Merhaba sevgili öğrencilerim,
Bugün sizinle birlikte çok güzel bir resmi inceleyip doğamızdaki canlılar için nelerin önemli olduğunu konuşacağız. Tıpkı birer dedektif gibi resimdeki ipuçlarını takip ederek soruları cevaplayalım. Hazır mısınız? Harika!
Soru: Yukarıdaki görseli inceleyerek toprakta ve suda bulunan havanın buralarda yaşayan canlılar için önemini tartışalım.
Çözüm:
Hadi hep birlikte resme dikkatlice bakalım. Ne kadar da canlı ve huzurlu bir yer, değil mi? Kuşlar uçuyor, kurbağalar zıplıyor, balıklar yüzüyor… Peki bu canlılar nasıl nefes alıyor? Gelin adım adım inceleyelim.
- Adım 1: Sudaki Canlılar İçin Hava
Resimde suyun içinde yüzen rengarenk balıkları görüyoruz. Balıklar, bizim gibi havayı ciğerlerine çekmezler. Onların solungaç adını verdiğimiz özel organları vardır. Tıpkı bizim havaya ihtiyacımız olduğu gibi, balıkların da yaşaması için suyun içinde çözünmüş halde bulunan havaya (oksijene) ihtiyaçları vardır. Solungaçları sayesinde sudaki bu havayı alarak nefes alırlar. Eğer sudaki hava biterse, balıklar ne yazık ki yaşayamazlar. - Adım 2: Topraktaki Canlılar İçin Hava
Şimdi de toprağın altına bakalım. Orada kıvrıla kıvrıla ilerleyen solucanları görüyor musunuz? Peki ya bitkilerin toprağın altındaki kökleri? Toprak, sadece kum ve taştan oluşmaz. İçinde minicik boşluklar vardır ve bu boşluklar hava ile doludur. Toprak solucanları ve diğer küçük canlılar, bu hava sayesinde nefes alırlar. Bitkilerin kökleri de yaşamak için topraktaki havaya ihtiyaç duyar.
Kısacası, hava sadece gökyüzünde değil, suyun içinde ve toprağın altında da vardır ve oradaki canlıların yaşaması için çok ama çok önemlidir.
Soru: Toprağın, suyun veya havanın kirletilmesi durumunda canlıların hayatı nasıl etkilenir?
Çözüm:
Şimdi biraz düşünelim. Bu güzelim göle birileri çöp atsa ya da fabrikadan kirli sular aksa ne olurdu?
- Adım 1: Su Kirlenirse Ne Olur?
Eğer su kirlenirse, içindeki hava azalır. Balıklar nefes alamaz ve hastalanıp ölebilirler. Ördekler ve kurbağalar da kirli suda yaşayamaz, kendilerine temiz bir yer aramak zorunda kalırlar ya da onlar da hastalanır. - Adım 2: Toprak Kirlenirse Ne Olur?
Toprağa zararlı kimyasallar veya çöpler atılırsa, topraktaki hava boşlukları tıkanır. Solucanlar ve diğer canlılar nefes alamaz. Bitkiler bu zehirli topraktan beslenemez ve kuruyup giderler. - Adım 3: Hava Kirlenirse Ne Olur?
Gökyüzü dumanla kaplanırsa, kuşlar rahatça uçamaz ve nefes almakta zorlanır. Ayrıca kirli hava, asit yağmurları dediğimiz zararlı yağmurlara sebep olabilir. Bu yağmurlar da hem göldeki suyu hem de toprağı kirleterek tüm canlılara zarar verir.
Yani, bir yerin kirlenmesi, bir zincir gibi oradaki bütün canlıları olumsuz etkiler.
Soru: Bu varlıkların yerinde olsaydık neler hissederdik?
Çözüm:
Bu çok önemli bir soru. Buna empati kurmak diyoruz, yani kendimizi başkasının yerine koymak.
- Adım 1: Bir Balık Olsaydık…
Kendini bir anlığına o göldeki küçük, turuncu balık olarak hayal et. Evin olan suyun içine birileri sürekli çöp atıyor, su bulanıklaşıyor ve nefes almakta zorlanıyorsun. Ne hissederdin? Sanırım çok korkmuş, üzgün ve çaresiz hissederdin. - Adım 2: Bir Kuş Olsaydık…
Peki ya o daldaki mavi kuş olsaydın? Yuvanın olduğu ağaçların kesildiğini, nefes aldığın havanın dumanla dolduğunu görsen ne hissederdin? Evin yok olduğu için çok endişelenir ve kendine güvenli, temiz bir yer arardın.
Unutmayın çocuklar, doğa tüm bu canlıların evidir. Bizim evimizi temiz tuttuğumuz gibi, onların evini de temiz tutmalıyız. Onların dili yok ama biz onların sesi olabiliriz. Çevremizi korumak, aslında tüm canlıların hayatını korumaktır.