Harika bir Fen Bilimleri etkinliği! Hadi gel, bu soruları bir öğretmen-öğrenci gibi birlikte, adım adım çözelim ve konuları daha iyi anlayalım.
B Bölümü Soruları ve Çözümleri
Önce bize anlatılan küçük hikayeyi hatırlayalım: Ayşe ders çalışırken elektrikler kesilmiş ve etrafı görememiş. Annesi de hemen cep telefonunun fenerini açarak odayı aydınlatmış. Böylece Ayşe ödevini bitirebilmiş. Şimdi bu hikayeye göre ifadelerin doğru mu yanlış mı olduğuna karar vereceğiz.
1. Cep telefonu yapay ışık kaynağıdır.
Çözüm: Bu ifade DOĞRU (D)‘dur.
Açıklaması: Sevgili öğrencim, ışık kaynaklarını ikiye ayırırız: doğal ve yapay. Doğal ışık kaynakları, insanlar tarafından yapılmamış, doğada kendiliğinden var olan kaynaklardır. Mesela Güneş, yıldızlar, şimşek gibi. Yapay ışık kaynakları ise insanlar tarafından üretilmiş kaynaklardır. Ampul, mum, gaz lambası ve tabii ki cep telefonunun feneri de birer yapay ışık kaynağıdır. Çünkü onu insanlar yapmıştır!
2. Güneş doğal ışık kaynağıdır.
Çözüm: Bu ifade DOĞRU (D)‘dur.
Açıklaması: Evet, az önce de konuştuğumuz gibi Güneş, dünyamız için en büyük ve en önemli doğal ışık kaynağıdır. Onu biz insanlar yapmadık, doğada kendiliğinden var. Bu yüzden o doğaldır.
3. Ayşe, kitabını cep telefonunun ışığında lambaya göre daha rahat okuyabilmektedir.
Çözüm: Bu ifade YANLIŞ (Y)‘tır.
Açıklaması: Hikayede elektriklerin kesildiği ve bu yüzden lambanın çalışmadığı anlatılıyor. Ayşe, mecburen telefon fenerini kullanmış. Genellikle bir masa lambası, kitap okumak için telefon fenerinden çok daha iyi ve sağlıklı bir ışık verir. Paragrafta böyle bir karşılaştırma yapılmamış ve daha rahat okuduğuna dair bir bilgi verilmemiş. Bu yüzden bu ifadeyi yanlış kabul ediyoruz.
4. Görme olayının gerçekleşebilmesi için ışık gereklidir.
Çözüm: Bu ifade DOĞRU (D)‘dur.
Açıklaması: Bu, en temel kurallarımızdan biridir! Hikayede elektrikler kesilince Ayşe’nin etrafını göremediğini hatırlıyorsun değil mi? Ne zaman ki annesi telefonun fenerini açtı, yani ortama bir ışık kaynağı getirdi, Ayşe ancak o zaman etrafını ve kitabını görebildi. Demek ki görmek için ışık şart!
C Bölümü Sorusu ve Çözümü
Şimdi de önümüzdeki şemayı takip ederek doğru çıkışı bulalım. Bu bir tür “doğru-yanlış” labirenti gibi. Her ifadenin doğru mu yanlış mı olduğuna karar verip ilgili oku takip edeceğiz.
Aşağıda verilen ifadeler doğru ise “D”, yanlış ise “Y” okları takip edildiğinde kaçıncı çıkışa ulaşılır? İlgili çıkışı işaretleyiniz.
Çözüm:
Hadi başlayalım!
Adım 1: İlk İfade
“İnsan kulağı her sesi duyabilir.”
Bunu bir düşünelim… Acaba bu doğru mu? Mesela köpeklerin duyabildiği ama bizim duyamadığımız özel düdükler var. Ya da yarasaların çıkardığı çok yüksek frekanslı sesleri biz duyamayız. Demek ki insan kulağının bir sınırı var ve her sesi duyamaz. O zaman bu ifade YANLIŞ (Y)‘tır. Şimdi Y okunu takip ediyoruz.
Adım 2: İkinci İfade (Y yolundan geldik)
“Ses kaynağından uzaklaştıkça duyulan ses şiddeti azalır.”
Bu çok mantıklı, değil mi? Mesela okul bahçesinde arkadaşın sana seslendiğinde, yanındayken onu çok net duyarsın. Ama o senden uzaklaştıkça sesi daha az gelmeye başlar. Ambulansın sireni de uzaklaşırken giderek azalır. Demek ki ses kaynağından uzaklaşınca sesin şiddeti azalıyor. Bu ifade DOĞRU (D)‘dur. Şimdi D okunu takip ediyoruz.
Adım 3: Üçüncü İfade (Y → D yolundan geldik)
“İşitme duyumuz sayesinde ses kaynağının yaklaşıp uzaklaştığını anlayabiliriz.”
Az önceki ambulans örneğini düşünelim. Sirenin sesi giderek artıyorsa “Aha, ambulans yaklaşıyor!” deriz. Sesi giderek azalıyorsa “Uzaklaşıyor.” diye anlarız. Yani sadece kulaklarımızı kullanarak sesin bize yaklaşıp uzaklaştığını fark edebiliriz. Bu ifade de kesinlikle DOĞRU (D)‘dur. Şimdi son olarak D okunu takip ediyoruz.
Sonuç:
Takip ettiğimiz yol şu şekilde oldu: Y → D → D. Bu yolun sonundaki çıkışa baktığımızda ise 5. çıkış‘a ulaştığımızı görüyoruz.
Doğru cevap 5. çıkış‘tır.
Umarım açıklamalarım senin için faydalı olmuştur. Fen Bilimleri ne kadar eğlenceli, değil mi? Başka sorun olursa yine beklerim!