Merhaba sevgili öğrencim,
Harika bir üniteye başlıyoruz: “Zekât ve Sadaka”. Bu konu, paylaşmanın ve yardımlaşmanın ne kadar değerli olduğunu bize anlatıyor. Şimdi, kitaptaki hazırlık sorularını birlikte adım adım inceleyelim ve cevaplayalım. Tıpkı sınıfta yaptığımız gibi, her soruyu anlayarak ilerleyeceğiz.
1. Soru: Bakara suresi 215, Münafikun suresi 10 ve Muhammed suresi, 38. ayetlerin meallerini “https://kuran.diyanet.gov.tr/mushaf/” internet adresinden bularak defterinize not ediniz.
Haydi gel, bu ayetlerin bize ne anlattığına birlikte bakalım. Bu ayetler, malımızı güzel yollarda harcamanın, yani infak etmenin önemini vurguluyor.
Adım 1: Ayetlerin Meallerini Bulalım
- Bakara Suresi, 215. Ayet:
Sana Allah yolunda ne harcayacaklarını soruyorlar. De ki: “Hayır olarak ne harcarsanız o, ana-baba, akraba, yetimler, fakirler ve yolda kalmışlar içindir. Hayır olarak ne yaparsanız, gerçekten Allah onu hakkıyla bilir.”
Açıklaması: Bu ayette, yardım yaparken kimlere öncelik vermemiz gerektiği anlatılıyor. Ailemiz, akrabalarımız ve çevremizdeki ihtiyaç sahipleri ilk sırada geliyor. Yaptığımız her iyiliği Allah’ın bildiği de hatırlatılıyor.
- Münafikun Suresi, 10. Ayet:
Herhangi birinize ölüm gelip de, “Ey rabbim! Beni yakın bir zamana kadar geciktirsen de sadaka verip iyilerden olsam!” demeden önce, size rızık olarak verdiğimiz şeylerden Allah yolunda harcayın.
Açıklaması: Bu ayet bize zamanın ne kadar kıymetli olduğunu hatırlatıyor. İyilik yapmak ve yardım etmek için “sonra yaparım” demememiz gerektiğini, elimizde imkân varken bunu ertelemememiz gerektiğini söylüyor. Çünkü bir gün pişman olabiliriz.
- Muhammed Suresi, 38. Ayet:
İşte sizler, Allah yolunda harcamaya çağrılan kimselersiniz. İçinizden kiminiz cimrilik ediyor. Ama kim cimrilik ederse, ancak kendisine cimrilik etmiş olur. Allah zengindir, siz ise fakirsiniz. Eğer O’ndan yüz çevirirseniz, yerinize sizden başka bir toplum getirir, sonra da onlar sizin gibi olmazlar.
Açıklaması: Bu ayette ise cimrilik yapmanın aslında kişinin kendisine zarar verdiği anlatılıyor. Çünkü paylaşmak, malımızı azaltmaz, aksine bereketlendirir. Allah’ın hiçbir şeye ihtiyacı yoktur, yardımlaşmaya ve paylaşmaya ihtiyacı olan bizleriz.
2. Soru: “Zekât, sadaka, infak, nisap ve öşür” kavramlarının anlamlarını öğrenerek defterinize yazınız.
Bu kavramlar ünitemizin temel taşları. Gel, hepsinin ne anlama geldiğini tek tek öğrenelim.
Adım 1: Kavramları Tanıyalım
- Zekât: Kelime anlamı “artma, çoğalma, temizlenme, bereket” demektir. Dinen zengin sayılan Müslümanların, seneden seneye mallarının belli bir miktarını (genellikle kırkta birini yani %2,5’ini) ihtiyaç sahiplerine vermesidir. Zekât, İslam’ın beş şartından biridir ve farz olan bir ibadettir.
- Sadaka: Sadece Allah’ın rızasını kazanmak için yapılan her türlü maddi ve manevi iyiliğe denir. Zekâttan daha geniş bir kavramdır. Para vermek, birine gülümsemek, iyi bir söz söylemek, birine yol göstermek bile sadakadır. Sadaka yapmak için zengin olmak gerekmez.
- İnfak: Allah’ın hoşnutluğunu kazanmak amacıyla kişinin sahip olduğu servetten harcama yapması, muhtaçlara yardım etmesidir. Hem farz olan zekâtı hem de gönüllü yapılan sadakayı içine alan genel bir ifadedir.
- Nisap: Zekât verebilmek için dinen belirlenmiş en az zenginlik ölçüsüdür. Bir kişinin borçları ve temel ihtiyaçları dışında 85 gram altına veya eşdeğerinde paraya ya da mala sahip olması ve bu malın üzerinden bir yıl geçmesi gerekir. Bu ölçüye ulaşan kişi zengin sayılır ve zekât vermekle yükümlü olur.
- Öşür: Toprak ürünlerinden verilen zekâta denir. Çiftçilerin ektikleri ürünlerin zekâtıdır. Eğer toprak, yağmur suyu gibi doğal yollarla sulanıyorsa onda bir (%10); eğer masraf edilerek, emek harcanarak sulanıyorsa yirmide bir (%5) oranında verilir.
3. Soru: Çevrenizde bulunan bir yardım kurumunu araştırarak elde ettiğiniz bilgileri arkadaşlarınızla paylaşınız.
Bu çok güzel bir araştırma sorusu! Çevremizde insanlara yardım eden birçok kurum ve vakıf var. Bu kurumlar, bizlerin yardımlarını ihtiyaç sahiplerine ulaştıran köprüler gibidir.
Adım 1: Örnek Yardım Kurumları
Türkiye’de faaliyet gösteren bazı büyük yardım kurumları şunlardır:
- Kızılay: Afetlerde, savaşlarda ve normal zamanlarda ihtiyaç sahiplerine yardım eder. Kan bağışı kampanyaları düzenler, aşevleri işletir.
- Yeşilay: Sigara, alkol gibi zararlı alışkanlıklarla mücadele eder, insanlara sağlıklı yaşam konusunda bilinç kazandırır.
- LÖSEV (Lösemili Çocuklar Vakfı): Lösemi hastası çocukların tedavi masraflarını karşılar, onlara ve ailelerine destek olur.
- TEMA Vakfı: Türkiye’nin çölleşmemesi için ağaçlandırma çalışmaları yapar, doğayı korumayı amaçlar.
Adım 2: Nasıl Araştırma Yapabilirsin?
Sen de kendi şehrindeki veya ilçendeki bir yardım derneğini (örneğin bir aşevini, engellilere yardım derneğini vb.) internetten araştırabilirsin. Araştırırken şu sorulara cevap arayabilirsin:
- Bu kurum ne zaman kurulmuş?
- Amacı nedir, kimlere yardım ediyor?
- Ne gibi faaliyetler yapıyorlar? (Örneğin, erzak dağıtımı, burs verme, sağlık yardımı vb.)
- İnsanlar bu kuruma nasıl destek olabilir?
Bulduğun bilgileri bir sunum haline getirip arkadaşlarına anlatabilirsin. Bu, hem çok öğretici hem de çok anlamlı bir çalışma olur.
4. Soru: “Sağ elin verdiğini sol el görmemelidir.” (Buhari, Ezan, 36.) hadisinde anlatılmak istenen nedir? Araştırınız.
Peygamber Efendimiz’in bu sözü, yardım etme adabıyla ilgili çok önemli bir ilkeyi bize öğretiyor.
Adım 1: Hadisin Anlamını Kavrayalım
Bu sözdeki “sağ el” yardımı yapanı, “sol el” ise başkalarını, hatta kişinin kendi nefsini (yani övünme duygusunu) temsil eder. Normalde bir insanın sol eli, sağ elinin ne yaptığını bilir. Ama bu sözde bir abartma sanatı kullanılarak, yardımın o kadar gizli yapılması gerektiği anlatılıyor ki, adeta en yakının bile farkına varmamalı.
Adım 2: Anlatılmak İstenen Nedir?
- Gizlilik ve Samimiyet: İyilik yaparken bunu gösteriş için, başkaları görsün ve takdir etsin diye yapmamalıyız. Amacımız sadece Allah’ın rızasını kazanmak olmalıdır.
- İhtiyaç Sahibinin Onurunu Korumak: Yaptığımız yardımı herkese duyurursak, yardım ettiğimiz kişiyi mahcup edebilir, onun onurunu kırabiliriz. Oysa yardım, karşıdakini incitmeden, zarafetle yapılmalıdır.
- Kibirden Uzak Durmak: “Ben ne kadar iyi bir insanım, bakın yardım ediyorum” gibi bir duyguya kapılmamak gerekir. İyiliği gizli yapmak, bizi bu tür kötü duygulardan korur.
Kısacası bu hadis, bize tevazu ve ihlas ile yani samimiyetle yardım etmenin önemini anlatır.
5. Soru: Şuayb Peygamber’in hayatını “https://islamansiklopedisi.org.tr/suayb” internet adresinden bularak okuyunuz.
Hz. Şuayb, Kur’an-ı Kerim’de adı geçen peygamberlerden biridir. Onun hayat hikayesi, özellikle sosyal ve ekonomik adalet konularında bize çok önemli dersler verir.
Adım 1: Hz. Şuayb Kimdir?
Hz. Şuayb, Medyen ve Eyke halkına peygamber olarak gönderilmiştir. Bu halk, ticaretle uğraşan bir toplumdu. Ancak çok önemli bir ahlaki sorunları vardı.
Adım 2: Kavminin Yaptığı Yanlışlar
Medyen halkı, alışveriş yaparken hile yapıyordu. Yani, bir şey satarken eksik ölçüp tartıyor, alırken ise fazla alıyorlardı. İnsanları kandırarak haksız kazanç elde ediyorlardı. Ayrıca yolları kesip insanları korkutuyor, onları Allah’ın yolundan çevirmeye çalışıyorlardı.
Adım 3: Hz. Şuayb’ın Mücadelesi
Hz. Şuayb, kavmini bu kötü davranışlardan vazgeçmeleri için uyardı. Onları tek bir Allah’a inanmaya, ölçü ve tartıda adil olmaya, insanların hakkını yememeye davet etti. Onlara, “Ölçüyü ve tartıyı adaletle tam yapın. İnsanların eşyalarını (mallarını ve haklarını) eksiltmeyin.” (Hûd suresi, 85. ayet) diye seslendi. Ancak kavminin büyük bir bölümü onu dinlemedi, hatta onunla alay edip onu tehdit ettiler.
Adım 4: Sonuç
Uyarıları dikkate almayan Medyen ve Eyke halkı, sonunda büyük bir azapla helak edildi. Hz. Şuayb ve ona inananlar ise kurtuldu.
Öğreneceğimiz Ders: Hz. Şuayb’ın kıssası bize, dürüstlüğün, adaletin ve başkasının hakkına saygı göstermenin ne kadar önemli olduğunu öğretir. Zekât ve sadaka gibi yardımlaşma ibadetlerinin temelinde de işte bu adalet ve hakkaniyet duygusu yatar.
Umarım bu açıklamalar, üniteye hazırlanmanda sana yardımcı olur. Aklına takılan bir şey olursa yine sorabilirsin. Başarılar dilerim!