Harika bir çalışma! Merhaba sevgili öğrencim, ben senin Fen Bilimleri öğretmeninim. Gel şimdi bu “Neler Öğrendik?” bölümündeki soruları birlikte, adım adım çözelim. Eminim hepsini kolayca anlayacaksın.
A. Çok eski zamanlarda yaşayan bir bilim insanı olsaydınız insanlara Dünya’mızın küre biçiminde olduğunu kanıtlamak için ne gibi örnekler verirdiniz?
Bu gerçekten de harika bir düşünce sorusu! Düşünsene, o zamanlar uzay gemileri ya da uydular yoktu. İnsanları ikna etmek için zekice gözlemler yapmak gerekirdi. İşte benim aklıma gelenler:
Adım 1: Gemi Gözlemi
İnsanları bir sahil kenarına götürür ve onlara şunu söylerdim: “Ufuktan bize doğru yaklaşan bir gemiye dikkatlice bakın. Önce neyini görüyorsunuz? Sadece yelkeninin en tepesini veya dumanını, değil mi? Gemi yaklaştıkça gövdesi de görünür oluyor. Eğer Dünya’mız dümdüz bir tepsi gibi olsaydı, gemiyi en başından beri bütün olarak görürdük, sadece çok küçük olurdu.” Bu gözlem, Dünya’nın yuvarlak bir yüzeyi olduğunu harika bir şekilde kanıtlar.Adım 2: Ay Tutulması
Bir Ay tutulmasını beklerdim. Ay tutulması sırasında Dünya’mızın gölgesi Ay’ın üzerine düşer. İnsanlara bu gölgeyi gösterip derdim ki: “Bakın, Ay’ın üzerindeki gölge yuvarlak! Düz bir cismin gölgesi farklı açılardan bakınca çizgi gibi olabilir ama bir kürenin, yani topun gölgesi her zaman yuvarlaktır. Bu da Dünya’mızın bir küre olduğunun bir başka kanıtıdır.”Adım 3: Sürekli Aynı Yöne Gitmek
Cesur bir gezgine şunu teklif ederdim: “Sürekli aynı yöne, mesela hep doğuya doğru gidersen, sonunda başladığın yere geri dönersin. Tıpkı bir karıncanın bir portakalın etrafında tam bir tur atması gibi!” Düz bir zeminde bu asla mümkün olmazdı.
B. Aşağıdaki ifadelerden doğru olanların başına “D” yanlış olanların başına “Y” yazınız.
Şimdi de doğru-yanlış etkinliğimize geçelim. Her bir ifadeyi dikkatlice okuyup birlikte karar verelim.
- 1. Dünya’mızın şekli düzdür.
Çözüm:Y (Yanlış)
Sevgili öğrencim, dersimizin en başında öğrendiğimiz gibi, Dünya’mız düz bir tepsi gibi değil, kutuplardan biraz basık, Ekvator’dan şişkince olan küreye benzer bir şekle sahiptir. Bu yüzden bu ifade yanlıştır. - 2. Çekirdek Dünya’mızın en sıcak katmanıdır.
Çözüm:D (Doğru)
Evet, bu kesinlikle doğru! Dünya’mızın tam merkezinde bulunan çekirdek, adeta bir ateş topu gibidir ve en sıcak katmanıdır. - 3. Dünya’mızın alttan ve üstten basık, orta kısmından şişkin bir görüntüsü vardır.
Çözüm:D (Doğru)
Harika! Bu ifade Dünya’mızın şeklini tam olarak tarif ediyor. Tıpkı bir portakal gibi düşünebilirsin. Bu özel şekle geoit diyoruz. - 4. Dünya’mızın merkezinde manto bulunur.
Çözüm:Y (Yanlış)
Dikkatli olalım! Yukarıdaki şemamıza baktığımızda Dünya’mızın tam merkezinde, yani en içinde çekirdek katmanının olduğunu görüyoruz. Manto, çekirdeğin bir üst katmanıdır. Bu yüzden bu ifade yanlış. - 5. Dünya’mızın en sıcak katmanı mantodur.
Çözüm:Y (Yanlış)
Bu da bir önceki soruyla bağlantılı. Az önce ne demiştik? En sıcak katman çekirdekti! Manto çok sıcak olsa da, en sıcak olanı çekirdektir. Dolayısıyla bu ifade de yanlış. - 6. Çekirdek iç ve dış olmak üzere iki bölümden oluşmuştur.
Çözüm:D (Doğru)
Bu bilgi şemada olmasa da çok önemli bir bilgidir. Evet, bilim insanları çekirdeğin de kendi içinde bir iç çekirdek ve bir de dış çekirdek olmak üzere iki kısımdan oluştuğunu keşfetmişlerdir. Bu ifade doğrudur. - 7. Dünya’mızın içinde çekirdek ve manto katmanları bulunur.
Çözüm:D (Doğru)
Şemamıza tekrar bakalım. “İç Katmanlar” başlığının altında hangi iki katman var? Evet, doğru bildin! Çekirdek ve Manto. Bu yüzden bu ifade kesinlikle doğrudur.
Umarım tüm açıklamalar anlaşılır olmuştur. Fen Bilimleri ne kadar da eğlenceli, değil mi? Başarılar dilerim!