Merhaba sevgili öğrencilerim,
Bugün fen bilimleri dersinde harika bir konu işleyeceğiz: Maddeyi Tanıyalım! Bu ünitede çevremizdeki maddelerin neler olduğunu, nasıl bulunduklarını öğreneceğiz. Hazırsanız, ilk konumuz olan “Katı, Sıvı, Gaz” ile başlayalım!
—
Soru 1: Daha önce buzun suya ya da suyun buza dönüştüğünü gördünüz mü? Peki, evde yemek pişerken tencereden yükselen buharı fark ettiniz mi?
Çözüm: Bu sorular, maddelerin hallerinin değişebileceğini düşünmemiz için sorulmuş. Evet, hepimiz buzun eriyip suya dönüştüğünü veya suyun kaynarken buharlaştığını görmüşüzdür. Bu, suyun hal değiştirmesine bir örnektir.
—
Soru Metni: Çevremize baktığımızda pek çok madde görürüz. Yediğimiz peynir, içtiğimiz süt, oyun oynadığımız topun içindeki hava birer maddedir. Maddeler katı, sıvı ve gaz olmak üzere üç hâlde bulunur. Yediğimiz peynir katı, içtiğimiz süt sıvı, oyun oynadığımız topun içindeki hava ise gazdır.
Açıklama: Arkadaşlar, bu paragrafta bize çevremizde bulunan bazı maddeler ve bunların hangi hallerde olabileceği anlatılıyor. Peynir elimize aldığımızda sert, belirli bir şekli olan bir madde. İşte bu tür maddelere katı madde diyoruz. Süt ise bir bardaktan diğerine kolayca dökülebilen, belirli bir şekli olmayan bir madde. Bu tür maddelere de sıvı madde diyoruz. Topun içindeki hava ise görünmez, elimize alıp şeklini değiştiremeyiz. Bu da gaz halindeki bir maddedir. Yani maddeler üç temel hâlde bulunuyor: Katı, Sıvı ve Gaz.
—
Görsel Açıklamaları:
- Peynir: Bu görselde bir parça peynir görüyoruz. Peynirin belirli bir şekli var ve sert. Bu da bize peynirin katı bir madde olduğunu gösteriyor.
- Süt: Bu görselde bir şişe ve bir bardak süt var. Süt, şişenin veya bardağın şeklini alıyor ve akışkan. Bu da sütün sıvı bir madde olduğunu gösteriyor.
- Basketbol topu: Bu görselde bir basketbol topu var. Topun içinde hava olduğu için şişkin duruyor. Topun içindeki hava görünmez ve her yere yayılır. Bu da havanın gaz halinde olduğunu gösteriyor.
—
Soru Metni: Belirli şekli olan maddelere katı maddeler denir. Dışarıdan bir etki olmadıkça katı maddelerin şekilleri değişmez. Taş, tuğla, tahta, silgi, kaşık, çatal, kitap, masa, televizyon gibi maddeler katı hâldeki maddelerdendir.
Açıklama: Şimdi de katı maddeleri daha iyi tanıyalım. Yukarıda da söylediğimiz gibi, katı maddelerin sabit bir şekli vardır. Mesela bir taşı alıp yere bıraktığınızda şekli değişmez. Bir kitabı bir yerden bir yere koyduğunuzda da şekli aynı kalır. İşte bu örneklerde gördüğünüz taş, tuğla, tahta, silgi, kaşık, çatal, kitap, masa ve televizyon gibi her şey katı maddeye örnektir. Onları elimize alabiliriz, belirli bir şekilleri vardır ve dışarıdan bir kuvvet uygulamazsak şekilleri bozulmaz.
Aşağıdaki görseller de katı maddelere örnektir:
- Taş: Gördüğünüz gibi taşların belirli bir şekli var ve sertler.
- Tuğla: Tuğlalar da yapılarımızda kullandığımız, belirli şekli ve sertliği olan katı maddelerdir.
- Silgi: Silgiler de hem belirli bir şekli olan hem de sert olan katı maddelerdir.
—
Umarım bu açıklamalar, katı, sıvı ve gaz maddeleri daha iyi anlamanıza yardımcı olmuştur. Bir sonraki dersimizde görüşmek üzere, sevgiyle kalın!