Merhaba sevgili öğrencilerim! Sosyal Bilgiler dersimizin bu bölümünde Osmanlı Kültürü ve Medeniyeti’ne yakından bakacağız. Elimizdeki soruları hep birlikte adım adım inceleyelim ve doğru cevapları bulalım. Hazırsanız başlayalım!
9. Osmanlı Devleti hâkimiyeti altında yaşayan milletlerin din, dil, etnik yapısına karışmamıştır. Devlet içinde yaşayan herkesi kucaklayıp “millet sistemi” oluşturmak istemiştir. Fakat zamanla farklı milletler isyanlar başlatmış, Osmanlı Devleti’nden ayrılarak kendi devletlerini kurmuşlardır.
Osmanlı Devleti’nden ayrılışların en önemli nedeni hangisi olabilir?
a) Sanayi İnkılabı
b) Rönesans Hareketi
c) Fransız İhtilali
d) Reform Hareketi
Bu soruda bize Osmanlı Devleti’nin farklı milletleri kendi bünyesinde barındırmasına rağmen neden bazı milletlerin ayrılma isteği duyduğunu soruyor. Düşünelim bakalım, bu ayrılıklara en çok sebep olan dış etken ne olabilir?
* **Sanayi İnkılabı:** Bu olay daha çok üretim teknikleri ve ekonomik gelişmeyle ilgilidir. Milletlerin ayrılmasıyla doğrudan bir bağlantısı yok.
* **Rönesans Hareketi:** Bu, sanat ve bilim alanındaki yenilenme hareketidir. Milletlerin bağımsızlık isteğini tetikleyen bir durum değildir.
* Fransız İhtilali: İşte bu çok önemli! Fransız İhtilali’nin yaydığı milliyetçilik akımı, Osmanlı Devleti gibi çok uluslu devletlerde yaşayan milletleri “kendi devletini kurma” fikrine yöneltmiştir. Bu da ayrılıklara yol açmıştır.
* **Reform Hareketi:** Bu hareket daha çok dini alandaki yeniliklerle ilgilidir, doğrudan milletlerin ayrılmasına neden olmaz.
Bu yüzden, Osmanlı Devleti’nden ayrılışların en önemli nedenlerinden biri Fransız İhtilali‘dir.
Sonuç: c) Fransız İhtilali
10. Babam Osman Gazi’nin vefatıyla devletimin başına geçtim. Bursa’yı başkent yaptım. İznik’te medrese açtım. Orduda düzenleme yaptım. İlk divan teşkilatını kurdum.
Yukarıda Orhan Gazi’nin hükümdar olunca yaptıklarıyla ilgili açıklamalar yer almıştır. Buna göre aşağıda verilen alanların hangisiyle ilgili bir çalışma yapılmamıştır?
a) Askeri
b) Eğitim
c) Ekonomi
d) Siyasi
Şimdi de Orhan Gazi’nin yaptığı işlere bakalım ve hangi alana girmediğini bulalım.
* “Bursa’yı başkent yaptım.” Bu bir siyasi gelişmedir. Devletin yönetim merkezi belirlenmiş.
* “İznik’te medrese açtım.” Medreseler eğitim kurumlarıdır. Bu da eğitim alanına girer.
* “Orduda düzenleme yaptım.” Ordu, devletin askeri gücüdür. Bu da askeri alana girer.
* “İlk divan teşkilatını kurdum.” Divan, devlet işlerinin görüşüldüğü yerdir. Bu da siyasi bir gelişmedir.
Peki, metinde ekonomiye dair bir bilgi var mı? Hayır, yok. Orhan Gazi’nin yaptığı bu işler arasında doğrudan ekonomik bir düzenleme veya gelişme belirtilmemiş.
Sonuç: c) Ekonomi
11. Tanzimat ve Islahat Fermanlarıyla azınlıklara bazı haklar verilmiştir. Bu haklarla azınlıkların devlete bağlılıklarının güçlendirilmesi amaçlanmıştır.
Aşağıdakilerden hangisi Osmanlı Devleti’nin uygulamak istediği bir düşünce olamaz?
a) Devletin bütünlüğünü korumak, dağılmayı engellemek.
b) Avrupalı devletlerin iç işlerine karışmasını önlemek.
c) Devlet içinde toplumsal huzurun sağlanması.
d) Devlet içindeki azınlıklara üstünlük tanımak.
Bu soruda Tanzimat ve Islahat Fermanları’nın amacının ne olduğunu ve hangisinin bu amaçlara aykırı olduğunu bulmamız isteniyor. Gelin şıkları tek tek inceleyelim:
* a) Devletin bütünlüğünü korumak, dağılmayı engellemek: Fermanların temel amacı, farklı milletleri devlete bağlayarak Osmanlı Devleti’nin birliğini korumaktı. Bu, amaçlarından biridir.
* b) Avrupalı devletlerin iç işlerine karışmasını önlemek: Azınlıklara haklar tanıyarak, Avrupalı devletlerin “azınlık hakları” bahanesiyle Osmanlı’nın iç işlerine karışmasını engellemek de amaçlardan biriydi. Bu da amaçlarından biridir.
* c) Devlet içinde toplumsal huzurun sağlanması: Azınlıklara haklar verilmesi, toplumda barış ve huzurun artmasını sağlamayı hedefler. Bu da amaçlarından biridir.
* d) Devlet içindeki azınlıklara üstünlük tanımak: Fermanların amacı, tüm vatandaşlara eşit haklar tanıyarak devletin bütünlüğünü sağlamaktı. Azınlıklara diğer vatandaşlardan daha fazla, yani “üstünlük” tanımak, eşitlik ilkesine aykırıdır ve devletin bütünlüğünü bozabilir. Bu nedenle, bu Osmanlı Devleti’nin uygulamak istediği bir düşünce olamaz.
Sonuç: d) Devlet içindeki azınlıklara üstünlük tanımak
Umarım bu açıklamalar soruları daha iyi anlamanıza yardımcı olmuştur. Bir sonraki dersimizde görüşmek üzere, hoşça kalın!