Merhaba sevgili öğrencilerim! Sosyal Bilgiler dersimizin bu bölümünde, bilim ve teknolojinin yolculuğunu ve özgür düşüncenin bilimsel gelişime etkilerini konuşacağız. Elimizdeki görselde yer alan soruları birlikte adım adım inceleyip çözeceğiz. Hazırsanız başlayalım!
HAZIRLIK SORUSU
Merak ettiğiniz konularla ilgili soru sormamanız ve fikirlerinizi söylemeniz engellenseydi neler hissederdiniz? Duygularınızı arkadaşlarınızla paylaşınız.
Bu soruyu cevaplarken, öncelikle “merak” duygusunun insan için ne kadar önemli olduğunu düşünelim. Merak, bizi yeni şeyler öğrenmeye, araştırmaya iter. Eğer merak ettiğimiz konularda soru soramazsak, fikirlerimizi özgürce ifade edemezsek, kendimizi nasıl hissederdik? Muhtemelen hayal kırıklığına uğrar, sıkılır, kendimizi kısıtlanmış hissederdik. Belki de içimizdeki o keşfetme arzusu sönerdi. Fikirlerimizi paylaşamamak ise bizi yalnız ve anlaşılmamış hissettirebilirdi. Ama bu durumun tam tersini düşünelim; eğer fikirlerimizi özgürce sorup paylaşabiliyorsak, bu bize mutluluk, özgüven ve ait olma hissi verir. Bu, hem bizim kişisel gelişimimiz hem de arkadaşlarımızla olan iletişimimiz için çok önemlidir.
Şimdi metni inceleyelim:
İnsanlık tarihinde önemli dönüm noktaları temelde bir düşünceye dayanır. Bir düşünce, önemli gelişmelere öncülük edebilir. Günlük yaşamda kullandığımız birçok şey düşüncenin bir ürünüdür. Düşüncelerin bir eyleme ve bilgiye dönüşebilmesi için özgür düşünce ortamının geliştiği toplumlarda bilimsel gelişmeler ön plandadır. Bilimin gelişmesi toplumu olumlu yönde etkileyerek medeniyete katkıda bulunur.
İlk Çağ’da özgür düşünce ortamının bulunduğu medeniyetler, bilimsel gelişmelerin ortaya çıkmasına katkıda bulunmuştur. İlk Çağ medeniyetlerinden Sümerler şehir devletleri halinde yönetilmişlerdir. Şehir devletlerinde özgür düşünce ortamının varlığı bilimsel alanda gelişmelere katkıda bulunmuştur. Ziggurat adı verilen tapınaklarında uzay gözlemleri yapan Sümerler ay takvimini kullanmışlardır. Yazıyı icat eden Sümerler aynı zamanda insanlık tarihinin önemli buluşlarından biri olan tekerleği de bulmuşlardır.
İlk Çağ uygarlıklarından olan İyonlar da Sümerler gibi şehir devletleri halinde yaşamışlardır. Sümerlerden farklı olarak İyonlar demokrasisi ile yönetilmiştir. Demokrasi sayesinde özgür düşünce ortamının bulunduğu İyonlar da bilimsel gelişmelere katkıda bulunan insanları bu dönemde yaşamıştır. Thales (Tales), Hippokrates (Hipokrat), Hekataios (Heka-teus) ve Herodotos (Herodot) bu dönemde yaşayan önemli bilim insanlarıdır.
Görsel 4.29: Hippokrates (Temsili)
Hippokrates (Görsel 4.29)
Milattan önce antik İyonya’da yaşadım. Özgür düşüncenin hâkim olduğu bir ortamda birçok insan farklı bilim alanlarıyla uğraşmaktaydı. Benim en fazla ilgi duyduğum alan babamın da mesleği olan hekimlikti. Bu dönemde birçok yeri gezerek araştırmalar, gözlemler yaptım. Tıp alanına sağladığım katkılar sayesinde tarihte tıbbın babası olarak bilinirim.
Şimdi de bu bilgiler ışığında soruları cevaplayalım. Görselde doğrudan soru metni bulunmuyor ama verilen metin ve görsellerden yola çıkarak bazı çıkarımlar yapabiliriz. Eğer bu metinle ilgili sorular olsaydı, bu metni dikkatlice okuyarak ve görsellerle ilişkilendirerek cevaplamamız gerekirdi.
Örneğin, eğer şöyle bir soru olsaydı:
Soru 1: Metne göre, bilimsel gelişmelerin yaşanabilmesi için en önemli şartlardan biri nedir?
Çözüm:
Metnin ikinci paragrafında şöyle bir ifade geçiyor: “Düşüncelerin bir eyleme ve bilgiye dönüşebilmesi için özgür düşünce ortamının geliştiği toplumlarda bilimsel gelişmeler ön plandadır.” Bu cümleden de anlaşılacağı gibi, bilimsel gelişmelerin yaşanabilmesi için en önemli şartlardan biri özgür düşünce ortamıdır.
Eğer şöyle bir soru olsaydı:
Soru 2: Sümerlerin bilimsel alanda yaptıkları çalışmalardan hangisi metinde belirtilmiştir?
a) Demokrasiyi kurmaları
b) Uzay gözlemleri yapmaları ve yazı icat etmeleri
c) Felsefe alanında çalışmalar yapmaları
Çözüm:
Metnin üçüncü paragrafında Sümerlerle ilgili şu bilgiler veriliyor: “Ziggurat adı verilen tapınaklarında uzay gözlemleri yapan Sümerler ay takvimini kullanmışlardır. Yazıyı icat eden Sümerler aynı zamanda insanlık tarihinin önemli buluşlarından biri olan tekerleği de bulmuşlardır.” Bu bilgiye göre doğru cevap b) seçeneğidir.
Eğer şöyle bir soru olsaydı:
Soru 3: Hippokrates’in kendisini “tıbbın babası” olarak tanımlamasının nedeni nedir?
Çözüm:
Hippokrates’in kendi ağzından anlatıldığı kısımda şöyle diyor: “Bu dönemde birçok yeri gezerek araştırmalar, gözlemler yaptım. Tıp alanına sağladığım katkılar sayesinde tarihte tıbbın babası olarak bilinirim.” Bu ifadelerden, Hippokrates’in tıp alanına yaptığı katkılar ve bu alandaki araştırmaları ile “tıbbın babası” olarak anıldığını anlıyoruz.
Umarım bu açıklamalar sizler için faydalı olmuştur. Unutmayın, merak etmek ve soru sormak, öğrenmenin en güzel yoludur!