Merhaba sevgili öğrencilerim! Ben sizin Sosyal Bilgiler öğretmeninizim. Bugün elimizde harika bir soru var, gelin birlikte bu soruları adım adım çözelim ve konuyu iyice anlayalım. Hazır mısınız?
—
**HAZIRLIK SORUSU**
Avrupa’da meydana gelen gelişmeler karşısında Osmanlı Devleti ne gibi adımlar atmış olabilir? Fikirlerinizi arkadaşlarınızla tartışınız.
Arkadaşlar, bu soru aslında konuyu anlamamız için bir başlangıç noktası. Düşünün bakalım, Avrupa’da bir şeyler değişiyor, yeni gelişmeler oluyor. Peki, Osmanlı Devleti bu değişimleri izlerken ne yapmıştır? Hiçbir şey yapmamış mıdır, yoksa bir şeyler denemiş midir? Bu sorunun cevabı aslında metnin içinde saklı. Metni dikkatlice okuduğumuzda, Avrupa’daki yeniliklerin Osmanlı Devleti’ni etkilediğini ve bu etkiler sonucunda Osmanlı’nın da çeşitli alanlarda adımlar attığını göreceğiz. Bu adımlar genellikle Avrupa’daki gelişmeleri takip etmek, onlardan faydalanmak ve kendi devletini güçlendirmek üzerine olmuştur. Mesela, Avrupa’daki bilimsel, teknolojik ve kültürel gelişmelerin farkına varılması ve bu alanlarda geride kalmamak için çaba gösterilmesi gibi.
—
**BİLGİ KÖŞESİ**
Islahat: Çeşitli alanlarda yeniden yapılanmayı ve bozulan kurumları ihtiyaçlara göre yenilemektir.
Sevgili öğrenciler, bu kelimeyi çok iyi bilmeniz gerekiyor. Islahat dediğimiz şey, bir şeyleri daha iyi hale getirmek için yeniden düzenlemek, düzeltmek anlamına geliyor. Tıpkı odanızı toplarken, eşyalarınızı daha kullanışlı olacak şekilde yeniden yerleştirmeniz gibi düşünebilirsiniz. Osmanlı Devleti de zamanla bazı alanlarda geride kaldığını hissedince, bu alanları daha iyi hale getirmek için ıslahatlar yapmıştır.
Coğrafi Keşifler, Aydınlanma Çağı ve Sanayi İnkılabı gibi gelişmeler tüm dünyayı olduğu gibi Osmanlı Devleti’ni de etkilemiştir. Avrupa’nın teknolojik ve ekonomik alanda elde ettiği güç Osmanlıları da bu alanda çalışmalar yapmaya sevk etmiştir. Bu çalışma-lar Osmanlı devlet ve toplum yapısı ile kültüründe değişimler ortaya çıkarmıştır. Aske-riye, sanayi, teknoloji, ulaşım, haberleşme ve eğitim devlet yapısı en önemli değişim ve dönüşümlerin yaşandığı alanlardandır. Osmanlı Devleti XVII. yüzyılın sonlarında Avrupa devletleri karşısında yenilgiye uğramış ve bu dönem itibarıyla toprak kayıpları yaşamaya başlamıştır. Devlet yöneticileri yaşanan kayıpların telafi edilmesi için askerî alanda ıslahat-lar yapılması kararı almıştır. Islahatlar kapsamında Avrupalı subaylar Osmanlı Devleti’ne davet edilmiştir. Osmanlı Devleti, Avrupa’da bilim, teknoloji, sanat ve kültür alanlarındaki gelişmeleri yerinde gözlemlemek ve bu yenilikleri kendi ülkesine getirmek istemiştir. Bu dönemde Yirmisekiz Çelebi Mehmet Efendi’nin Paris’e elçi olarak atanması da bu amaçla yapılan önemli bir girişimdir. Osmanlı, Avrupa’daki teknolojik ilerlemelere göre pek çok alanda yenilikler uygulamıştır. Şimdi yapılan bu yeniliklerden bazılarını inceleyelim.
Burada da Osmanlı’nın neden ıslahat yapmak zorunda kaldığını ve bu ıslahatların hangi alanlarda yapıldığını görüyoruz. Avrupa’daki gelişmelerin Osmanlı’yı nasıl etkilediğini ve Osmanlı’nın bu duruma karşı nasıl tepki verdiğini anlatan bir bölüm burası.
Sultan III. Ahmet Dönemi (1703-1730)
Sultan III. Ahmet, Osmanlı Devleti’nin Batı ile daha yakın ilişkiler kurmasına öncülük ederek çeşitli alanlarda yenilikçi adımlar atmış bir padişahtır (Görsel 2.41). Özellikle kültürel ve bilimsel alanda Batı’dan etkilenerek modernleşme hareketlerine gi-rişen III. Ahmet döneminde sanat, mimari ve eğitim alanlarında kayda değer gelişmeler yaşanmıştır. Bu gelişmelerin yaşandığı dönem Lale Devri olarak bi-linmektedir.
Lale Devri (1718-1730)
Lale Devri; III. Ahmet zamanında, 1718-1730 yılları arasında yaşanmıştır. Pasarofça Antlaşması ile baş-layarak Patrona Halil İsyanı ile sona eren bu dönem, adını İstanbul’da yetiştirilen lalelerden almıştır.
Bu kısımda ise Sultan III. Ahmet dönemine ve bu dönemin en önemli olayı olan Lale Devri’ne odaklanıyoruz. Lale Devri’nin ne zaman başladığı, ne zaman bittiği ve neden bu ismi aldığı gibi bilgiler veriliyor. Buradaki görsele de dikkat edelim, bu görsel bize o dönemin atmosferi hakkında ipuçları verebilir.