Harika bir çalışma! Merhaba sevgili öğrencim, ben senin öğretmenin. Şimdi bu ünite sonu değerlendirme sorularına birlikte göz atalım ve cevaplarını adım adım, anlayacağın bir dille açıklayalım. Hazırsan başlayalım!
C) Aşağıdaki ifadelerden doğru olanların başına “D” yanlış olanların başına “Y” yazınız.
1. (….) Yüce Allah’ın (c.c.) önceden bilip takdir ettiği olayların, yeri ve zamanı geldiğinde onun bilgisi ve iradesi dâhilinde meydana gelmesine kaza denir.
Çözüm:Doğru (D)
Adım 1: Bu cümlede kaza kavramının tanımı yapılmış. Kader ve kaza kavramlarını hatırlayalım. Kader, Allah’ın her şeyi önceden bilmesi ve planlamasıdır. Kaza ise bu planın zamanı gelince gerçekleşmesidir.
Adım 2: Cümle, “yeri ve zamanı geldiğinde meydana gelmesine” diyor. Bu ifade, planlanan bir şeyin gerçekleştiğini anlatıyor. Bu yüzden bu tanım kaza kavramına aittir ve doğrudur.
2. (….) İnsan, davranışlarını bilinçli bir şekilde ve kendi özgür iradesiyle yaptığından dolayı yaptıklarından sorumludur.
Çözüm:Doğru (D)
Adım 1: Bu cümlede insanın iradesi ve sorumluluğu arasındaki ilişkiden bahsediliyor. Allah, insana akıl ve irade vermiştir. İrade, seçme özgürlüğü demektir.
Adım 2: İyi ile kötüyü, doğru ile yanlışı seçme özgürlüğümüz olduğu için, yaptığımız seçimlerin sonuçlarından da biz sorumluyuz. Dolayısıyla bu ifade tamamen doğrudur.
3. (….) Ecel yalnızca insanların ölüm anı için kullanılan bir kavramdır.
Çözüm:Yanlış (Y)
Adım 1: Cümlede ecel kavramının kapsamı soruluyor. Ecel, bir canlı için belirlenen ömrün sonu, yani ölüm anıdır.
Adım 2: Ancak “yalnızca insanlar için” ifadesi yanlıştır. Çünkü dünyadaki her canlının bir eceli vardır. Hayvanların, bitkilerin, hatta toplumların ve medeniyetlerin bile bir sonu, yani eceli vardır. Bu nedenle ifade yanlıştır.
4. (….) Kâinattaki varlıkların bir ölçü, düzen ve uyum içinde olması, Allah’ın (c.c.) var ve bir olduğunu gösterir.
Çözüm:Doğru (D)
Adım 1: Evrene baktığımızda müthiş bir düzen görürüz. Gezegenlerin yörüngeleri, gece ve gündüzün oluşumu, mevsimlerin döngüsü… Her şey bir saat gibi tıkır tıkır işliyor.
Adım 2: Bu mükemmel düzen ve uyum, kendi kendine tesadüfen oluşamaz. Tıpkı güzel bir resmin bir ressamı olması gibi, bu kusursuz kâinatın da bir yaratıcısı olduğunu gösterir. Bu yaratıcı da her şeyi bilen, gören ve sonsuz güç sahibi olan Yüce Allah’tır. Bu yüzden ifade doğrudur.
5. (….) İnsan, hayatını sürdürürken Allah’ın (c.c.) evrende belirlediği yasaları dikkate almalıdır.
Çözüm:Doğru (D)
Adım 1: Allah’ın evrene koyduğu yasalara sünnetullah diyoruz. Bunlar fiziksel, biyolojik ve toplumsal yasalardır. Örneğin, suyun kaldırma kuvveti fiziksel bir yasadır. Bunu bilerek gemiler yaparız.
Adım 2: Sağlıklı yaşamak için beslenmemize dikkat etmemiz biyolojik bir yasadır. Adaletin olduğu toplumların huzurlu olması toplumsal bir yasadır. Hayatımızı bu yasalara uygun yaşadığımızda daha başarılı ve huzurlu oluruz. Bu yüzden ifade doğrudur.
6. (….) Yüce Allah’ın (c.c.) iradesine külli irade, insanın iradesine ise cüzi irade denir.
Çözüm:Doğru (D)
Adım 1: İrade, isteme ve seçme gücü demektir. Allah’ın iradesi sonsuz ve sınırsızdır. O, her şeyi kuşatır. İşte bu sonsuz iradeye külli irade (yani bütünsel, tam irade) denir.
Adım 2: İnsanın iradesi ise sınırlıdır. Biz her istediğimizi yapamayız. Örneğin, hangi ailede doğacağımızı veya kalp atışımızı seçemeyiz. Bu sınırlı seçme özgürlüğümüze ise cüzi irade (yani parçalı, sınırlı irade) denir. Cümledeki tanımlamalar doğrudur.
7. (….) Başarılı ya da başarısız olmak insanın kaderinde vardır ve kişinin başarılı olmak için çalışması bir anlam ifade etmez.
Çözüm:Yanlış (Y)
Adım 1: Bu ifade, kaderi yanlış anlamaktır. İslam dini, çalışmayı, çabalamayı ve gayret etmeyi emreder.
Adım 2: “Kişinin çalışması bir anlam ifade etmez” düşüncesi tembelliğe yol açar ve kesinlikle yanlıştır. Doğru olan şudur: İnsan elinden gelen tüm gayreti gösterir, çalışır, çabalar ve sonucunu Allah’tan bekler. Buna tevekkül denir. Çalışmadan başarı beklemek doğru bir kader anlayışı değildir.
8. (….) Yüce Allah’ın (c.c.) evrende belirlemiş olduğu yasalar gereğince olaylar, neden-sonuç ilişkisi içinde gerçekleşir.
Çözüm:Doğru (D)
Adım 1: Evrendeki her şey bir sebep-sonuç zinciriyle birbirine bağlıdır. Bu, Allah’ın koyduğu düzenin bir parçasıdır.
Adım 2: Örneğin, bulutların oluşması neden, yağmurun yağması ise sonuçtur. Derslerine çok çalışman neden, sınavdan iyi not alman ise sonuçtur. Bu yüzden evrendeki olayların bir neden-sonuç ilişkisi içinde gerçekleştiği ifadesi doğrudur.
Ç) Aşağıdaki cümlelerde yer alan boşlukları uygun sözcüklerle tamamlayınız.
Verilen kelimeler: kaza, Tevrat, firavun, eceli, iradesi, sünnetullah, tevekkül
1. İnsan, işlerinde üzerine düşen görev ve sorumlulukları yerine getirdikten sonra Allah’a (c.c.) ………………. etmelidir.
Cevap:tevekkül
Açıklama: Cümle, bir iş için elimizden geleni yaptıktan sonra gerisini Allah’a bırakmayı anlatıyor. Bu durumun tanımı tevekkül‘dür. Örneğin, sınavına çok iyi çalışırsın, sonra da “Allah’ım hakkımda hayırlısını ver” diye dua edersin. İşte bu tevekküldür.
2. Yüce Allah’ın (c.c.) kâinatta belirlediği olayların yeri ve zamanı geldiğinde, onun iradesi dâhilinde meydana gelmesine ………………. denir.
Cevap:kaza
Açıklama: Bu tanımı yukarıdaki doğru-yanlış sorusunda da görmüştük. Allah’ın planladığı (kader) bir olayın, zamanı gelince gerçekleşmesi (meydana gelmesi) kaza‘dır.
3. Her canlının olduğu gibi toplumların, milletlerin de bir ………………. vardır.
Cevap:eceli
Açıklama: Ecel, belirlenmiş ömrün sonudur. Sadece tek tek canlılar için değil, aynı zamanda toplumlar ve devletler için de bir “ömür” ve bu ömrün bir sonu vardır. Bu yüzden boşluğa eceli kelimesi gelmelidir.
4. İnsan ………………. dâhilinde olan iş ve davranışlardan sorumludur.
Cevap:iradesi
Açıklama: İnsan, kendi seçme özgürlüğü yani iradesi ile yaptığı şeylerden sorumludur. Yalan söylemeyi veya doğruyu söylemeyi biz seçeriz. Bu yüzden sonuçlarına da katlanırız. Bu boşluğa en uygun kelime iradesi‘dir.
5. Hz. Musa (a.s.) zamanında Mısır, ………………. denilen krallar tarafından yönetilmekteydi.
Cevap:firavun
Açıklama: Bu bir bilgi sorusu. Hz. Musa’nın mücadelesini anlatan kıssalarda, o dönemin Mısır krallarına verilen genel ismin firavun olduğunu öğrenmiştik.
6. Hz. Musa’ya (a.s.) ………………. adlı ilahi kitap verilmiştir.
Cevap:Tevrat
Açıklama: Dört büyük ilahi kitaptan biri olan Tevrat, Yüce Allah tarafından Hz. Musa’ya gönderilmiştir. Diğerlerini de hatırlayalım: Hz. Davud’a Zebur, Hz. İsa’ya İncil ve Peygamberimiz Hz. Muhammed’e (s.a.v.) Kur’an-ı Kerim verilmiştir.
7. Allah’ın (c.c.) evrende belirlediği yasalar, Kur’an-ı Kerim’de ………………. kavramı ile ifade edilir.
Cevap:sünnetullah
Açıklama: Allah’ın evrenin düzeni için koyduğu fiziksel, biyolojik ve toplumsal kanunların tümüne verilen isim sünnetullah‘tır. Bu kelime “Allah’ın kanunu/yasası” anlamına gelir.
Umarım bu açıklamalar konuları daha iyi anlamana yardımcı olmuştur. Unutma, anlamadığın bir yer olursa sormaktan çekinme! Başarılar dilerim.