Merhaba sevgili öğrencim,
Harika bir konuyla ilgili çok güzel sorular göndermişsin. “Canlılar Dünyasına Yolculuk” ünitemizin bu alıştırmalarını gel birlikte, adım adım ve anlayarak çözelim. Ben sana bir öğretmen olarak her adımı tek tek açıklayacağım.
1) Aşağıdaki fotoğraflarda yer alan varlıkları inceleyelim. Bu varlıkların canlı mı, cansız mı olduklarını fotoğrafların altlarındaki noktalı yerlere yazalım.
Bu soruda bizden resimlerdeki varlıkların canlı mı yoksa cansız mı olduğunu bulmamız isteniyor. Bir varlığın canlı olup olmadığını anlamak için şunları düşünmeliyiz: Büyüyor mu? Besleniyor mu? Hareket ediyor mu? Nefes alıyor mu? Çoğalabiliyor mu? Eğer bu soruların çoğuna “evet” diyebiliyorsak, o varlık canlıdır. Haydi resimlere bakalım!
- 1 numaralı resim (Ağaç): Ağaç bir bitkidir. Tohumdan büyüyerek kocaman olur, topraktan su ve mineralleri alarak, yapraklarıyla güneşten enerji alarak beslenir, nefes alır ve tohumlarıyla çoğalır. Bu yüzden ağaç canlıdır.
- 2 numaralı resim (Toprak): Toprak kendi kendine büyümez, beslenmez, hareket etmez. Canlılar için bir yaşam alanıdır ama kendisi canlı değildir. Bu yüzden toprak cansızdır.
- 3 numaralı resim (Koltuk): Koltuk, insanlar tarafından yapılmış bir eşyadır. Canlılık özelliklerinden hiçbirini göstermez. Bu yüzden koltuk cansızdır.
- 4 numaralı resim (Kaplan): Kaplan bir hayvandır. Koşar, avlanır ve beslenir, yavruları olur, nefes alır ve büyür. Tüm canlılık özelliklerini gösterir. Bu yüzden kaplan canlıdır.
- 5 numaralı resim (Su): Su, tüm canlıların yaşaması için gereklidir ama suyun kendisi canlı değildir. Büyümez, beslenmez, çoğalmaz. Bu yüzden su cansızdır.
- 6 numaralı resim (Kurbağa): Kurbağa da bir hayvandır. Zıplayarak hareket eder, böcekleri yiyerek beslenir, nefes alır ve yavruları olur. Bu yüzden kurbağa canlıdır.
2) Aşağıdaki tabloyu, verilen varlıkların özelliklerini düşünerek örnekteki gibi dolduralım.
Bu soruda da listedeki varlıkların canlılık özelliklerini gösterip göstermediğini bulacağız. Eğer bir özelliği gösteriyorsa, ilgili kutuya “✓” işareti koyacağız. Örnek olarak kaplumbağanın tüm kutuları işaretlenmiş, çünkü o bir canlı. Şimdi diğerlerine bakalım.
Adım 1: Anahtar’ı inceleyelim.
Anahtar, metalden yapılmış cansız bir nesnedir. Kendi başına hareket edemez, büyümez, beslenmez, solunum yapmaz, çoğalamaz ve etrafındaki olaylara tepki vermez. Bu yüzden anahtar için hiçbir kutuyu işaretlememeliyiz.
Adım 2: Menekşe’yi inceleyelim.
Menekşe bir bitkidir ve bitkiler de canlıdır!
- Hareket etme: Evet, yapraklarını güneşe doğru çevirir. Bu bir harekettir. (✓)
- Büyüme: Evet, küçük bir fidanken büyüyüp çiçek açar. (✓)
- Beslenme: Evet, kökleriyle topraktan, yapraklarıyla güneşten besin yapar. (✓)
- Solunum: Evet, yapraklarıyla solunum yapar. (✓)
- Üreme: Evet, tohumlarıyla veya yapraklarından çoğalır. (✓)
- Etkiye tepki verme: Evet, ışığa veya suya yönelerek tepki verir. (✓)
Menekşe için tüm kutuları işaretlemeliyiz.
Adım 3: Zürafa’yı inceleyelim.
Zürafa bir hayvandır. Tıpkı kaplumbağa gibi o da bir canlıdır ve tüm canlılık özelliklerini gösterir. Koşar, büyür, otlarla beslenir, nefes alır, yavrular ve tehlikeye karşı tepki verir. Bu yüzden zürafa için de tüm kutuları işaretlemeliyiz.
Adım 4: Gözlük’ü inceleyelim.
Gözlük, insanlar tarafından yapılmış cansız bir nesnedir. Tıpkı anahtar gibi, canlılık özelliklerinden hiçbirini göstermez. Bu yüzden gözlük için hiçbir kutuyu işaretlememeliyiz.
Adım 5: Kavak ağacı’nı inceleyelim.
Kavak ağacı da tıpkı menekşe gibi bir bitkidir ve canlıdır. Kökleri suya, dalları ve yaprakları güneşe doğru hareket eder, tohumdan kocaman bir ağaç olana kadar büyür, beslenir, solunum yapar, tohumlarıyla çoğalır ve çevresindeki değişimlere tepki verir. Bu yüzden kavak ağacı için de tüm kutuları işaretlemeliyiz.
Sonuç olarak tablomuz şu şekilde dolmalıdır:
- Kaplumbağa: (Tümü işaretli ✓)
- Anahtar: (Hiçbiri işaretli değil)
- Menekşe: (Tümü işaretli ✓)
- Zürafa: (Tümü işaretli ✓)
- Gözlük: (Hiçbiri işaretli değil)
- Kavak ağacı: (Tümü işaretli ✓)
Umarım açıklamalarım senin için faydalı olmuştur. Unutma, çevremizdeki varlıkları canlı ve cansız olarak ayırmak, Fen Bilimleri’nin en temel ve en eğlenceli konularından biridir. Başka sorun olursa yine beklerim