Merhaba sevgili öğrencilerim, ben 4. sınıf Sosyal Bilgiler öğretmeniniz. Bugün sizlerle “Çevremi Keşfediyorum” konusuna harika bir başlangıç yapacağız. Kitabımızdaki bu güzel sayfayı gelin birlikte inceleyelim ve soruları adım adım çözelim.
Soru 1: Hazırlanalım
Yaşadığınız yerde insanlar tarafından oluşturulmamış ne gibi unsurlar vardır? Örnekler vererek söyleyiniz.
Çözüm:
Bu soru, çevremizde kendiliğinden var olan, yani insanların yapmadığı şeyleri düşünmemizi istiyor. Bunlara biz doğal unsur diyoruz. Bir de insanların yaptığı binalar, yollar, köprüler gibi şeyler var ki onlara da beşerî unsur adını veriyoruz. Haydi şimdi biraz düşünelim ve yaşadığımız yerde ne gibi doğal unsurlar olabilir, onlara bakalım.
Unutmayın, her birimizin yaşadığı yer farklı olduğu için cevaplarımız da farklılık gösterebilir. Önemli olan doğru düşünmektir.
Adım 1: İlk olarak, “doğal unsur” ne demek, onu hatırlayalım. Doğal unsur, doğada insan eli değmeden, kendi kendine oluşmuş varlıklardır. Mesela bir dağı insanlar yapmaz, değil mi? İşte dağ, bir doğal unsurdur.
Adım 2: Şimdi kendi yaşadığımız yeri gözümüzün önüne getirelim. Pencereden dışarı baktığımızda ya da sokağımızda, mahallemizde gezerken neler görüyoruz?
- Eğer deniz kenarında bir şehirde yaşıyorsak, en güzel örneklerden biri denizdir.
- Belki yakınımızdan geçen bir ırmak veya dere vardır.
- Şehrimizin kurulduğu yer belki de geniş bir ovadır.
- Uzakta gördüğümüz sivri ve yüksek yerler birer dağ olabilir. Dağdan daha küçük olan yuvarlak yükseltiler ise tepedir.
- Parklarda, bahçelerde gördüğümüz tek tek ağaçlar bile birer doğal unsurdur. Birçok ağacın bir araya gelmesiyle oluşan ormanlar da öyledir.
- Yağmur, kar, güneş, rüzgâr… Bunların hepsi doğa olayıdır ve doğal unsurlarla ilişkilidir.
Sonuç: Yaşadığım yerde insanlar tarafından oluşturulmamış doğal unsurlara örnek olarak; yakınımızdaki tepeyi, şehrin içinden geçen dereyi ve parktaki yaşlı çınar ağaçlarını söyleyebilirim.
Soru 2: Görsel Analizi
Aşağıdaki görsellerde yer alan doğal unsurların benzerlik ve farklılıklarını söyleyiniz.
Çözüm:
Harika bir soru daha! Bu soruda ise bize verilen resimlerdeki doğal güzellikleri karşılaştırmamız isteniyor. Önce benzerliklerini, sonra da farklılıklarını bulalım.
Adım 1: Görsellerdeki Doğal Unsurları Tanıyalım
Resimlerde neler olduğunu bir listeleyelim:
- Görsel 3.19: Orman
- Görsel 3.20: Dağ
- Görsel 3.21: Tepe
- Görsel 3.22: Göl
- Görsel 3.23: Ova
- Görsel 3.24: Akarsu
- Görsel 3.25: Şelale
- Görsel 3.26: Mağara
- Görsel 3.27: Deniz
Adım 2: Benzerliklerini Bulalım
Bu doğal unsurların ortak özellikleri neler olabilir? Haydi düşünelim.
- En Önemli Benzerlik: Hepsi birer doğal unsurdur. Yani hiçbiri insan tarafından yapılmamıştır, doğada kendiliğinden oluşmuşlardır.
- Su Varlıkları: Göl, akarsu, şelale ve deniz, ortak olarak sudan oluşurlar. Bunlara su varlıkları diyebiliriz.
- Yer Şekilleri: Dağ, tepe, ova ve mağara ise birer yer şeklidir. Hepsi karada bulunur.
- Canlılara Ev Sahipliği: Orman, göl, akarsu, deniz gibi bu unsurların birçoğu bitkilere ve hayvanlara ev sahipliği yapar. Yani canlı yaşamını desteklerler.
Adım 3: Farklılıklarını Bulalım
Şimdi de bu doğal unsurları birbirinden ayıran özelliklere bakalım.
- Kara ve Su Farkı: En temel fark, bazılarının kara (dağ, ova, tepe, mağara, orman) bazılarının ise su (göl, deniz, akarsu, şelale) olmasıdır.
- Yükseklik Farkı: Yer şekilleri arasında yükseklik farkları vardır. Dağ çok yüksek ve sarpken, tepe ondan daha alçak ve yuvarlaktır. Ova ise dümdüz, alçak bir arazidir.
- Suyun Hareketi: Su varlıkları da birbirinden farklıdır. Göl ve deniz durgun su kütleleridir (denizde dalga olsa da su bir yerden bir yere akmaz). Ancak akarsu sürekli akan bir sudur. Şelale ise suyun yüksek bir yerden dökülmesidir, yani en hareketli olanıdır.
- Açık ve Kapalı Alan Farkı:Mağara, dağın veya tepenin içinde, kapalı ve karanlık bir boşluktur. Diğer bütün unsurlar ise açık alanlardır.
- Bitki Örtüsü Farkı:Orman, tamamen ağaçlarla kaplıdır. Ova ise genellikle otlarla veya tarım ürünleriyle kaplıdır. Bir dağın zirvesi ise kayalık veya karlı olabilir.
Sonuç: Görsellerdeki doğal unsurların hepsi insan eliyle yapılmamış olmaları bakımından benzerdir. Ancak oluştukları madde (kara-su), yükseklikleri, suyun hareket durumu ve bitki örtüsü gibi özellikleriyle birbirlerinden farklılaşırlar. Her biri doğanın eşsiz birer parçasıdır.
Harikasınız çocuklar! Çevremizdeki doğal güzellikleri tanımak ve onları korumak hepimizin görevi. Bir sonraki dersimizde görüşmek üzere!