Harika bir soru! Sosyal Bilgiler dersimizin en güzel konularından biri bu. Haydi gel, bu metni birlikte bir dedektif gibi inceleyelim ve sorunun cevabını adım adım bulalım.
ETKİNLİK SORUSU
“Eğer sorarsan şeriat nedir? Cevap ver ki: Şeriat, Resulullah’ın sözüdür. Tarikat nedir, diye sorsalar de ki: Tarikat, Resulullah’ın fiilidir. Marifet ve hakikat nedir? De ki: Resulullah’ın hâlidir. Şeriat, haramları terk etmektir. Tarikat, benliği terk etmektir. Marifet, terki terk etmektir…”
Yukarıdaki ifadelere göre bir Alevi-Bektaşi nelere dikkat etmelidir? Düşüncelerinizi arkadaşlarınızla paylaşınız.
ÇÖZÜM:
Sevgili öğrencim, bu soruyu çözmek için önce metinde geçen ve belki de ilk defa duyduğun bazı kelimelerin ne anlama geldiğini anlamamız gerekiyor. Metin bize bir yol haritası çiziyor aslında. Gel bu haritayı birlikte okuyalım.
Adım 1: Metindeki Kavramları Anlayalım
Metin bize üç önemli aşamadan bahsediyor: Şeriat, Tarikat ve Marifet. Bunların ne anlama geldiğini ve bir Alevi-Bektaşi için ne ifade ettiğini metinden yola çıkarak açıklayalım.
- Şeriat: Metne göre şeriat, Peygamber Efendimizin (Resulullah’ın) sözüdür ve haramları terk etmektir. Yani bu ilk adımda, bir kişinin dinin kurallarına uyması, Allah’ın yasakladığı, kötü ve zararlı olan şeylerden uzak durması istenir. Dürüst olmak, yalan söylememek, kimsenin hakkını yememek gibi temel ahlaki kurallara uymak demektir.
- Tarikat: Metne göre tarikat, Peygamber Efendimizin fiilidir (yaptıklarıdır) ve benliği terk etmektir. Bu ikinci adım, sadece kurallara uymanın ötesine geçmektir. “Benlik” dediğimiz şey, insanın kibri, egosu, bencilliğidir. Yani “hep ben, önce ben” demekten vazgeçmektir. Daha alçakgönüllü, daha paylaşımcı olmak ve Peygamberimizin davranışlarını örnek alarak yaşamaya çalışmaktır.
- Marifet: Metne göre marifet, Peygamber Efendimizin hâlidir ve terki terk etmektir. Bu en derin aşamadır. “Terki terk etmek” ne demek olabilir? Şöyle düşünelim: İlk başta kötülükleri bilinçli olarak terk ediyorsun (Şeriat). Sonra bencilliğini bilinçli olarak terk etmeye çalışıyorsun (Tarikat). Marifet aşamasında ise artık iyilik yapmak ve alçakgönüllü olmak senin doğal bir hâlin, karakterin oluyor. Bunu yapmak için özel bir çaba harcamıyorsun, çünkü sen zaten o hâle bürünmüşsün. Bu, manevi bir olgunluk seviyesidir.
Adım 2: Sorumuzu Cevaplayalım
Şimdi bu anladıklarımızı birleştirerek sorumuzun cevabını oluşturalım. Metne göre bir Alevi-Bektaşi’nin dikkat etmesi gerekenler şunlardır:
- Dinin Temel Kurallarına Uymak: Öncelikle haramlardan, yani dinen yasaklanmış ve ahlaken kötü kabul edilen davranışlardan kesinlikle uzak durmalıdır. Bu, dürüst ve güvenilir bir insan olmanın ilk şartıdır.
- Nefsini ve Bencilliğini Yenmek: Sadece “ben” demekten vazgeçip “biz” demeyi öğrenmelidir. Kibirli olmamalı, alçakgönüllü (mütevazı) olmalıdır. Metindeki “benliği terk etmek” ifadesi tam olarak bunu anlatır. Zaten metnin altındaki bölümde geçen “İnsanların gönlünü kırmamak gerekir.” ifadesi de bencilliği bırakıp başkalarını düşünmenin ne kadar önemli olduğunu gösteriyor.
- Manevi Olgunluğa Erişmeyi Hedeflemek: İyi ve ahlaklı davranışları bir görev gibi değil, içinden gelerek, doğal bir şekilde yapacak bir karaktere ulaşmayı amaçlamalıdır. Bu, en yüksek hedeftir.
Sonuç:
Kısacası, bu metne göre bir Alevi-Bektaşi için yolculuk üç aşamalıdır. Bu kişi;
1. Allah’ın emir ve yasaklarına dikkat ederek ahlaklı bir yaşam sürmeli,
2. Kibrini ve bencilliğini bir kenara bırakarak alçakgönüllü olmalı,
3. Ve tüm bunları içselleştirerek manevi bir olgunluğa ulaşmayı hedeflemelidir.
Umarım açıklamam yardımcı olmuştur. Bu konuyu arkadaşlarınla tartışırken bu adımları kullanarak düşüncelerini çok daha net bir şekilde ifade edebilirsin!