Merhaba sevgili öğrencim,
Harika bir etkinlik sayfası! Fen Bilimleri dersinde maddelerin özelliklerini öğrenmek çok eğlencelidir. Şimdi bu sayfadaki soruları birlikte, adım adım inceleyelim ve cevaplayalım. Tıpkı bir dedektif gibi ipuçlarını takip edeceğiz!
Önce sayfadaki ana soruyu bir düşünelim:
Fotoğraftaki yay, gerdirilip bırakıldığında eski şekline döner. Bu, yayın hangi özelliğinden kaynaklanır?
Bu sorunun cevabı, yayın esnek bir madde olmasından kaynaklanır. Esnek maddeler, onlara bir kuvvet uyguladığımızda (çekme, sıkıştırma, bükme gibi) şekil değiştirirler ama kuvvet ortadan kalkınca hemen eski hâllerine geri dönerler. Tıpkı bu yay gibi! Şimdi etkinlikteki gözlem sorularına geçelim.
1. Soru: Lastiği çekip bıraktığımızda lastiğe ne oldu? Neden?
Çözüm:
- Adım 1: Etkinlikte bizden lastiği iki ucundan tutup çekmemiz isteniyor. Lastiği çektiğimizde uzadığını, yani şeklinin değiştiğini gözlemleriz. Sonra lastiği serbest bıraktığımızda ise “pat” diye eski, kısa hâline geri döndüğünü görürüz.
- Adım 2: Peki, bu neden oldu? Çünkü lastik, esnek bir maddedir. Esnek maddelerin en önemli özelliği, onlara uygulanan kuvvet kalktığında eski şekillerine geri dönebilmeleridir. Lastik de bu yüzden uzadıktan sonra eski hâline geri dönmüştür.
Sonuç: Lastik, esnek olduğu için çekilip bırakıldığında eski şekline geri dönmüştür.
2. Soru: Ağaç dalını büktüğümüzde dala ne oldu? Neden?
Çözüm:
- Adım 1: Etkinliğimizin ikinci kısmında ince ve kuru bir ağaç dalını bükmemiz isteniyor. Kuru bir dalı iki ucundan tutup bükmeye çalıştığımızda, bir noktadan sonra “çıt” diye bir ses duyarız ve dal ikiye ayrılır. Yani kırılır. Eski şekline geri dönmez, aksine kalıcı olarak şekli değişir ve parçalanır.
- Adım 2: Bunun sebebi ne olabilir? Çünkü kuru ağaç dalı, kırılgan bir maddedir. Kırılgan maddeler, üzerlerine bir kuvvet uygulandığında esnemezler, şekil değiştirip eski hâllerine dönemezler; bunun yerine doğrudan kırılırlar. Cam, porselen tabak ya da bir tebeşir de kırılgan maddelere güzel birer örnektir.
Sonuç: Kuru ağaç dalı, kırılgan bir madde olduğu için büküldüğünde kırılmıştır.
Unutma, bu deney bize iki önemli kavramı öğretti:
Esneklik: Kuvvet uygulandığında şekli değişen ama kuvvet kalkınca eski hâline dönen maddelerin özelliği. (Lastik, yay, sünger gibi)
Kırılganlık: Kuvvet uygulandığında esnemeyip kolayca kırılan maddelerin özelliği. (Cam, kuru dal, porselen gibi)
Umarım bu açıklamalar konuyu daha iyi anlamana yardımcı olmuştur. Aklına takılan başka bir şey olursa çekinme, yine sorabilirsin!
