Merhaba sevgili öğrencilerim, 5. Sınıf Sosyal Bilgiler dersinde birlikteyiz. Bugün, elimizdeki görseldeki soruları inceleyip, birlikte çözeceğiz. Hazırsanız başlayalım!
Bitki Örtüsü: Orman varlığı bakımından zengin olan yerlerde nüfus azdır. Gür bitki örtüsü ulaşımı, tamirimi ve konut yapımını olumsuz yönde etkiler. Trabzon, Rize (Görsel 3.28) ve Giresun’un kırsal alanlarında nüfusun az olmasında bitki örtüsü de etkilidir. Orman varlığı bakımından zengin yerlerde yerleşime uygun arazinin azlığı nedeniyle dağınık yerleşme görülür.
Beşerî Unsurlar
Tarım: İklimin uygun olduğu su kaynaklarına yakın ovalar tarım için elverişlidir. Çukurova, Konya Ovası (Görsel 3.29), Bafra ve Çarşamba Ovaları bu yerlere örnek olarak gösterilebilir. Tarımsal faaliyetlere bağlı olarak üretilen ürünlerin sanayide hammadde olarak kullanılması bu bölgelerde tarıma bağlı sanayiyi de geliştirmiştir.
Ulaşım: Ulaşım birçok beşerî faktör üzerinde etkili olan bir unsurdur. Ulaşım imkânlarının geliştiği yerlerde sanayi ve ticaret de gelişmiştir. Bu durum iş imkânlarını artırdığı için ulaşımın geliştiği yerlerde nüfus da fazla olur. İstanbul (Görsel 3.30), Bursa, İzmir, Mersin ve Adana’da nüfusun fazla olmasında ulaşım imkânlarının gelişmiş olması da etkilidir. Ulaşım imkânlarının gelişmediği Ağrı, Şırnak, Kastamonu ve Artvin’de ise nüfus azdır.
Sanayi ve Madencilik: Sanayi tesisleri ham madde kaynaklarına yakın ve ulaşım imkânlarının geliştiği yerlere kurulmuştur. Sanayi tesislerinin fazla olduğu ve madenciliğin geliştiği yerlerde iş imkânları fazladır. Bu duruma bağlı olarak dışarıdan alınan göçler nüfusu artırmıştır. Ülkemizde Zonguldak’ta (Görsel 3.31) madenciliğe; İstanbul, Ankara, İzmir, Bursa ve Kayseri gibi şehirlerimizde sanayiye bağlı olarak nüfus fazladır.
75
Şimdi sıra geldi görsellerin altındaki bilgileri incelemeye ve soruları çözmeye!
**Soru 1:**
Görsel 3.28’deki yerleşmenin dağınık olmasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
Çözüm:
Sevgili öğrenciler, görsel 3.28’deki yerleşmeye baktığımızda, çevresinin ormanlarla kaplı olduğunu görüyoruz. Metinde de “Bitki Örtüsü” başlığı altında şöyle bir bilgi verilmiş: “Orman varlığı bakımından zengin yerlerde yerleşime uygun arazinin azlığı nedeniyle dağınık yerleşme görülür.” Bu cümle, sorumuzun cevabını açıkça veriyor. Ormanlar, yerleşecek düz alanları azalttığı için insanlar evlerini daha dağınık bir şekilde kurmuşlar.
Sonuç:
Orman varlığı bakımından zengin olması ve bu nedenle yerleşime uygun arazinin az olması.
**Soru 2:**
Aşağıdakilerden hangisi, nüfusun fazla olmasında ulaşım imkânlarının gelişmiş olmasının etkili olduğu şehirlerden biridir?
a) Ağrı
b) Rize
c) İstanbul
d) Şırnak
Çözüm:
Bu soruyu cevaplamak için “Ulaşım” başlığı altındaki bilgilere bakmamız gerekiyor. Metinde şöyle deniyor: “Ulaşım imkânlarının geliştiği yerlerde nüfus da fazla olur. İstanbul (Görsel 3.30), Bursa, İzmir, Mersin ve Adana’da nüfusun fazla olmasında ulaşım imkânlarının gelişmiş olması da etkilidir.” Bu cümleye göre, nüfusun fazla olmasında ulaşımın etkili olduğu şehirlerden biri İstanbul‘dur. Şıklara baktığımızda, c) İstanbul seçeneğinin doğru olduğunu görüyoruz. Diğer şıklar olan Ağrı, Rize ve Şırnak için ise metinde “Ulaşım imkânlarının gelişmediği Ağrı, Şırnak, Kastamonu ve Artvin’de ise nüfus azdır.” deniliyor.
Sonuç:
c) İstanbul
**Soru 3:**
Tarım ürünlerinin sanayide hammadde olarak kullanılması hangi bölgede tarıma bağlı sanayiyi geliştirmiştir?
a) Konya Ovası
b) Çukurova
c) Bafra
d) Hepsi
Çözüm:
Bu sorunun cevabını da “Tarım” başlığı altındaki açıklamada bulabiliriz. Metin şöyle diyor: “Çukurova, Konya Ovası (Görsel 3.29), Bafra ve Çarşamba Ovaları bu yerlere örnek olarak gösterilebilir. Tarımsal faaliyetlere bağlı olarak üretilen ürünlerin sanayide hammadde olarak kullanılması bu bölgelerde tarıma bağlı sanayiyi de geliştirmiştir.” Gördüğünüz gibi, metinde sayılan Çukurova, Konya Ovası ve Bafra‘nın hepsi, tarıma bağlı sanayinin gelişmesinde rol oynamıştır. Bu yüzden doğru cevap d) Hepsi‘dir.
Sonuç:
d) Hepsi
**Soru 4:**
Sanayi tesislerinin kurulmasında etkili olan iki temel faktör nedir?
Çözüm:
Sevgili öğrenciler, “Sanayi ve Madencilik” başlığı altındaki açıklamaya dikkatli bakalım. Orada şöyle bir bilgi yer alıyor: “Sanayi tesisleri ham madde kaynaklarına yakın ve ulaşım imkânlarının geliştiği yerlere kurulmuştur.” İşte bu cümle, sanayi tesislerinin kurulmasında etkili olan iki temel faktörü bize söylüyor: ham madde kaynaklarına yakınlık ve ulaşım imkânlarının gelişmiş olması.
Sonuç:
Ham madde kaynaklarına yakınlık ve ulaşım imkânlarının gelişmiş olması.
**Soru 5:**
Ülkemizde sanayiye bağlı olarak nüfusun fazla olduğu şehirlerden üç tanesini yazınız.
Çözüm:
Bu sorunun cevabını da yine “Sanayi ve Madencilik” başlığı altındaki açıklamada bulabiliriz. Metinde şu bilgi yer alıyor: “İstanbul, Ankara, İzmir, Bursa ve Kayseri gibi şehirlerimizde sanayiye bağlı olarak nüfus fazladır.” Buradan istediğimiz üç şehri seçebiliriz. Örneğin, İstanbul, Ankara ve İzmir diyebiliriz. Elbette sizler bu listeden başka üç şehir de seçebilirsiniz.
Sonuç:
İstanbul, Ankara, İzmir (veya metinde belirtilen diğer şehirlerden herhangi üçü).
Umarım bu çözümlerimiz sizin için anlaşılır olmuştur. Hepinizi sevgiyle kucaklıyorum!