Harika bir çalışma! Merhaba sevgili öğrencilerim, ben Fen Bilimleri öğretmeniniz. Şimdi hep birlikte bu sayfadaki soruları adım adım çözeceğiz ve sesin gizemli dünyasını daha iyi anlayacağız. Hazırsanız, başlayalım!
A. Aşağıdaki boşluklara uygun olan kelimeleri yerleştiriniz.
Öncelikle kutucuklarda bize verilen kelimelere bir göz atalım: havasız, ses tellerinin, dalgalar, uzaklaşmalıyız, kaynağı. Şimdi bu kelimeleri doğru cümlelerle eşleştireceğiz.
1. Çevremizdeki her sesin bir ………………………. vardır.
Adım 1: Bu cümlede, duyduğumuz seslerin nereden geldiği soruluyor. Mesela bir kedi miyavladığında ses kediden gelir. Müzik çaldığında ses hoparlörden gelir. Yani her sesin bir çıkış noktası vardır.
Adım 2: Kutudaki kelimelerden hangisi “çıkış noktası” anlamına geliyor? Evet, doğru bildiniz! kaynağı kelimesi. Sesin çıktığı yere ses kaynağı deriz.
Sonuç: Çevremizdeki her sesin bir kaynağı vardır.
2. İnsanlar konuşurken ………………………. titremesi sonucunda ses çıkar.
Adım 1: Konuşurken sesimizin nasıl çıktığını bir düşünelim. Elinizi boğazınıza koyup “aaaa” diye ses çıkardığınızda ne hissedersiniz? Bir titreşim değil mi? İşte o titreşimi yapan bir organımız var.
Adım 2: Kutudaki kelimelere baktığımızda bu organın adını bulabiliriz. Bu organ, boğazımızdaki ses tellerinin kendisidir! Ses tellerimiz titreşerek konuşmamızı sağlar.
Sonuç: İnsanlar konuşurken ses tellerinin titremesi sonucunda ses çıkar.
3. Sesin şiddetinden rahatsız olduğumuzda ses kaynağından ………………………. .
Adım 1: Çok gürültülü bir ortamda olduğunuzu hayal edin. Mesela bir inşaatın yanında yürüyorsunuz ve makineler çok ses çıkarıyor. Bu sesten rahatsız olunca ne yaparsınız?
Adım 2: Tabii ki oradan uzaklaşırsınız! Kutudaki kelimelerden uzaklaşmalıyız kelimesi bu durumu en iyi anlatan kelimedir. Sesten uzaklaştıkça şiddeti azalır ve daha az rahatsız oluruz.
Sonuç: Sesin şiddetinden rahatsız olduğumuzda ses kaynağından uzaklaşmalıyız.
4. Ses ………………………. halinde yayılır.
Adım 1: Sesin bir yerden başka bir yere nasıl gittiğini hiç merak ettiniz mi? Ses, gözle göremediğimiz bir şekilde hareket eder. Tıpkı suya bir taş attığımızda oluşan halkalar gibi.
Adım 2: İşte bu halkalara biz ne diyoruz? Dalgalar! Ses de aynı şekilde etrafa dalgalar halinde yayılarak kulağımıza ulaşır.
Sonuç: Ses dalgalar halinde yayılır.
5. Ses ………………………. ortamda yayılmaz.
Adım 1: Sesin yayılması için hava, su veya duvar gibi maddesel bir ortama ihtiyacı vardır. Peki, hiçbir maddenin olmadığı bir yerde ses yayılabilir mi? Mesela uzayda…
Adım 2: Uzayda hava yoktur. Yani havasız bir ortamdır. Bu yüzden uzayda büyük bir patlama bile olsa sesini duyamayız. Çünkü sesi taşıyacak bir madde yoktur. Geriye kalan son kelimemiz de havasız olduğuna göre, doğru cevabı bulduk!
Sonuç: Ses havasız ortamda yayılmaz.
B. Görsellerdeki ses kaynaklarının adını ve bu ses kaynaklarının doğal mı, yapay mı olduğunu görsellerin altındaki boşluklara örnekteki gibi yazınız.
Şimdi de resimlerdeki ses kaynaklarını bulalım. Unutmayın, doğal ses kaynakları doğada kendiliğinden bulunan (insan eliyle yapılmamış) seslerdir. Yapay ses kaynakları ise insanlar tarafından yapılan aletlerin çıkardığı seslerdir.
1. Görsel (Telefon):
Bu zaten örnek olarak yapılmış: Telefon / Yapay. Telefonu insanlar yaptığı için sesi de yapaydır. Harika bir başlangıç!
2. Görsel (Kapı zili):
Adım 1: Resimde birisi kapı ziline basıyor. Buradaki ses kaynağı nedir? Kapı zili.
Adım 2: Kapı zili doğada ağaçta mı yetişir? Tabii ki hayır! İnsanların yaptığı bir alettir. Bu yüzden sesi de yapaydır.
Sonuç:Kapı zili / Yapay
3. Görsel (Deniz):
Adım 1: Bu resimde hırçın bir deniz ve kıyıya vuran dalgaları görüyoruz. Ses kaynağımız: Dalga sesi.
Adım 2: Dalgaları insanlar mı yapar? Hayır, rüzgarın ve denizin kendi hareketiyle oluşur. Tamamen doğaldır. O zaman bu doğal bir ses kaynağıdır.
Sonuç:Dalga sesi / Doğal
4. Görsel (Konuşan çocuklar):
Adım 1: Resimde birbiriyle sohbet eden iki çocuk var. Buradaki ses kaynağı nedir? İnsan sesi.
Adım 2: Az önce A bölümünde de öğrendiğimiz gibi, insan sesi ses tellerinin titreşmesiyle oluşur. Bu, vücudumuzun doğal bir özelliğidir. İnsan yapımı bir alet değildir. Dolayısıyla doğal bir sestir.
Sonuç:İnsan sesi / Doğal
5. Görsel (Öten kuşlar):
Adım 1: Ne kadar sevimli iki kuş! Şarkı söylüyor gibiler. Ses kaynağımız: Kuş sesi.
Adım 2: Kuşların o güzel cıvıltıları doğanın bir parçasıdır. İnsanlar onlara ses çıkarmaları için bir alet takmaz. Bu yüzden kuş sesi de doğal bir ses kaynağıdır.
Sonuç:Kuş sesi / Doğal
6. Görsel (Çekiçle çivi çakan adam):
Adım 1: Resimde bir usta, çekiçle duvara çivi çakıyor. “Tak, tak, tak!” diye bir ses çıkıyor. Ses kaynağımız: Çekiç sesi.
Adım 2: Çekiç ve çivi, insanlar tarafından yapılmış aletlerdir. Bu aletler birbirine vurduğunda çıkan ses de bu yüzden yapay bir ses kaynağı olur.
Sonuç:Çekiç sesi / Yapay
İşte bu kadar! Bütün soruları başarıyla tamamladık. Ses kaynaklarını ve sesin özelliklerini artık çok daha iyi biliyorsunuz. Aferin size!