K = Hava Katmanı.
- “Taş, toprak, kaya gibi maddeler L katmanını oluşturur.” diyor. Üzerinde yürüdüğümüz, evlerimizi yaptığımız bu katman Kara Katmanı (Yer Kabuğu)‘dır. O zaman L = Kara Katmanı.
- “Balıklar, M katmanında yaşar.” diyor. Balıkların evi neresidir? Elbette sular! Yani Su Katmanı. O halde M = Su Katmanı.
Adım 2: Şimdi bulduğumuz bu bilgilere göre şıkları kontrol edelim.
- A) K katmanının diğer adı yer kabuğudur. (Hayır, K hava katmanıydı, yer kabuğu L idi. Bu yanlış.)
- B) L katmanı, üzerinde yaşadığımız katmandır. (Evet, L kara katmanıydı ve biz onun üzerinde yaşıyoruz. Bu doğru!)
- C) Dünya yüzeyinde L katmanı, M katmanına göre fazla yer kaplar. (Hayır, L kara katmanı, M su katmanıydı. Dünya’da sular karalardan çok daha fazla yer kaplar. Bu da yanlış.)
İpuçlarını doğru bir şekilde birleştirdiğimizde doğru ifadenin B) L katmanı, üzerinde yaşadığımız katmandır. olduğunu görüyoruz.
***
4. Soru: Ankara’dan kalkan bir uçak sürekli aynı yöne doğru gittiğinde tekrar Ankara’ya ulaşır. Bu durum aşağıdakilerden hangisini ispatlar?
Görseldeki gibi bir uçağın Dünya etrafında döndüğünü hayal edelim. Bu durum bize gezegenimizin şekli hakkında çok önemli bir şey söylüyor.
Adım 1: Durumu anlamaya çalışalım. Bir noktadan başlayıp hiç yön değiştirmeden, hep dümdüz gidince tekrar aynı noktaya gelmek… Bunu düz bir yolda yapabilir miyiz? Hayır, sonsuza kadar giderdik. Peki bir topun üzerinde yürüyen bir karınca bunu yapabilir mi? Evet! Topun üzerinde hep düz giderse, başladığı yere geri döner.
Adım 2: Bu örnekten yola çıkarak şıkları inceleyelim.
- A) Dünya’nın yüzeyinin sularla kaplı olduğunu: Uçağın yolculuğu bize yüzeyde ne olduğu hakkında değil, yüzeyin şekli hakkında bilgi verir. Bu yüzden bu şık doğru değil.
- B) Atmosferin Dünya’nın katmanlarından biri olduğunu: Uçak atmosferde uçar, bu doğru. Ama yolculuğun sonunda başlangıç noktasına dönmesi atmosferin varlığını değil, Dünya’nın şeklini kanıtlar.
- C) Dünya’nın şeklinin küreye benzediğini: İşte bu doğru! Tıpkı topun üzerindeki karınca gibi, uçağın da sürekli aynı yöne giderek başladığı yere dönebilmesi, ancak Dünya’nın küre gibi yuvarlak bir şekle sahip olmasıyla mümkündür.
Sonuç olarak, bu durum bize C) Dünya’nın şeklinin küreye benzediğini kanıtlar. Tıpkı Magellan’ın gemisiyle yaptığı gibi!
Umarım açıklamalarım anlaşılır olmuştur. Unutmayın, Fen Bilimleri çevremizdeki dünyayı anlama sanatıdır! Başarılar dilerim