Merhaba sevgili öğrencilerim! Sosyal Bilgiler dersimizin bu bölümünde, ülkemizin kuruluşunda çok önemli bir yere sahip olan Atatürk ve demokrasi konusunu ele alıyoruz. Şimdi, bu sayfada yer alan soruları birlikte adım adım inceleyelim ve çözelim. Hazırsanız başlayalım!
—
**HAZIRLIK SORUSU**
Atatürk’ün “Egemenlik kayıtsız şartsız milletindir.” sözü ne ifade etmektedir? Düşününüz, arkadaşlarınızla tartışınız.
**Çözüm:**
Bu harika soruya hep birlikte bakalım. Atatürk’ün bu çok önemli sözü, aslında Türkiye Cumhuriyeti’nin temelini oluşturan bir ilkeyi anlatıyor.
Adım 1: Cümleyi parçalara ayıralım: “Egemenlik”, “kayıtsız şartsız” ve “milletindir”.
Adım 2: “Egemenlik” ne demek? Egemenlik, bir devletin kendi toprakları ve insanları üzerinde söz sahibi olması, yani karar verme yetkisine sahip olması demektir. Kısacası, ülkeyi yönetme gücüdür.
Adım 3: “Kayıtsız şartsız” ne anlama geliyor? Bu ifade, herhangi bir sınırlama, koşul veya bağlılık olmadan demektir. Yani, bu egemenlik gücü hiçbir şekilde kısıtlanamaz, başkasına devredilemez.
Adım 4: “Milletindir” kısmı ise bu gücün kime ait olduğunu net bir şekilde belirtiyor: Türk milletine!
Adım 5: Şimdi tüm bu parçaları birleştirelim. Atatürk, “Egemenlik kayıtsız şartsız milletindir.” derken şunu vurgulamak istemiştir: Bir ülkeyi yönetme gücü, yani egemenlik, hiçbir kişi, grup veya kurumun tekelinde olmamalıdır. Bu güç, tamamen Türk milletine aittir ve millet kendi kendini yönetmelidir. Bu, demokrasinin en temel şartıdır. Millet, kendi seçtiği temsilciler aracılığıyla ülkenin yönetiminde söz sahibi olacaktır.
Sonuç: Bu söz, milletin egemenliğine dayalı bir yönetim şeklinin benimsendiğini, yani demokrasinin esas alındığını ifade eder. Tüm yönetim gücü millete aittir ve bu güç kimseden bağımsız değildir.
—
Mustafa Kemal Atatürk, hayatı boyunca demokratik yaşamın gerçekleşmesi için çalışmalarda yapmıştır. Milli Mücadele’nin devam ettiği günlerde bile millet egemenliğinin hâkim olduğu bir yönetim için çaba sarf etmiştir.
I. Dünya Savaşı bittiğinde Mondros Ateşkes Anlaşması’yla ülke topraklarımız işgal edilmiştir. Bağımsızlık süreci 19 Mayıs 1919’da Mustafa Kemal’in Samsun’a çıkmasıyla başlamıştır. Milli Mücadele’nin temellerinin atıldığı Samsun’dan sonra Havza, Amasya, Erzurum, Sivas’ta kongreler düzenlenmiştir. Vatanın kurtarılması için önemli kararlar bu kongrelerde alınmıştır. Erzurum Kongresi’nde Temsil Heyeti oluşturulmuştur. Sivas Kongresi’nde Temsil Heyeti’nin üye sayısı arttırılmış ve heyet ülkenin tamamını kapsayacak hâle getirilmiştir. Temsil Heyeti, Atatürk’ün demokrasi düşüncesinin ilk adımlarından olmuştur. Atatürk’ün demokrasiyi yerleştirmek, millet egemenliğini hâkim kılmak için mücadele etmiştir.
♦ Büyük Millet Meclisinin Açılışı
Mustafa Kemal Atatürk’ün önderliğinde millet egemenliğine dayalı bir yönetime geçme çalışmaları başlatılmıştır. 23 Nisan 1920 tarihinde Büyük Millet Meclisi (BMM) açılmıştır (Görsel 6.4). Mustafa Kemal, BMM’nin ilk başkanı seçilmiştir. Milli iradenin merkezi olan meclis, cumhuriyet yönetimine geçmek için atılan büyük bir adım olmuştur. Milli Mücadele’nin yönetim merkezi olan Büyük Millet Meclisi daha sonra Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) adını almıştır. Meclisin açılış tarihi olan 23 Nisan, Atatürk tarafından çocuklara bayram olarak armağan edilmiştir.
(Görsel 6.4: Büyük Millet Meclisinin açılışı 23 Nisan 1920)
—
Umarım bu açıklamalarımız soruları daha iyi anlamanıza yardımcı olmuştur. Anlamadığınız yer olursa çekinmeden sorabilirsiniz. Bir sonraki dersimizde görüşmek üzere!