Harika bir Fen Bilimleri konusu! Merhaba sevgili öğrencim, ben Fen Bilimleri öğretmeniniz. Bu görseldeki konuyu sana adım adım, çok kolay bir şekilde anlatacağım. Görseldeki arkadaşımız, önündeki gizemli kutunun içindeki maddeyi tanımaya çalışıyor. Tıpkı onun gibi biz de maddeleri tanımak için bazı özelliklerini kullanırız. Haydi, bu özellikler nelermiş birlikte bakalım!
Soru: Maddeyi niteleyen özellikler nelerdir?
Çözüm:
Adım 1
Öncelikle resimdeki arkadaşımızın aklından geçen sorulara bir bakalım. Bu sorular, bir maddeyi tanımak için kullandığımız en temel sorulardır. Önünde ne olduğunu bilmediği bir kutu var ve o maddeyi duyu organlarıyla tanımaya çalışıyor. Biz de çevremizdeki varlıkları, yani maddeleri tanırken onları görür, onlara dokunur, onları koklarız. İşte bu sırada o maddenin özelliklerini anlamış oluruz. Bu özelliklere “maddeyi niteleyen özellikler” diyoruz.
Adım 2
Şimdi bu özellikleri tek tek inceleyelim. Arkadaşımızın aklından geçen sorular ve alttaki “Anahtar Kavramlar” bize bu konuda çok yardımcı olacak.
- Sertlik ve Yumuşaklık: Bir maddeye dokunduğumuzda kolayca şeklini değiştiremiyorsak, ona sert deriz. Mesela bir taş veya tahta parçası serttir. Ama pamuk, sünger veya oyun hamuru gibi kolayca sıkıştırıp şekil verebildiğimiz maddeler yumuşaktır.
- Esneklik ve Kırılganlık: Bir maddeyi eğip büktüğümüzde bırakınca tekrar eski şekline dönüyorsa, o madde esnektir. Paket lastiği veya yay gibi. Ama bir maddeye biraz kuvvet uyguladığımızda hemen çatlayıp parçalara ayrılıyorsa, o madde kırılgandır. Cam bardak veya porselen tabak gibi.
- Pürüzlü ve Pürüzsüz olma: Bir maddenin yüzeyine elimizi sürdüğümüzde, eğer elimize girintiler ve çıkıntılar geliyorsa o madde pürüzlüdür. Mesela bir ağacın gövdesi veya zımpara kâğıdı pürüzlüdür. Eğer yüzeyinde elimiz kolayca kayıyorsa, dümdüz ise o madde pürüzsüzdür. Pencere camı veya ayna gibi.
- Renk: Bu, maddeleri gözümüzle ayırt etmemizi sağlayan bir özelliktir. Gökyüzünün mavi, yaprakların yeşil olması gibi.
- Koku: Maddeleri burnumuzla tanımamızı sağlayan özelliktir. Bir gülün mis gibi kokusu vardır, ama suyun kokusu yoktur. Yani maddeler kokulu veya kokusuz olabilir.
- Tat: Maddeleri dilimizle ayırt ettiğimiz özelliktir. Limonun tadı ekşi, şekerin ise tatlıdır. Biber ise acıdır.
ÇOK ÖNEMLİ: Sevgili öğrencim, sakın unutma! Laboratuvarda veya doğada bulduğumuz, ne olduğunu bilmediğimiz hiçbir maddenin tadına bakmamalı ve onu koklamamalıyız. Bu sağlığımız için çok tehlikeli olabilir!
İşte gördüğün gibi, bir maddeyi tanımak için sorduğumuz “Sert mi?”, “Yumuşak mı?”, “Rengi ne?” gibi soruların hepsi, aslında o maddenin bir özelliğini bize anlatıyor. Bu özellikler sayesinde maddeleri birbirinden ayırabilir ve onları tanıyabiliriz.