Merhaba sevgili öğrencilerim! Sosyal Bilgiler dersimizin bu bölümünde, “İnsan ve Çevre” ünitesinden karşımıza çıkan soruları birlikte adım adım inceleyip çözeceğiz. Hazırsanız başlayalım!
—
6. Soru
Anayasamıza göre “Suç işlenmesini engellemek amacıyla yerleşme özgürlüğü kısıtlanabilir.” Aşağıda verilenlerden hangisi yerleşim alanlarının kapatılmasını gerektirmez?
* A) Savaş ve saldırı durumları
* B) Doğa kaynaklı afetler
* C) Salgın hastalık durumları
* D) Ticaret amaçlı pazar kurulması
Çözüm:
Bu soruda, anayasada belirtilen yerleşme özgürlüğünün hangi durumlarda kısıtlanabileceği soruluyor. Yani, hangi durumun insanları belirli bir yere yerleşmekten alıkoyabileceğini veya mevcut yerleşim yerlerinin kapatılmasına neden olabileceğini bulmamız gerekiyor.
* **A) Savaş ve saldırı durumları:** Savaş ve saldırı gibi olağanüstü durumlarda, can güvenliğini sağlamak amacıyla yerleşim yerleri boşaltılabilir veya giriş çıkışlar kısıtlanabilir. Bu, yerleşme özgürlüğünün kısıtlanabileceği bir durumdur.
* **B) Doğa kaynaklı afetler:** Deprem, sel, yangın gibi doğal afetler sonucunda yerleşim alanları riskli hale gelebilir. Bu gibi durumlarda da insanların güvenliği için yerleşim yerleri kapatılabilir veya tahliye edilebilir. Bu da yerleşme özgürlüğünün kısıtlanması anlamına gelir.
* **C) Salgın hastalık durumları:** Bir salgın hastalık yayıldığında, hastalığın kontrol altına alınması ve yayılmasının önlenmesi amacıyla karantina bölgeleri oluşturulabilir veya belirli yerleşim yerlerine giriş çıkışlar yasaklanabilir. Bu da yerleşme özgürlüğünün kısıtlanmasıdır.
* **D) Ticaret amaçlı pazar kurulması:** Pazar kurulması, insanların bir araya gelip alışveriş yapmasını sağlayan sosyal ve ekonomik bir faaliyettir. Bir pazarın kurulması, yerleşme özgürlüğünün kısıtlanmasını gerektirmez. Tam tersine, insanların bu alanlara serbestçe erişebilmesi gerekir.
Dolayısıyla, yerleşme özgürlüğünün kısıtlanmasını gerektirmeyen durum **ticaret amaçlı pazar kurulmasıdır**.
Sonuç: D) Ticaret amaçlı pazar kurulması
—
7. Soru
Yukarıdaki grafiğe göre verilen ifadelerden hangisi doğru değildir?
* A) 0-14 yaş grubundaki kişi sayısı 65+ yaş grubundan daha fazladır.
* B) 15-64 yaş grubu yaklaşık 60 milyon kişidir.
* C) 0-14 yaş grubunun yarısı erkeklerden oluşur.
* D) 15-64 yaş grubu toplamı diğer iki yaş grubu toplamından fazladır.
Çözüm:
Sevgili gençler, bu soruda bize verilen bir bar grafiği var. Bu grafik, farklı yaş gruplarındaki insan sayısını gösteriyor. Grafiğe dikkatlice bakarak hangi ifadenin doğru olmadığını bulacağız.
Grafikteki sayılara bakalım:
* 0-14 yaş grubu: 19 milyon
* 15-64 yaş grubu: 57.4 milyon
* 65+ yaş grubu: 8.4 milyon
Şimdi şıkları tek tek inceleyelim:
* **A) 0-14 yaş grubundaki kişi sayısı 65+ yaş grubundan daha fazladır.**
Grafiğe göre 0-14 yaş grubunda 19 milyon kişi var. 65+ yaş grubunda ise 8.4 milyon kişi var. 19 milyon, 8.4 milyondan daha fazladır. Bu ifade doğrudur.
* **B) 15-64 yaş grubu yaklaşık 60 milyon kişidir.**
Grafikte 15-64 yaş grubunun 57.4 milyon kişi olduğu belirtilmiş. 57.4 milyon, 60 milyona oldukça yakındır. Bu ifade de doğrudur.
* **C) 0-14 yaş grubunun yarısı erkeklerden oluşur.**
Grafikte bize sadece yaş gruplarına göre toplam nüfus verilmiş. Cinsiyet dağılımı hakkında herhangi bir bilgi yok. Bu nedenle, bu grubun yarısının erkeklerden oluştuğunu söyleyemeyiz. Bu bilgi grafikten çıkarılamaz. Bu ifade doğru olmayabilir.
* **D) 15-64 yaş grubu toplamı diğer iki yaş grubu toplamından fazladır.**
Şimdi diğer iki yaş grubunu toplayalım:
0-14 yaş grubu: 19 milyon
65+ yaş grubu: 8.4 milyon
Toplam: 19 + 8.4 = 27.4 milyon
15-64 yaş grubundaki kişi sayısı 57.4 milyondu. 57.4 milyon, 27.4 milyondan fazladır. Bu ifade doğrudur.
Grafikten çıkarılamayan veya yanlış olduğu kesin olan ifade C şıkkındaki “0-14 yaş grubunun yarısı erkeklerden oluşur.” ifadesidir. Çünkü cinsiyet bilgisi verilmemiştir.
Sonuç: C) 0-14 yaş grubunun yarısı erkeklerden oluşur.
—
8. Soru
Bazı yerleşim özgürlüğü kapsamı dışında kalır ve devlet tarafından buralara yerleşmeye izin verilmez.
Aşağıdakilerden hangisi yerleşim izni olan yerlerdendir?
* A) Askeri bölgeler
* B) Köyler
* C) Milli parklar
* D) Tarihi sit alanları
Çözüm:
Bu soruda, yerleşme özgürlüğünün kısıtlı olduğu veya olmadığı yerleri ayırt etmemiz isteniyor. Yani, devletin özel izinler veya yasaklarla yerleşmeyi sınırladığı yerler var. Bizden istenen ise bu yasakların olmadığı, yerleşmenin serbest olduğu bir yeri bulmak.
Şıkları tek tek inceleyelim:
* **A) Askeri bölgeler:** Askeri bölgeler, ülkemizin güvenliği için stratejik öneme sahip yerlerdir. Bu bölgelere izinsiz giriş ve yerleşme kesinlikle yasaktır. Buraya yerleşmek için özel izinler gerekir ve genellikle halkın yerleşmesi mümkün değildir. Bu, yerleşim özgürlüğünün kısıtlı olduğu bir yerdir.
* **B) Köyler:** Köyler, insanların geleneksel olarak yerleştiği ve yaşadığı alanlardır. Köylere yerleşmek için özel bir izne ihtiyaç duyulmaz. Köyler, yerleşim özgürlüğünün genel olarak geçerli olduğu yerlerdendir.
* **C) Milli parklar:** Milli parklar, doğal güzellikleri ve biyolojik çeşitliliği korumak amacıyla belirlenmiş özel alanlardır. Bu alanlarda yapılaşma ve yerleşme genellikle sıkı kurallara tabidir ve çoğu zaman izin verilmez. Amaç, doğal yaşamı korumaktır. Bu da yerleşim özgürlüğünün kısıtlı olduğu bir yerdir.
* **D) Tarihi sit alanları:** Tarihi sit alanları, geçmişten günümüze ulaşmış kültürel mirasımızı barındıran yerlerdir. Bu alanlarda yapılacak her türlü inşaat veya yerleşme, tarihi dokuya zarar verebileceği için devlet tarafından sıkı denetim altında tutulur ve genellikle izin verilmez. Buraya yerleşmek için özel izinler gerekebilir ve bu da yerleşim özgürlüğünün kısıtlı olduğu bir yerdir.
Bu durumda, yerleşim izninin genellikle olduğu ve insanların serbestçe yerleşebildiği yer **köylerdir**.
Sonuç: B) Köyler