Merhaba sevgili 5. sınıf öğrencileri! Ben sizin Sosyal Bilgiler öğretmeninizim. Bugün elimize geçen bu harika görseldeki soruları birlikte çözeceğiz. Hem eğleneceğiz hem de öğreneceğiz. Hazırsanız ilk soruyla başlayalım!
**5. Barış, ara tatilde ziyaret amacıyla dayısının yaşadığı şehre gitmiştir. Buraya çok kar yağdığını gören Barış, yolculuğu esnasında bazı yerlerde dağların yamaçlarından kayan kar kütlelerinin yolları kapa-dığına tanık olmuştur.**
**Buna göre, Barış’ın gittiği yerde aşağıdaki doğal afetlerden hangisi yaşanmaktadır?**
A) Sel
B) Çığ
C) Heyelan
D) Deprem
Sevgili çocuklar, Barış’ın dayısının yaşadığı yerde çok kar yağmış ve bu karlar yolları kapatmış. Düşünün bakalım, dağlardan yuvarlanarak inen kar kütleleri neye sebep olabilir? Sel, sularla olur. Heyelan, toprak kaymasıdır. Deprem ise yerin sarsılmasıdır. Ama karların kayıp yolları kapatması, bu kar kütlelerinin büyük bir topluluk halinde aşağı inmesi anlamına gelir. İşte buna çığ diyoruz.
- Adım 1: Soruyu dikkatlice okuyalım. Barış’ın gittiği yerde kar yağışı yoğun ve bu karlar yolları kapatmış.
- Adım 2: Verilen seçenekleri inceleyelim.
- Adım 3: Sel, heyelan ve deprem bu duruma uygun değil.
- Adım 4: Kardan kaynaklanan ve yolları kapatan doğal afet çığdır.
Bu yüzden doğru cevap B) Çığ olacaktır.
**B. Aşağıdaki ifadeler doğru ise ifadelerin başına “D”, yanlış ise “Y” yazınız. Yanlış olan cümle-lerin doğrularını altlarına yazınız.**
Şimdi de doğru mu yanlış mı olduğuna karar vereceğimiz cümlelere geldik. Dikkatli okuyup düşünelim bakalım!
1. ( ) Ülkemizde denizlerden uzak iç kesimlerde Akdeniz iklimi görülür.
Sevgili arkadaşlar, Akdeniz iklimini bilirsiniz. Genellikle yazları sıcak ve kurak, kışları ise ılık ve yağışlı geçer. Bu iklim Akdeniz kıyılarında daha çok görülür. Denizden uzak iç kesimlerde ise karasal iklim dediğimiz, yazları sıcak ve kurak, kışları ise çok soğuk ve kar yağışlı olan bir iklim tipi hakimdir. Bu yüzden bu ifade yanlış.
- Yanlış Cümle: Ülkemizde denizlerden uzak iç kesimlerde karasal iklim görülür.
2. ( ) Doğal afetler, insanların yaşamlarını olumsuz yönde etkiler.
Evet çocuklar, bu ifade kesinlikle doğru. Sel, deprem, heyelan gibi doğal afetler evlerimize, okullarımıza zarar verebilir, hatta can kaybına bile yol açabilir. Bu yüzden yaşamlarımızı olumsuz etkilerler.
3. ( ) Ülkemizde nüfusun en fazla olduğu il Ankara’dır.
Ülkemizin en kalabalık şehri neresi diye düşündüğümüzde aklımıza ilk gelen şehir genellikle İstanbul olur. Ankara da önemli bir şehrimiz ama nüfus olarak İstanbul’dan daha azdır. Bu yüzden bu ifade yanlış.
- Yanlış Cümle: Ülkemizde nüfusun en fazla olduğu il İstanbul’dur.
4. ( ) Ülke, şehir ve ilçe sınırlarını fiziki haritalara bakarak öğrenebiliriz.
Fiziki haritalar, yer şekillerini gösterir. Dağları, ovaları, platoları gösterir ama bir ülkenin, şehrin veya ilçenin sınırlarını göstermez. Sınırları öğrenmek için siyasi haritalara bakmamız gerekir. Bu nedenle bu ifade yanlış.
- Yanlış Cümle: Ülke, şehir ve ilçe sınırlarını siyasi haritalara bakarak öğrenebiliriz.
5. ( ) Doğal afetler engellenemez olsa da alınacak önlemler doğal afetlerin etkilerini azaltabilir.
Sevgili arkadaşlar, deprem gibi bazı doğal afetleri önleyemeyiz ama evlerimizi sağlam yaparak, deprem tatbikatları yaparak bu afetlerin yıkıcı etkisini azaltabiliriz. Bu yüzden bu ifade doğru.
6. ( ) İklim, bitki örtüsü ve su kaynakları nüfusun dağılışını etkileyen beşerî özellikler arasında yer alır.
Burada bir hata var çocuklar. İklim, bitki örtüsü ve su kaynakları doğal özelliklerdir, beşerî (insan eliyle oluşmuş) özellikler değillerdir. İnsanlar bu doğal koşullara göre yerleşirler. Bu yüzden bu ifade yanlış.
- Yanlış Cümle: İklim, bitki örtüsü ve su kaynakları nüfusun dağılışını etkileyen doğal özellikler arasında yer alır.
C. Aşağıdaki cümlelerde boş bırakılan yerlere, verilen kavramlardan uygun olanı yazınız.
Şimdi de cümleleri okuyup, kutucuktaki kelimelerden hangisinin boşluğa en uygun olduğunu bulacağız. Kelimelerimiz: iklim, ova, ahşap, karasal iklim, deprem, vadi.
1. Belirli bir bölgede sıcaklık değerleri, rüzgâr, yağış gibi hava olaylarının uzun yıllardaki ortalama-sına ………. denir.
Hava olaylarının uzun yıllar boyunca gösterdiği duruma biz iklim diyoruz. Bu yüzden cevap iklim.
2. Akarsular tarafından yarılmamış, çevresine göre düz olan yeryüzü şekillerine ………. denir.
Akarsuların aşındırmasıyla oluşmuş, düz ve geniş alanlara ova diyoruz. Cevap ova.
3. Karadeniz ikliminin etkili olduğu kırsal yerleşimde konut yapımında daha çok ………. kullanılır.
Karadeniz Bölgesi’nin iklimi bol yağışlıdır. Bu bölgede evler genellikle ahşap malzemeden yapılır. Cevap ahşap.
4. Akarsuların yataklarını aşındırması ile oluşan yeryüzü şekillerine ………. denir.
Akarsuların, yatağını derinlemesine kazarak oluşturduğu derin ve uzun çukurlara vadi diyoruz. Cevap vadi.
5. Buğday ……….. uyum sağlamış bir tarım ürünüdür.
Buğday, genellikle sıcak ve kurak yazları olan, bol yağış almayan yerlerde yetişir. Bu da bize karasal iklimi hatırlatıyor. Cevap karasal iklim.
Ç. Aşağıdaki soruların cevaplarını defterinize yazınız.
Bu soruları da defterinize yazıp cevaplayacaksınız. Ben size ipuçları vereyim:
1. Fiziki haritalarda yükselti basamaklarının gösteriminde hangi renkler kullanılır?
Fiziki haritalarda yükseltiyi gösterirken genellikle farklı renkler kullanılır. Alçak yerler yeşil tonlarıyla, yükseldikçe sarı, turuncu ve kahverengi tonlarıyla gösterilir. Yani yeşil, sarı, turuncu ve kahverengi renkleri kullanılır.
2. İklim, yaşamını hangi alanlarda etkiler?
İklim, yaşamımızı pek çok alanda etkiler. Örneğin:
- Tarım: Hangi ürünlerin yetişeceğini belirler.
- Giyim: Ne tür kıyafetler giyeceğimizi etkiler.
- Konutlar: Evlerimizin nasıl yapılacağını belirler.
- Ulaşım: Hava koşulları ulaşımı etkileyebilir.
- Turizm: Hangi mevsimde nereye gidileceğini etkiler.
3. İnsanların doğal ortamı değiştirmeleri ile ilgili beş örnek veriniz.
İnsanlar, yaşamlarını kolaylaştırmak için doğal ortamı değiştirirler. İşte beş örnek:
- Barajlar yapmak: Suyun depolanması ve elektrik üretimi için.
- Tüneller açmak: Dağların içinden geçerek ulaşımı kolaylaştırmak için.
- Ormanları kesmek: Yerleşim yeri veya tarım alanı açmak için.
- Kanallar açmak: Suyun yönünü değiştirmek veya ulaşım sağlamak için.
- Binalar inşa etmek: Yerleşim ve iş alanları oluşturmak için.
Umarım bu açıklamalarım işinize yaramıştır sevgili öğrencilerim. Hepinize başarılar dilerim!