Merhaba sevgili öğrencilerim! Sosyal Bilgiler dersimizin bu bölümünde Osmanlı Kültür ve Medeniyeti’ne birlikte göz atacağız. Özellikle II. Mahmut ve Sultan Abdülmecit dönemlerinde yapılan yenilikleri ve bunların amaçlarını konuşacağız. Hazırsanız, ilk sorumuzla başlayalım!
Soru 1: Aşağıdaki yeniliklerden hangisi II. Mahmut döneminde yapılan ıslahatlar arasında gösterilemez?
Bu soruda bizden II. Mahmut döneminde yapılan yenilikler arasında yer almayan bir seçeneği bulmamız isteniyor. Gelin öncelikle metinde II. Mahmut dönemi ile ilgili hangi yeniliklerin geçtiğine bir bakalım:
- Nizam-ı Cedid ordusu kaldırılıp yerine Sekbân-ı Cedid adıyla bir ordu kuruldu.
- Yeniçerilik kaldırıldı.
- Tımar sistemi kaldırıldı.
- Devlet memurlarına fes, pantolon, ceket resmî kıyafet olarak kabul edildi.
- Devlet dairelerine padişahın resimleri asıldı.
- İlköğretim erkek öğrenciler için zorunlu hale getirildi, Rüştiyeler (ortaokul) açıldı.
- Devlet memuru yetiştirmek için Mekteb-i Maârif-i Adliyye, doktor yetiştirmek için Cerrahhane ve Mekteb-i Tıbbiye açıldı.
- Askerî alanda Mekteb-i Harbiye (Harp Okulu) Müzika-yı Hümâyun (Bando Okulu) kuruldu.
- Takvim-i Vekâyi adında ilk resmî gazete çıkarıldı.
- Yerli mallarını korumak amacıyla önlemler alındı.
Şimdi bu listede yer almayan bir yenilik arayacağız. Ancak soruda seçenekler verilmemiş. Eğer seçenekler olsaydı, bu listede adı geçmeyen seçeneği kolayca bulabilirdik. Bu yüzden bu soruya şu an bir cevap veremiyoruz. Ancak genel olarak II. Mahmut döneminde yapılan yeniliklerin eğitim, ordu, yönetim ve kılık kıyafet alanlarında olduğunu bilmemiz önemli.
Sıra Sizde Sorusu: II. Mahmut’un yerli mallarını korumak amacıyla önlemler almasının amaçları neler olabilir? Söyleyiniz.
Sevgili öğrenciler, bu soru II. Mahmut’un yerli mallarını korumak için aldığı önlemlerin nedenlerini düşünmemizi istiyor. Gelin birlikte bu nedenleri hayal edelim:
Düşünsenize, bir ülkenin kendi ürettiği ürünler yerine sürekli başka ülkelerden ürün alması ne gibi sonuçlar doğurabilir?
- Ekonomik Bağımsızlık: Eğer sürekli dışarıdan mal alırsak, paramız yabancı ülkelere gider. Kendi paramızın ve ekonomimizin güçlü olması için kendi ürettiklerimizi kullanmalıyız. İşte bu yüzden yerli malları korumak, ekonomimizi güçlendirmek ve dışa bağımlılığı azaltmak içindir.
- Yerli Üreticileri Desteklemek: Kendi esnafımız, kendi çiftçimiz, kendi sanayicimiz ürettiği malları satamazsa ne olur? Elbette zor duruma düşerler. Yerli mallarını tercih etmek, bu insanlara destek olmak, onların işlerini sürdürmelerini sağlamaktır.
- Milli Bilinci Güçlendirmek: Kendi ülkemizde üretilen ürünleri kullanmak, bize bir aidiyet hissi verir. “Bizim yaptığımız ürünler” demek, milli duygularımızı da güçlendirir.
- Dış Ticaret Dengesini Korumak: Bir ülkenin sattığı mal ile aldığı mal arasındaki denge çok önemlidir. Sürekli fazla mal alırsak, bu denge bozulur. Yerli mallarını teşvik etmek, hem daha az dışarıdan alım yapmamızı sağlar hem de kendi ürettiklerimizi satarak dış ticaret dengemizi iyileştirmemize yardımcı olur.
Yani özetle, II. Mahmut’un yerli mallarını koruma konusundaki önlemleri; ekonomik bağımsızlığı sağlamak, yerli üreticileri desteklemek, milli bilinci artırmak ve dış ticaret dengesini korumak gibi önemli amaçlara hizmet ediyordu.
Şimdi de Sultan Abdülmecit dönemine geçiyoruz. Bu dönemde de önemli yenilikler yapılmış. Gelin onlara bakalım:
Sultan Abdülmecit Dönemi (1839-1861)
II. Mahmut’tan sonra tahta geçen Sultan Abdülmecit döneminde de Osmanlı Devleti’nde yenilik hareketleri devam etmiştir. Bu dönemde yapılan önemli yeniliklerden bazıları şunlardır:
- Maliye Nazırlığı kuruldu ve vergiler maliye memurlarınca toplanmaya başlandı. Bu, devletin gelirlerinin daha düzenli ve merkezi bir şekilde toplanmasını sağlamıştır. Önceden farklı kişiler veya kurumlar vergi toplarken, bu yenilikle işler daha profesyonel bir hale gelmiştir.
- İlk kez kağıt para (kâime) bastırıldı. Bu, o zamana kadar genellikle altın ve gümüş gibi değerli madenlerin kullanıldığı para sisteminde önemli bir adımdı. Kağıt paranın basılması, ticaretin kolaylaşmasına ve devletin para basma yetkisini elinde tutmasına olanak sağlamıştır. Ayrıca askerlik hizmeti tüm topluma yayılarak vatan görevi sayıldı. Bu, daha önceki dönemlerde sadece belirli grupların askerlik yapmasından farklı olarak, herkesin devlete hizmet etme sorumluluğunu üstlenmesi anlamına geliyordu.
- Maarif Nezareti (Eğitim Bakanlığı) kuruldu ve okullar bu kuruma bağlandı. Bu, eğitimin devlet tarafından daha organize bir şekilde yönetilmesini sağladı. Medreseler ise bu kapsam dışına çıkarılıp eğitimdeki ikilikler fazlalaştı. Bu son kısım biraz dikkat çekici. Yani eğitimde bir yandan devletin kontrolünde yeni okullar açılırken, eski eğitim kurumları olan medreselerin bu yeni sisteme tam olarak dahil olmaması, eğitimde bir çeşit ayrışmaya yol açmış olabilir.
Gördüğünüz gibi, Sultan Abdülmecit döneminde de devletin yapısını ve işleyişini iyileştirmeye yönelik pek çok adım atılmıştır.
Umarım bu açıklamalarımız anlaşılır olmuştur. Bir sonraki dersimizde görüşmek üzere!