Merhaba sevgili öğrencim,
Fen Bilimleri dersimize hoş geldin! Bugün seninle birlikte duyularımızın ne kadar harika bir ekip çalışması yaptığını gösteren bu güzel deneyi inceleyeceğiz. Hadi gel, görseldeki etkinliği adım adım anlayalım ve sonuçlarını birlikte tahmin edelim.
Uygulayalım Etkinliği ve Çözümü
Bu deneyde, tat ve koku duyularımızın birbiriyle olan ilişkisini keşfedeceğiz. Deneyimiz çok basit: İki arkadaşımızın gözlerini bağlıyoruz. Birinin burnu açık kalıyor, diğerinin ise burnu da kapalı. Sonra onlara soğan, elma, muz ve portakal gibi yiyecekleri tattırıp ne yediklerini tahmin etmelerini istiyoruz. Bakalım sonuçlar nasıl olacak?
Adım 1: Deneyin Amacını Anlayalım
Bu deneyin amacı şudur: Acaba bir yiyeceğin tadını almamız için sadece dilimiz yeterli mi, yoksa burnumuzun da bir görevi var mı? İşte bu sorunun cevabını arıyoruz.
Adım 2: Gözü Kapalı, Burnu Açık Olan Arkadaşımızın Tahminlerini Değerlendirelim
İlk arkadaşımızın sadece gözleri kapalı. Yani göremiyor ama hem dilini (tat alma) hem de burnunu (koku alma) kullanabiliyor. Bir yiyeceği ağzına aldığında, kokusu da burnuna gidecektir.
- Soğan: Soğanın çok keskin bir kokusu ve tadı vardır. Arkadaşımız kokusunu aldığı an ne olduğunu hemen anlayacaktır. Tahmini büyük ihtimalle Doğru olur.
- Elma: Elmanın da kendine has tatlı ve ferahlatıcı bir kokusu vardır. Tadıyla kokusu birleşince tahmin etmesi çok kolay olur. Tahmini Doğru olacaktır.
- Muz: Muzun o mis gibi kokusunu hepimiz biliriz. Arkadaşımız ağzına alır almaz kokusundan ve tadından muz olduğunu anlayacaktır. Bu tahmini de Doğru olur.
- Portakal: Portakalın da hem tadı hem kokusu çok belirgindir. Arkadaşımız bunu da kolayca bilecektir. Tahmini Doğru olur.
Kısacası, burnu açık olan arkadaşımız, koku duyusundan da yardım aldığı için yiyeceklerin hepsini doğru tahmin edecektir.
Adım 3: Gözü ve Burnu Kapalı Olan Arkadaşımızın Tahminlerini Değerlendirelim
Şimdi gelelim ikinci arkadaşımıza. Onun hem gözü hem de burnu kapalı. Yani sadece dilini kullanarak tat alabiliyor. Koku duyusu devre dışı! Bakalım bu durumu nasıl etkileyecek?
- Soğan: Soğanın tadı çok acı ve keskindir. Belki bunu tadından tahmin edebilir. Ama elma ile karıştırma ihtimali de vardır çünkü ikisi de sulu ve çıtır çıtır. Yine de keskin tadından dolayı bu tahmini Doğru olabilir.
- Elma: Elmanın tadı tatlı ve biraz ekşidir. Ama kokusunu alamadığı için ne yediğini tam anlayamayabilir. Belki patates yediğini bile düşünebilir! Bu yüzden bu tahmini Yanlış olabilir.
- Muz: Muzun dokusu yumuşaktır ve tadı tatlıdır. Ama kokusu olmadan, ezilmiş patates gibi başka yumuşak ve tatlı bir şeyle karıştırabilir. Bu tahmini de Yanlış olma ihtimali yüksek.
- Portakal: Portakal sulu ve ekşi-tatlı bir tada sahiptir. Arkadaşımız bunu belki tahmin edebilir ama kokusu olmadan emin olması çok zor. Bu tahmini de Yanlış olabilir.
Gördüğün gibi, burnu kapalı olan arkadaşımız yiyecekleri tanımakta çok zorlandı. Çünkü koku almayınca, tatları da tam olarak ayırt edemeyiz.
Sonuç: Tat ve koku alma arasında nasıl bir ilişki olabilir?
İşte geldik en önemli kısma! Bu deneyden çıkaracağımız sonuç şudur:
Tat alma ve koku alma duyularımız birlikte çalışan iki iyi arkadaştır. Bir yemeğin lezzetini tam olarak alabilmemiz için hem dilimizin hem de burnumuzun çalışması gerekir. Burnumuz tıkalıyken, mesela nezle olduğumuzda, yemeklerin tadını neden alamadığımızı şimdi daha iyi anladın mı? Çünkü koku duyun çalışmadığı için, dilin tek başına yiyeceklerin o güzel lezzetlerini ayırt etmesi çok zordur.
Yani, bir yiyeceğin “lezzeti” dediğimiz şey, aslında tadı ve kokusunun beynimizde birleşmesiyle oluşur. Ne kadar ilginç değil mi?