Harika bir çalışma kağıdı! Merhaba sevgili öğrencim, ben senin Fen Bilimleri öğretmeninim. Şimdi bu soruları birlikte, adım adım çözeceğiz ve “Çevremizdeki Işık ve Sesler” ünitesinde öğrendiklerimizi pekiştireceğiz. Haydi başlayalım!
A. Aşağıdaki bilgilerden doğru olanların başına “D”, yanlış olanların başına “Y” yazalım.
1. Işığın olmadığı ortamlara “karanlık ortam” denir.
Cevap: D (Doğru)
Adım 1: Gözlerini bir anlığına kapatır mısın? Hiçbir şey göremiyorsun, değil mi? İşte orası karanlık. Ya da gece odanın lambasını kapattığında etraf nasıl olur? Simsiyah, yani karanlık!
Adım 2: Bir ortamda etrafımızı görmemizi sağlayan şey ışıktır. Eğer ışık yoksa o ortama karanlık ortam deriz. Bu yüzden bu cümle doğrudur.
2. Gürültülü ortamlar kulağımızı rahatsız etmez.
Cevap: Y (Yanlış)
Adım 1: Bir inşaat alanını veya trafiğin çok yoğun olduğu bir yolu düşünelim. Oradaki sesler kulağımıza hoş gelir mi? Hayır, tam tersine bizi rahatsız eder, hatta başımızı ağrıtabilir.
Adım 2: Kulağımızı rahatsız eden, yüksek ve düzensiz seslere gürültü diyoruz. Gürültü, işitme sağlığımız için zararlıdır. Dolayısıyla bu cümle yanlıştır.
3. Ateş böceği yapay ışık kaynağıdır.
Cevap: Y (Yanlış)
Adım 1: Işık kaynaklarını ikiye ayırmıştık: Doğal ve yapay. Yapay demek, insanlar tarafından yapılmış demekti (ampul, el feneri gibi). Doğal ise doğada kendiliğinden bulunan demekti (Güneş, şimşek gibi).
Adım 2: Ateş böceği bir hayvandır ve ışığını kendisi üretir. Onu insanlar yapmamıştır, doğanın bir parçasıdır. Bu yüzden ateş böceği doğal bir ışık kaynağıdır. Cümlede “yapay” dendiği için bu bilgi yanlıştır.
4. Sesleri duymamızı sağlayan duyu organı kulağımızdır.
Cevap: D (Doğru)
Adım 1: Çevremizdeki sesleri nasıl anlarız? Mesela benim sesimi şu an nasıl duyuyorsun? Tabii ki kulaklarınla!
Adım 2: Kulağımız, sesleri toplayıp beynimize ileten harika bir duyu organıdır. Bu bilgi kesinlikle doğrudur.
5. Bir sesin kuvvetli ya da zayıf işitilmesini sağlayan özelliğe ses şiddeti denir.
Cevap: D (Doğru)
Adım 1: Fısıldayarak konuşmak ile bağırmak arasında ne fark var? Fısıltı çok zayıf bir sestir, bağırmak ise çok kuvvetli. İşte bu zayıflık veya kuvvetlilik durumuna bir isim veriyoruz.
Adım 2: Bir sesin ne kadar “gür” veya “kısık” olduğunu belirten bu özelliğe sesin şiddeti denir. Ambulansın sireni yanımızdan geçerken sesin şiddeti çok yüksektir. Bu yüzden bu tanım doğrudur.
B. Aşağıdaki ifadelerde boş bırakılan yerlere, verilen sözcüklerden uygun olanları yazalım.
Verilen sözcükler: doğal – şiddeti – hoparlör – her yöne – yapay – sessiz – megafon – doğal – yapay – ses
1. Işık kaynakları …………………. ve …………………. ışık kaynağı olarak ikiye ayrılır.
Cevap: doğal / yapay
Adım 1: Yukarıdaki 3. soruda da konuşmuştuk. Işık kaynakları ya doğada kendiliğinden vardır ya da insanlar tarafından üretilmiştir.
Adım 2: Bu yüzden boşluklara gelmesi gereken kelimeler doğal ve yapay olmalıdır. Cümle şöyle tamamlanır: “Işık kaynakları doğal ve yapay ışık kaynağı olarak ikiye ayrılır.”
2. Ses kaynağına doğru yaklaştıkça sesin …………………. artar.
Cevap: şiddeti
Adım 1: Parkta oynarken uzaktan seni çağıran annenin sesini mi daha iyi duyarsın, yoksa yanına geldiğinde mi? Elbette yanına geldiğinde sesi daha kuvvetli, daha gür gelir.
Adım 2: Bir ses kaynağına yaklaştığımızda sesin kuvveti, yani şiddeti artar. Uzaklaştığımızda ise azalır. Boşluğa gelmesi gereken kelime şiddeti‘dir.
3. Kaynaktan çıkan ses, dalgalar hâlinde …………………. yayılır.
Cevap: her yöne
Adım 1: Sakin bir suya küçük bir taş attığını hayal et. Taşın düştüğü yerden itibaren halkalar oluşur ve bu halkalar her tarafa doğru yayılır, değil mi?
Adım 2: Ses de aynı su dalgaları gibidir! Bir kaynaktan (mesela konuşan bir insandan) çıkan ses dalgaları sadece ileriye doğru değil, sağa, sola, yukarı, aşağı, yani her yöne yayılır. Bu yüzden odanın neresinde olursan ol, çalan zili duyabilirsin.
4. Ses kaynaklarını …………………. ve …………………. ses kaynakları olarak iki kısma ayırabiliriz.
Cevap: doğal / yapay
Adım 1: Tıpkı ışık kaynakları gibi, ses kaynaklarını da sınıflandırabiliriz. Bazı sesler doğadan gelir: kuş cıvıltısı, gök gürültüsü, rüzgârın uğultusu gibi. Bunlar doğal ses kaynaklarıdır.
Adım 2: Bazı sesleri ise insanlar tarafından yapılan aletler çıkarır: radyonun sesi, araba kornası, telefonun zili gibi. Bunlar da yapay ses kaynaklarıdır. Boşluklara yine doğal ve yapay kelimeleri gelecek.
5. Sesin şiddetini artırmak için bilim insanları …………………., …………………. gibi araçlar icat etmişlerdir.
Cevap: megafon / hoparlör
Adım 1: Okulda törenlerde müdürümüzün sesini tüm bahçeye duyurmak için kullandığı aleti hatırlıyor musun? Veya bir konserde şarkıcının sesinin her yere yayılmasını sağlayan büyük kutuları?
Adım 2: İşte bu aletler sesin şiddetini artırmaya yarar. Okuldaki aletin adı megafon, konserlerde kullanılanların adı ise hoparlör‘dür. Bu iki kelime boşluklara tam olarak uyuyor.
Harika iş çıkardın! Bütün soruları başarıyla tamamladık. Unutma, Fen Bilimleri çevremizdeki dünyayı anlamanın en eğlenceli yoludur!