Merhaba sevgili öğrencilerim!
Bugün sizlerle birlikte toplumsal hayatımızı düzenleyen çok önemli kavramları öğreneceğimiz harika bir etkinlik yapacağız. Önümüzdeki görselde bazı tanımlar ve bu tanımlara karşılık gelen kavramlar var. Amacımız, her tanımın hangi kavrama ait olduğunu bulmak. Hadi hep birlikte bu bulmacayı adım adım çözelim!
Soru 1: ● Yasalarla sahip olunan hakların herkes tarafından kullanılmasının sağlanması (….)
Çözüm:
Adım 1: Öncelikle cümlenin ne anlattığını anlamaya çalışalım. Cümle diyor ki, kanunların bize verdiği hakları herkesin kullanabilmesi gerekir. Burada en önemli kelime “herkes” ve bu durumun “sağlanması”.
Adım 2: Şimdi kutucuklardaki kavramlara bakalım. Hakların herkese eşit ve adil bir şekilde dağıtılması, korunması hangi kavramla ilgili olabilir? Tabii ki adaletle! Adalet, haklının hakkını alması ve kanunların herkese eşit uygulanmasıdır.
Sonuç: Bu cümlenin karşılığı 4 numaralı ADALET kavramıdır.
Soru 2: ● Bir ülkenin parçası olan, hak ve sorumlulukları bulunan kişi (….)
Çözüm:
Adım 1: Bu tanımı dikkatlice okuyalım. Bize bir kişiyi tarif ediyor. Bu kişi, bir ülkeye bağlı, o ülkede hem hakları hem de sorumlulukları var. Tıpkı bizim gibi, Türkiye Cumhuriyeti’nde yaşayan, hakları olan ama aynı zamanda vergi vermek, askere gitmek gibi sorumlulukları da olan kişiler…
Adım 2: Bu tanıma uyan kavram hangisidir? Bir ülkeye yasal bağlarla bağlı olan kişiye biz vatandaş deriz.
Sonuç: Cevabımız kesinlikle 9 numaralı VATANDAŞ olmalı.
Soru 3: ● Bir dileği bildirmek için resmî makamlara sunulan, imzalı ve adresli, pullu veya pulsuz yazı (….)
Çözüm:
Adım 1: Cümle bize resmi bir belgeyi anlatıyor. Bir isteğimiz veya şikayetimiz olduğunda devlete, okulumuza veya başka bir kuruma yazdığımız imzalı, adresli bir yazıdan bahsediyor.
Adım 2: Bu resmi yazının adı nedir? Bir isteğimizi, yani dileğimizi bildirdiğimiz için bu yazının adı dilekçedir. Zaten cümlenin içinde “dileği bildirmek” ipucu da var!
Sonuç: Doğru kavram 7 numaralı DİLEKÇE‘dir.
Soru 4: ● Yasa ve düzene uymama (….)
Çözüm:
Adım 1: Bu tanım oldukça kısa ve net. Toplumda uymamız gereken kurallar, yasalar vardır. Bu kurallara uymadığımızda ne yapmış oluruz?
Adım 2: Mesela trafik kurallarına uymamak, bir kuralı çiğnemektir. Bir yasağı delmektir. Bu duruma biz kural ihlali deriz.
Sonuç: O halde cevabımız 1 numaralı İHLAL olacaktır.
Soru 5: ● Bir devletin yönetim biçimini belirten yasama, yürütme, yargılama güçlerinin nasıl kullanılacağını gösteren, yurttaşların kamu haklarını bildiren temel yasa (….)
Çözüm:
Adım 1: Bu tanım biraz uzun ama çok önemli. Diyor ki, bir devletin en temel yasasıdır. Devletin nasıl yönetileceğini (yasama, yürütme, yargı), biz vatandaşların temel haklarının ne olduğunu yazar.
Adım 2: Bütün kanunların anası olan, en tepedeki bu temel yasanın adı nedir? Elbette Anayasa‘dır. Hiçbir kanun Anayasa’ya aykırı olamaz.
Sonuç: Bu tanımın karşılığı 11 numaralı ANAYASA‘dır.
Soru 6: ● Araştırılıp öğrenilmesi, düşünülüp çözümlenmesi, bir sonuca bağlanması gereken durum; sıkıntı, mesele, problem (….)
Çözüm:
Adım 1: Cümleyi okuduğumuzda, çözülmesi gereken bir durumdan bahsettiğini anlıyoruz. Hatta sonunda bize ipuçları da vermiş: sıkıntı, mesele, problem…
Adım 2: Bu kelimelerin eş anlamlısı olan kavram hangisidir? Tabii ki sorun!
Sonuç: Cevabımız 6 numaralı SORUN‘dur.
Soru 7: ● Bir toplumda kanun ve kurallara uygun düşen yapı (….)
Çözüm:
Adım 1: Bu tanım, bir toplumdaki genel işleyişi anlatıyor. Herkesin kurallara uyduğu, barış ve huzur içinde yaşadığı bir yapıdan bahsediyor.
Adım 2: Toplumdaki bu düzenli ve kurallara uygun yapıya biz ne ad veriyoruz? Buna toplumsal düzen diyoruz.
Sonuç: Doğru cevap 3 numaralı TOPLUMSAL DÜZEN‘dir.
Soru 8: ● Adaletin, hukukun gerektirdiği veya birine ayırdığı şey, kazanç (….)
Çözüm:
Adım 1: Cümle, hukukun yani yasaların bize tanıdığı bir “şey”den bahsediyor. Mesela eğitim görmek, sağlık hizmeti almak gibi… Bunlar bizim için birer kazançtır.
Adım 2: Yasaların bize verdiği bu yetkilere ve kazançlara ne denir? Bunlar bizim en doğal hakkımızdır. Yaşama hakkı, eğitim hakkı gibi.
Sonuç: Bu cümlenin karşılığı 12 numaralı HAK‘tır.
Soru 9: ● Herhangi bir kısıtlamaya, zorlamaya bağlı olmaksızın düşünme veya davranma, herhangi bir şarta bağlı olmama durumu (….)
Çözüm:
Adım 1: Bu tanım, başkalarına zarar vermeden, istediğimiz gibi düşünebilme ve davranabilme durumunu anlatıyor. Kimsenin bize baskı yapmaması, bizi zorlamamasıdır.
Adım 2: Başkalarınınkine müdahale etmediğimiz sürece serbestçe hareket edebilme durumuna biz özgürlük deriz. Düşünce özgürlüğü, seyahat özgürlüğü gibi…
Sonuç: Cevabımız 5 numaralı ÖZGÜRLÜK olmalıdır.
Soru 10: ● Kişinin kendi davranışlarını veya kendi yetki alanına giren herhangi bir olayın sonuçlarını üstlenmesi (….)
Çözüm:
Adım 1: Tanımı okuyalım. Bir kişinin yaptığı bir işin sonuçlarına katlanması, “bunu ben yaptım” diyebilmesi anlamına geliyor. Mesela ödevini yapmadığında kötü not almayı kabul etmesi gibi.
Adım 2: Yaptığımız işlerin sonuçlarını üstlenmeye biz ne diyoruz? Buna sorumluluk denir. Odamızı toplamak, ödevlerimizi yapmak bizim sorumluluklarımızdır.
Sonuç: Bu tanıma en uygun kavram 10 numaralı SORUMLULUK‘tur.
Harikasınız çocuklar! Bütün kavramları doğru bir şekilde yerleştirdik. Bu kavramları unutmayın, çünkü bunlar hem derslerimizde hem de hayatımızın her alanında karşımıza çıkacak. Hepinizi tebrik ediyorum!