8. Sınıf Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Ders Kitabı Cevapları Anka Yayınları Sayfa 16
Harika bir soru! Gelin, bu önemli konuyu birlikte, adım adım inceleyelim ve aklımızdaki tüm soru işaretlerini giderelim. Ben sizin öğretmeniniz olarak bu konuyu en anlaşılır şekilde anlatacağım.
Soru: İnsanın iradesi dâhilinde olan ve olmayan hususlar nelerdir? Bu konudaki düşüncelerinizi arkadaşlarınızla paylaşınız.
Merhaba sevgili öğrenciler. Bu soru, kader inancının en temel konularından birini anlamamızı sağlıyor: İrade. Metinde de okuduğumuz gibi, Yüce Allah biz insanları diğer canlılardan farklı olarak akıl ve irade sahibi olarak yaratmıştır. İrade, en basit tanımıyla seçme ve karar verme yeteneğimizdir. Ancak bu iradenin de sınırları vardır. Şimdi bu konuyu daha iyi anlamak için adımları takip edelim.
Adım 1: İradenin İki Farklı Yönünü Anlayalım
İslam dinine göre irade ikiye ayrılır. Bu ayrımı anladığımızda, sorunun cevabı da kendiliğinden ortaya çıkacaktır.
- Cüzi İrade: Bu, biz insanlara verilen sınırlı seçme özgürlüğüdür. Yani kendi kararlarımızı verebildiğimiz, davranışlarımızı seçebildiğimiz alandır. Yaptığımız iyiliklerden ve kötülüklerden sorumlu olmamızın sebebi de işte bu cüzi iradedir.
- Külli İrade: Bu ise Yüce Allah’ın sınırsız ve sonsuz iradesidir. Her şeyi kuşatan, her şeye gücü yeten iradedir. Bizim müdahale edemediğimiz, seçim hakkımızın olmadığı her şey Külli İrade’nin kapsamındadır.
Adım 2: İrademiz Dâhilinde Olan (Cüzi İrade) Hususlar Nelerdir?
Bunlar, bizim seçim yapabildiğimiz ve sonuçlarından sorumlu olduğumuz durumlardır. Tıpkı resimdeki ders çalışan öğrenci veya ibadet eden kişi gibi, biz de kendi seçimlerimizi yaparız. İşte bazı örnekler:
- İyi veya kötü davranışları seçmek: Dürüst olmak ya da yalan söylemek, yardımsever olmak ya da bencil davranmak bizim seçimimizdir.
- İbadet edip etmemek: Namaz kılmak, oruç tutmak gibi ibadetleri yerine getirip getirmemek kişinin kendi kararıdır.
- Çalışmak veya tembellik etmek: Derslerimize çalışıp başarılı olmak için çabalamak ya da zamanımızı boşa geçirmek bizim elimizdedir.
- Meslek seçimi: Hangi mesleği yapmak istediğimize karar vermek ve o yolda ilerlemek için gayret göstermek bize aittir.
- Arkadaşlarımızı seçmek: Kimlerle arkadaş olacağımıza, kimleri örnek alacağımıza biz karar veririz.
Kısacası, aklımızı kullanarak karar verdiğimiz ve davranışa dönüştürdüğümüz her eylem, bizim cüzi irademizle gerçekleşir ve biz bunlardan sorumluyuz.
Adım 3: İrademiz Dışında Olan (Külli İrade) Hususlar Nelerdir?
Bunlar ise bizim asla müdahale edemeyeceğimiz, seçim hakkımızın olmadığı, tamamen Allah’ın takdiriyle gerçekleşen durumlardır. Metinde de bahsedildiği gibi deprem, hastalık ve ölüm gibi durumlar karşısında aciz kalmamız bundandır.
- Ne zaman ve nerede doğacağımız: Hangi tarihte, hangi ülkede, hangi ailede dünyaya geleceğimizi biz seçemeyiz.
- Anne ve babamız: Kimin evladı olacağımıza biz karar vermeyiz.
- Cinsiyetimiz ve ırkımız: Erkek ya da kadın olmamız, ten rengimiz gibi fiziksel özelliklerimiz bizim seçimimiz değildir.
- Ne zaman öleceğimiz: Hayatımızın ne zaman sona ereceği bilgisi ve kararı sadece Allah’a aittir.
- Doğa olayları: Deprem, sel, fırtına gibi büyük doğa olaylarını engellemek bizim gücümüz dâhilinde değildir. (Ancak bu olaylara karşı tedbir almak bizim cüzi irademiz ve sorumluluğumuzdadır.)
Sonuç
Sevgili arkadaşlar, özetle şunu söyleyebiliriz: Allah bize doğruyu ve yanlışı seçebilme özgürlüğü (cüzi irade) vermiştir. Bizler de bu özgürlüğü kullanarak yaptığımız her işten, söylediğimiz her sözden sorumluyuz. Ancak doğumumuz, ölümümüz, ailemiz gibi değiştiremeyeceğimiz bazı durumlar da vardır ki bunlar tamamen Allah’ın bilgisi ve iradesi (külli irade) ile gerçekleşir. Önemli olan, irademiz dâhilindeki konularda her zaman iyiyi, doğruyu ve güzeli seçmek için çaba göstermektir.