Merhaba sevgili öğrencilerim! Sosyal Bilgiler dersimizin bu bölümünde, birlikte haber toplama ve iletişim hakları üzerine düşüneceğiz. Gelin şimdi görseldeki etkinliğe bir göz atalım ve soruları birlikte çözelim. Unutmayın, her sorunun cevabı aslında bizim için önemli bir ders içeriyor.
ETKİNLİK
Aşağıdaki kutularda verilen ifadelerin doğru ya da yanlış olduğunu belirleyerek çıkışa ulaşınız. Ulaştığınız çıkışı aşağıdaki alana yazınız.
İlk kutucukta şöyle bir ifade var:
Herkesin sözlü veya yazılı iletişim vasıtasıyla her türlü bilgi ve düşünceyi arama, edinme ve ulaştırma özgürlüğüne yaşama hakkı denir.
Bu ifadeye bakarak, bunun doğru mu yoksa yanlış mı olduğuna karar vermeliyiz. İletişim özgürlüğü, hepimizin bildiği gibi, bilgiye ulaşma ve düşüncelerimizi ifade etme hakkımızdır. Bu tanım da tam olarak bunu anlatıyor. O yüzden bu ifade DOĞRU‘dur.
Şimdi bu doğru çıkıştan ilerleyelim. Birinci ok “D” harfiyle işaretlenmiş. Bu “D” harfi “Doğru” anlamına geliyor. Ok bizi bir sonraki kutucuğa götürüyor.
Karşımıza çıkan ikinci kutucukta şunlar yazıyor:
Kitle iletişim araçlarının tümünü kapsayan genel ifadeye medya denir.
Sevgili gençler, kitle iletişim araçları dediğimizde aklımıza gazete, televizyon, radyo, internet gibi şeyler geliyor. Medya da işte tam olarak bu araçların hepsini kapsayan genel bir terimdir. Dolayısıyla bu ifade de DOĞRU‘dur.
Bu doğru çıkıştan da ilerlediğimizde, “D” harfiyle işaretlenmiş ok bizi bir sonraki adıma götürüyor. Bu ok da bizi 1. Çıkış‘a ulaştırıyor.
Şimdi gelelim diğer yola, yani ilk kutucuktaki ifadenin “Yanlış” olduğunu varsayarak ilerlediğimizde ne olacağına bakalım. İlk kutucuktaki ifadeyi “Yanlış” kabul ettiğimizde, “Y” harfiyle işaretlenmiş ok bizi bir sonraki kutucuğa götürüyor.
Bu kutucukta şu ifade yer alıyor:
İletişim sürecinde başkalarının hakları ihlal edilmemelidir.
Bu ifadeye baktığımızda, iletişim kurarken başkalarının kişilik haklarına, mahremiyetine saygı duymamız gerektiğini anlıyoruz. Başkalarının haklarını çiğnemek doğru bir davranış değildir. Dolayısıyla bu ifade de DOĞRU‘dur.
Bu doğru çıkıştan ilerlediğimizde, “D” harfiyle işaretlenmiş ok bizi bir sonraki adıma götürüyor. Bu ok da bizi 3. Çıkış‘a ulaştırıyor.
Şimdi ilk kutucuktaki ifadeyi “Doğru” kabul edip, oradan “Yanlış” okunu takip edersek ne olur ona bakalım. İlk kutucukta ifade doğruydu, ama “Y” harfiyle işaretlenmiş ok bizi bir sonraki kutucuğa götürüyor.
Bu kutucukta da yine şu ifade yer alıyor:
İletişim sürecinde başkalarının hakları ihlal edilmemelidir.
Yukarıda da konuştuğumuz gibi bu ifade DOĞRU‘dur. Bu doğru çıkıştan ilerlediğimizde, “D” harfiyle işaretlenmiş ok bizi bir sonraki adıma götürüyor. Bu ok da bizi 3. Çıkış‘a ulaştırıyor.
Peki, ilk kutucuktaki ifadeyi “Yanlış” kabul edip, oradan da “Yanlış” okunu takip edersek ne olur? İlk kutucukta ifadeyi yanlış kabul ettik ve “Y” ile işaretlenmiş ok bizi bir sonraki kutucuğa götürdü.
Buradaki ifade şuydu:
İletişim sürecinde başkalarının hakları ihlal edilmemelidir.
Bu ifade DOĞRU‘dur. Ancak biz bu yolu “Yanlış” kabul ederek geldik. Bu durumda, bu kutucuktan çıkan “Y” okunu takip etmemiz gerekiyor. Bu “Y” okunu takip ettiğimizde ise bizi 4. Çıkış‘a ulaşmış oluyoruz.
Şimdi de ilk kutucuktaki ifadenin doğru olduğunu kabul edip, oradan “D” okunu takip ettik. Sonra ikinci kutucuktaki ifadeyi “Yanlış” kabul edip, “Y” okunu takip edersek ne olur? İlk kutucukta ifadeyi doğru kabul ettik. “D” okunu takip ettik. İkinci kutucuktaki ifade “Kitle iletişim araçlarının tümünü kapsayan genel ifadeye medya denir.” idi. Bu ifade doğruydu. Ama biz ikinci kutucuktan “Y” okunu takip edersek, bu durumda bu yol bizi 2. Çıkış‘a götürüyor.
Şimdi tüm bu yolları bir özetleyelim:
- 1. Yol: İlk kutucuktaki ifade DOĞRU (D) kabul edilir. Sonra ikinci kutucuktaki ifade DOĞRU (D) kabul edilir. Bu yol bizi 1. Çıkış‘a götürür.
- 2. Yol: İlk kutucuktaki ifade DOĞRU (D) kabul edilir. Sonra ikinci kutucuktaki ifade YANLIŞ (Y) kabul edilir. Bu yol bizi 2. Çıkış‘a götürür.
- 3. Yol: İlk kutucuktaki ifade YANLIŞ (Y) kabul edilir. Sonra üçüncü kutucuktaki ifade DOĞRU (D) kabul edilir. Bu yol bizi 3. Çıkış‘a götürür.
- 4. Yol: İlk kutucuktaki ifade YANLIŞ (Y) kabul edilir. Sonra üçüncü kutucuktaki ifade YANLIŞ (Y) kabul edilir. Bu yol bizi 4. Çıkış‘a götürür.
Gördüğünüz gibi, ilk kutucuktaki ifadenin doğruluğuna göre iki farklı yola ayrılıyoruz. İletişim özgürlüğü hakkındaki bu tanım gerçekten de doğru olduğu için, ilk okumuz “D” yani “Doğru” olmalıdır. Bu durumda ilk kutucuktan çıkan “D” okunu takip ediyoruz. Bu bizi “Kitle iletişim araçlarının tümünü kapsayan genel ifadeye medya denir.” yazan kutucuğa götürüyor. Bu ifade de doğrudur. Bu nedenle buradan da “D” okunu takip etmeliyiz. Bu yol bizi de 1. Çıkış‘a götürüyor.
Ulaşılan çıkış: 1. Çıkış
BİLGİ KÖŞESİ
Tekzip: Yanlış, eksik veya yanıltıcı bir bilginin düzeltilmesi amacıyla yapılan yazılı ya da sözlü açıklamadır.
Unutmayalım ki, haberleri duyduğumuzda veya okuduğumuzda hemen inanmamalı, doğruluğunu araştırmalıyız. Eğer bir yanlışlık varsa, bunu düzeltmek için tezip hakkımızı kullanabiliriz.